کتاب «فروپاشي: نگاهي به درون رژيم شاه، بحرانها، تضادها و ناکاميهايش»، اثر هدي صابر
پژوهشي در علل دروني فروپاشي حکومت پهلوي. هدي صابر در کتاب «فروپاشي: نگاهي به درون رژيم شاه، بحرانها، تضادها و ناکاميهايش» آن دسته از عوامل فروپاشي حکومت پهلوي را تحليل و بررسي کرده است که نه به حرکتهاي انقلابي مبارزان عليه اين حکومت، بلکه به کاستيها و ضعفهاي ساختاري و دروني خود حکومت پهلوي ربط داشتهاند.
کتاب «فروپاشي» بر ساختار دروني حکومت پهلوي و ناکارآمدي اين حکومت در مواجهه با بحرانها در ده? 50 خورشيدي، يعني آخرين سالهاي حکومت پهلوي، متمرکز است.
هدي صابر در مقدم? کتاب «فروپاشي» درباره رويکرد و هدف خود در اين کتاب و روش بررسي خود مينويسد: «آنچه مسلّم است، هر بررسي به دنبال آن است تا نتيجهاي مشخص را اثبات کند. فروپاشي نيز با پيروي از اين قاعده کلي، بر آن است با نگاهي به درون رژيم و روشن ساختن پوسيدگيها، عقبماندگيها، تضادها و ضعفهاي اساسياش، بيقابليتي آن را براي تحول و بيصلاحيتياش را براي گذار از شرايط بست? ديکتاتوري به وضعيت باز دموکراسي روشن سازد؛ پروس? ناموفقي که از نيم? ده? 50 براي آن خيز برداشته بود.
روش اين بررسي، شيوه از بيرون به درون است. بدين مضمون که ابتدا شرايط جهاني ده? 1970، در حد ضرورت، تشريح و سپس از جهان به ايران وارد شده و ضمن ارتباط دادن شرايط بينالمللي و اوضاع داخلي ايران، موقعيت رژيم شاه مورد بررسي قرار خواهد گرفت.»
مروري بر کتاب فروپاشي
کتاب «فروپاشي» شامل مقدمهاي از سعيد مدني، مقدم? هدي صابر در توضيح و معرفي محتوا و بخشهاي مختلف کتاب و دو بخش با عنوان «نگاهي به جهان» و «اقتصاد در بحران» است.
کتاب با مقدم? سعيد مدني آغاز ميشود. سعيد مدني در مقدمهاش بر کتاب «فروپاشي»، پس از اشارهاي به تواناييهاي هدي صابر در زمين? پژوهش، تصويري از حالوهواي کلي کتاب به دست داده و ضمن توضيح نظريههاي مربوط به فروپاشيِ حکومتها و نظامهاي سياسي، به معرفي مباحثي که هدي صابر در کتاب «فروپاشي» مطرح کرده پرداخته است. چنانکه سعيد مدني در اين مقدمه توضيح ميدهد، هدي صابر اين تحقيق را در سالهاي 61 ـ 1360 انجام داده بوده است.
بعد از مقدم? سعيد مدني، مقدم? خود هدي صابر آمده که در آن درباره کتاب توضيح داده شده است.
بخش اول کتاب «فروپاشي» به بحث درباره اوضاع جهان در ده? 1970 ميلادي، همان دههاي که رژيم شاه در پايان آن سقوط کرد، اختصاص دارد. هدي صابر اين بحث را با بررسي بحرانهاي ايالات متحده امريکا آغاز ميکند و آنگاه وضعيت دولت ايران در آن دهه را در متن اوضاع جهان در همان دهه بررسي ميکند و به بحران روابط ميان ايران و امريکا و اختلافات ميان دولتهاي اين دو کشور در نيم? دوم ده? 50 خورشيدي ميپردازد.
در بخش دوم کتاب «فروپاشي» به برنامههاي اقتصادي و سياسي و اجتماعي حکومت پهلوي در ده? 50 خورشيدي و بحرانهاي دروني اين حکومت و ضعفها و ناکارآمديهايي که فروپاشي آن را رقم زد پرداخته شده است.
هدي صابر، چنانکه خود نيز در کتاب «فروپاشي» تأکيد کرده است، در اين کتاب بر آن نيست که به تأثير فعاليتهاي سياسي و مبارزات مخالفان رژيم شاه در فروپاشي اين رژيم بپردازد. او از منظري ديگر به موضوع فروپاشي رژيم شاه پرداخته و عواملي را بررسي کرده است که اين رژيم را بهتدريج و از درون به سمت سقوط و فروپاشي سوق داد. او خود در اين باره مينويسد: «فروپاشي نه تحليل انقلاب و علتيابي و تشريح شرايط سياسي و اجتماعي بيروني منجر به سقوط رژيم، که نگاهي از درون به ضعفها و تضادها و روندهاي ناکام و ناموفق آن، در مسير دگرگوني و تحول است.»
صابر در کتاب «فروپاشي» ميخواهد نشان دهد که يک نظام سياسي بسته و مبتني بر اختناق چگونه با ضعفها و کاستيهايش اسباب و زمينههاي زوال و سقوط خود را فراهم ميکند.
کتاب «فروپاشي: نگاهي به درون رژيم شاه، بحرانها، تضادها و ناکاميهايش» در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است.
درباره هدي صابر، نويسنده کتاب فروپاشي
هدي رضازاده صابر، متولد 1337 و درگذشته به سال 1390، پژوهشگر و روزنامهنگار ايراني، مقالهنويس، فعال ملي ـ مذهبي و از گردانندگان مجل? «ايران فردا» بود. او در اواخر سال 1358 وارد صدا و سيما شد و به عنوان نويسنده و پژوهشگر در گروه اقتصاد صدا و سيما به کار پرداخت و بر اساس بعضي از کارهايش هم برنام? تلويزيوني ساخته شد. او همچنين در دورهاي که مهندس عزتالله سحابي رياست سازمان برنامه را بر عهده داشت، معاون مهندس سحابي در اين سازمان بود.
در ده? 70 خورشيدي هدي صابر به همکاري با مؤسس? عالي پژوهشِ سازمان تأمين اجتماعي پرداخت. از ديگر فعاليتهاي او کار در شرکتي خصوصي، که مؤسسان آن خودش و چند نفر از دوستانش بودند، در زمين? کارآفريني، توانمندسازي و مطالعات اقتصادي و اجتماعي بود.
از جمله کارهاي پژوهشي هدي صابر ميتوان به پژوهشهايي براي شرکت نفت، پژوهشهايي در زمين? تاريخ، پژوهشهايي در زمين? ورزش، بررسي توسع? اقتصادي در غرب و رَوَندهاي اقتصادي در کشورهاي در حال توسعه و تحليل برنامههاي عمراني اشاره کرد. هدي صابر همچنين پروژههايي را در زمين? توانمندسازي 250 جوان در خرمشهر و پروژهاي هم در زمين? نهادهاي خيريهاي در ايران انجام داده است.
هدي صابر فيلمي هم درباره دکتر محمد مصدق، با عنوان «مصدق از نگاهي ديگر»، ساخته است. در اين فيلم با نزديکان دکتر مصدق گفتوگو شده و آنها خاطرات خود را از مصدق نقل کردهاند.
رتب? کتاب «فروپاشي» در گودريدز: 3.55 از 5.
