جمهور

معرفی کتاب جمهور اثر افلاطون ‌

از تأثیرگذارترین آثار فلسفه در تاریخ اندیشه غرب: کتاب جمهور در حدود ۳۸۰ تا ۳۷۵ پیش از میلاد نوشته شده و به صورت یک گفت‌وگوی سقراطی است که در آن شخصیت سقراط با دیگران درباره مفهوم عدالت به بحث می‌نشیند. نام اصلی جمهور در زبان یونانی «پولی‌تیا» است که می‌توان آن را به کلماتی از قبیل حکومت یا تاسیس شهر یا جامعه ترجمه کرد. رساله جمهور موضوع واحد ندارد و درباره موضوع‌های متعددی بحث می‌کند که اهمیت آنها و مقامی که در این کتاب دارند تقریبا یکسان است.

مترجم در بخشی از توضیحاتش نوشته که از جهتی می‌توان گفت که بحث اساسی در رساله جمهور موضوع عدل است، اما اهمیتی که افلاطون برای مفهوم عدل قائل است از لحاظ تحقق آن در جامعه بشری است و او در عالم خیال شهری را پی‌ریزی می‌کند که صفت عدل هم در تشکیلات و هم در اخلاق افراد آن محقق باشد.

درباره رساله جمهور

هدف اصلی افلاطون در کتاب جمهور بحث در تاسیس مدینه فاضله یا تحقق کمال مطلوب در تنظیم امور جامعه است. همه مباحث کتاب در نهایت حول یک پرسش بنیادین می‌چرخد: «چرا باید انسان عادل باشم؟» یا به عبارت دیگر، آیا زندگی عادلانه به خودی خود برای انسان سودمندتر و بهتر از زندگی ناعادلانه است؟ برای پاسخ به این پرسش، کتاب جمهور پیشنهاد می‌کند که ابتدا عدالت را در مقیاسی بزرگ‌تر، یعنی در یک دولتشهر آرمانی بررسی کنند تا سپس بتوانند آن را در وجود یک انسان فردی جستجو کنند. به همین دلیل، کتاب هم به سیاست و هم به اخلاق انسانی می‌پردازد.

افلاطون در شهر آرمانی خود، جامعه را به سه طبقه اصلی تقسیم می‌کند: فرمانروایان یا شاه-فیلسوفان که خردمندترین افراد هستند و به خاطر دانش‌شان از صورت خیر باید حکومت کنند. نگهبانان یا جنگجویان کسانی که وظیفه دفاع از شهر را بر عهده دارند و ارزش‌هایی مانند شجاعت و افتخار برایشان مهم است. تولیدکنندگان که  شامل کشاورزان، صنعتگران و بازرگانانی است که نیازهای مادی جامعه را تأمین می‌کنند. عدالت در این شهر، به معنای انجام وظیفه هر طبقه و عدم دخالت در امور طبقات دیگر است و این هماهنگی است که یک جامعه عادل را می‌سازد.

در ادامه، افلاطون در کتاب جمهور همین ساختار سه‌گانه را به روان انسان تعمیم می‌دهد و معتقد است که روح انسان نیز از سه بخش تشکیل شده است. بنابراین، عدالت در وجود یک انسان نیز حالتی از هماهنگی درون‌روانی است که در آن بخش خردمند بر دو بخش دیگر فرمانروایی می‌کند و آن‌ها نیز از او پیروی می‌کنند. در این حالت است که انسان به سعادت و خوشبختی واقعی دست می‌یابد.

در میانه رساله جمهور، افلاطون برای تبیین دیدگاه خود درباره معرفت، واقعیت و جایگاه فیلسوف، از چند تمثیل قدرتمند استفاده می‌کند که از مشهورترین بخش‌های کتاب هستند. تمثیل غار یکی از آنها است و در این تمثیل، انسان‌ها به زندانیانی تشبیه می‌شوند که از بدو تولد در غاری زنجیر شده‌اند و تنها می‌توانند سایه‌هایی از اشیاء را بر دیوار مقابل ببینند و آنها را تمام واقعیت می‌پندارند. خروج از غار و دیدن جهان بیرون در نور خورشید، استعاره‌ای است از سیر فلسفی انسان برای دستیابی به معرفت حقیقی.

در طول تاریخ، اندیشه جمهور با انتقادات جدی مواجه بوده است. بسیاری از مفسران، مانند کارل پوپر، آن را متنی تمامیت‌خواهانه و ضدآزادی‌خواهانه دانسته‌اند. در مقابل، برخی دیگر مانند لئو اشتراوس معتقدند که افلاطون این شهر آرمانی را نه به عنوان یک نقشه عملی، بلکه به عنوان یک تمثیل آموزشی و ایده‌آلِ دست‌نیافتنی برای تفکر درباره سیاست مطرح کرده است تا مخاطبان را به تأمل عمیق‌تر وادارد. با وجود این بحث‌ها، جمهور همچنان منبعی بی‌نظیر برای کندوکاو در مفاهیم اساسی عدالت، اخلاق، حکومت و حقیقت است.

خلاصه کتاب جمهور

به عقیده افلاطون کمال مطلوب از نظر اخلاق فردی عدل است، از نظر اداره امور جامعه زمامداری فلسفه است، از نظر تهذیب روح هم‌آهنگی بین اجزا سه‌گانه نفس است، از نظر روش علمی وحدت انواع دانستی‌ها و از نظر موضوع علم خیر مطلق و مجرد است.

درباره افلاطون نویسنده کتاب جمهور

آریستوکلس که بعدها به نام افلاطون مشهور شد، در سال 428 یا 427 پیش از میلاد در شهر آتن یا اژین نزدیک آتن متولد شد. او در دوران طلایی آتن می‌زیست، اما شاهد افول این شهر پس از جنگ پلوپونز بود. از هفت سالگی تحصیلات او بر طبق اصول تعلیم و تربیت آن زمان شروه شد. افلاطون از کودکی عشق زیادی به شعر داشت اما سپس به فلسفه علاقه پیدا کرد. افلاطون از خانواده‌ای اشرافی و سیاسی بود و قرار بود خودش وارد سیاست شود؛ اما رویدادهای تلخ آن دوران، به‌ویژه اعدام سقراط توسط دولت آتن، او را از سیاست عملی متنفر کرد و به فلسفه کشاند. پس از سال‌ها سفر و آموختن، به آتن بازگشت و موسسه آکادمی را تأسیس کرد که نخستین دانشگاه غرب به‌شمار می‌رود. ارسطو سال‌ها شاگرد او بود. افلاطون تقریبا همه آثارش را به صورت دیالوگ نوشته که در آنها معمولا استادش سقراط شخصیت اصلی است. ضیافت، سمپوزیوم، کریتون – متن دو زبانه، محاکمه و مرگ سقراط و مجموعه آثار افلاطون 4 جلدی عناوین برخی از آثار افلاطون به فارسی است.

کتاب جمهور برای چه کسانی مناسب است؟

رساله جمهور به علاقه‌مندان به فلسفه، سیاست و علوم انسانی پیشنهاد می‌شود.