حافظ نامه 2 جلدی

معرفی کتاب حافظ نامه 2 جلدی اثر بهاءالدین خرمشاهی

شرحی جامع بر اشعار حافظ: حافظ نامه 2 جلدی، اثر بهاءالدین خرمشاهی، یکی از مهم‌ترین شرح‌های معاصر دیوان حافظ است. خرمشاهی که به عنوان حافظ‌پژوه شناخته می‌شود و چندین اثر درباره این شاعر کلاسیک فارسی منتشر کرده، در کتاب حافظ نامه 2 جلدی شرحی بر الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ به دست داده است.

حافظ نامه 2 جلدی نخستین‌بار در سال 1366 منتشر شد و تا امروز بارها تجدیدچاپ شده است. این کتاب پس از انتشار مورد نقد و بررسی‌های زیادی قرار گرفت و همچنین به دلیل زبان ساده وشیوایش با استقبال طیف گسترده‌ای از خوانندگان روبرو شد.

درباره رساله حافظ نامه 2 جلدی

خرمشاهی در رساله حافظ نامه 2 جلدی 250 غزل «تر و بهتر» حافظ را بر اساس انس خویش با این اشعار انتخاب کرده و می‌گوید معیار و مبنای این انتخاب هرقدر ذهنی و ذوقی بوده باشد تالی فاسدی ندارد. او سپس ذیل غزل‌ها به شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار هریک پرداخته است. هر کلمه یا تعبیر مشکل اولین بار که ظاهر شده، شرح داده شده است. اکثریت قریب به تمامی الفاظ، اعلام، و مفاهیم کلیدی حافظ در ذیل همین تعداد از غزل‌ها شرح شده است.

متن غزل‌ها در شرح حافظ نامه 2 جلدی عینا از متن مصحح علامه قزوینی برگرفته شده است. فهرست کلمات شرح شده در پایان کتاب نیز چنانکه از نامش برمی‌آید، فهرست کاملی از همه الفاظ و اعلام و مفاهیم کلیدی است و کاملا آسان‌یاب است.

خرمشاهی در توضیح روشن تدوین شرح حافظ نامه 2 جلدی نوشته که این روشی بی‌سابقه نیست و دو پایه دارد. نخست شرح حافظ به حافظ یعنی استفاده از ابیات و تعابیر خود حافظ برای شرح مشکلات هر مورد است. پایه دیگر، به دست دادن پیشینه و پشتوانه برای هر لفظ و لغت و تعبیر از ادبیات فارسی پیش از حافظ یا معاصر با او است. این روش در فرهنگ اسلامی سابقه‌ای کهن دارد و یکی از کهن‌ترین و معتبرترین روش‌ها و اصول تفسیر قرآن است که خود پیامبر و بزرگان صحابه آن را به کار می‌برده‌اند.

یکی از ویژگی‌های شاخص کتاب حافظ نامه 2 جلدی روش دایره‌المعارفی آن است به این معنا که کتاب با ساختاری مدخل‌وار تدوین شده است. دیگر ویژگی قابل توجه این اثر دانش گسترده نویسنده در زمینه عرفان، قرآن‌پژوهشی و ادبیات کلاسیک فارسی است و این به پربارتر شدن شرح حافظ نامه 2 جلدی کمک کرده است.

با این همه، خود خرمشاهی در توضیحاتش نوشته که اگرچه حافظ نامه 2 جلدی ذیل شرح بسیاری ابیات و غزل‌ها و مفاهیم کلیدی، به مباحثی در عرفان حافظ و شرح تلمیحات عرفانی او پرداخته است، ولی در زمینه عرفان مرجع طراز اولی نیست. او با ذکر این نکته به مسئله‌ای عام پیرامون حافظ‌شناسی اشاره کرده و نوشته: «هنوز عالم حافظ‌شناسی نیازمند به عرفان‌شناس حافظ‌پژوهی است که فحل و فارس باشد و کمان یا کباده عرفان حافظ را بکشد. شرح ادبی-زبانی و هنری شعر حافظ فی‌الجمله تا حدی پیش رفته است؛ ولی شرح کلامی و فلسفی و از همه‌مهم‌تر عرفانی شعر او تا به امروز پیشرفت درخشانی نداشته است.»

خلاصه کتاب حافظ نامه 2 جلدی

دیوان حافظ یک مجموعه ادبی صرف نیست، فراتر از ادبیات است، نامه زندگی است، زندگی‌نامه ماست. چه جست‌وجوهای عالمانه‌ای که صرف ردیابی پیشینه مکتب فلسفی و کلامی و فرقه عرفانی حافظ شده است و راه به جایی نبرده است. نسب عرفانی حافظ به ملامتیه و حمدون قصار نمی‌رسد. حافظ خود نسب‌آفرین است، سرسلسله خویش است. حافظ بازیگوش‌تر و رندتر از آنست که عارف یا ادیب یا متکلم یا شاعر سر براهی باشد، که بتواند تحت مطالعه و تحقیق ساده درآید. هرقدر بی‌محابا درصدد کشیدن چشم و ابروی تاریخی برای حافظ برآیند، حافظ هنری، حافظی که نسب‌آفرین و اسطوره‌پرداز است، محوتر و کم‌رنگ‌تر می‌شود.

درباره بهاءالدین خرمشاهی نویسنده کتاب حافظ نامه 2 جلدی

بهاءالدین خرمشاهی، متولد 1324 در قزوین، نویسنده، شاعر، مترجم، فرهنگ‌نویس، قرآن‌پژوه و حافظ‌پژوه برجسته ایرانی است.  او تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی و کتابداری از دانشگاه تهران به پایان رساند و شاگرد استادانی چون ذبیح‌الله صفا، جعفر شهیدی و پرویز ناتل خانلری بوده است. از میان آثار متعدد خرمشاهی می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد: حافظ حافظه ماست، ذهن و زبان حافظ، قرآن کریم خرمشاهی پالتویی، فرار از فلسفه و طنز و تراژی.

کتاب حافظ نامه 2 جلدی برای چه کسانی مناسب است؟

حافظ نامه 2 جلدی به علاقه‌مندان به شعر کلاسیک، دانشجویان و مدرسان ادبیات پیشنهاد می‌شود.