تاریخ تحلیلی اسلام

معرفی کتاب تاریخ تحلیلی اسلام اثر سید جعفر شهیدی

منبعی مهم و معتبر در زمینه تاریخ اسلام: کتاب تاریخ تحلیلی اسلام نه تنها به این دلیل که منبعی درسی در دانشگاه است بلکه به دلیل رویکرد نوین و روشمندش در تحلیل رویدادهای تاریخی، جایگاه ویژه‌ای در مطالعات مربوط به تاریخ اسلام دارد. تاریخ تحلیلی اسلام صرفا یک متن تاریخی ساده نیست بلکه اثری تحلیلی و دانشگاهی محسوب میشود که با روشی علمی به وقایع تاریخی پرداخته است. این اثر به عنوان کتاب سال انتخاب شده که نشان دهنده ارزش علمی و محتوایی آن است. جعفر شهیدی در پژوهش تاریخ تحلیلی اسلام با نگاهی فراتر از روایت ساده، به تحلیل علل و پیامدهای رویدادها پرداخته است. او در مقدمه هدف خود را نه فقط گزارش چه شد، بلکه پاسخ به چرا شد و چه بود بیان کرده است.

درباره کتاب تاریخ تحلیلی اسلام

سید جعفر شهیدی به رغم خاستگاه حوزوی و سنتی توانست از دستاوردهای تازه علم تاریخ در زمینه پژوهشی تاریخ اسلام و تاریخ زندگی امامان شیعه بهره بگیرد و این ویژگی در کتاب تاریخ تحلیلی اسلام نیز دیده می‌شود. شهیدی به عنوان مورخی مسلمان و شیعه برای پاسخ به نیازهای دورانی که در آن زیست و تحولات اجتماعی و سیاسی که شاهدش بود، تلاش کرد قرائتی تازه از تاریخ اسلام به دست دهد.

شهیدی در آثار تاریخی‌اش در پی بازنمایی تحلیلی با رویکردی جدید از تاریخ صدر اسلام و زندگی و سیره پیامبر و امامان شیعه بوده و این روش را در پژوهش تاریخ تحلیلی اسلام نیز به کار گرفته است.

کتاب تاریخ تحلیلی اسلام نخستین‌بار در سال 1362 از سوی مرکز نشر دانشگاهی منتشر شد و از آن زمان تا امروز بارها در این مرکز بازچاپ شده است. پس از چاپ نخست دکتر شهیدی مطالب تازه‌ای به کتاب اضافه کرد و به شکلی نو در انتشارات علمی و فرهنگی چاپ شد.

درواقع شهیدی پس از انتشار نسخه اولیه، تاریخ تحلیلی اسلام را ادامه داد و به بررسی سقوط امویان و به قدرت رسیدن عباسیان تا نیمه نخست سده چهارم پرداخت و سپس انتشارات علمی و فرهنگی بخش اول این کتاب را به همراه بخش دومش در یک مجموعه واحد منتشر کرد. این کتاب با تجدیدنظر شهیدی و رفع برخی کاستی‌های چاپی و تهیه فهرست اعلام به چاپ رسیده است.

برخلاف اغلب کتاب‌های سنتی که صرفا به نقل داستانی وقایع می‌پردازند، دکتر شهیدی در کتاب تاریخ تحلیلی اسلام به تعاریف مختلف تاریخ، تاریخ‌نگاری نقلی در مقابل تاریخ علمی، و دیدگاه‌های فیلسوفان و مورخان مسلمان درباره تاریخ پرداخته است. یکی از نقاط قوت علمی این کتاب، فهرست منابع گسترده آن است. منابع متعدد تاریخی و حدیثی که شهیدی به آنها توجه داشته نشان از تلاش او برای ارائه یک روایت مستند دارد.

تاریخ تحلیلی اسلام مرجعی است که روایتگری صرف را کنار می‌گذارد و به دنبال علت‌یابی و تحلیل است. این کتاب اگرچه از منظر تشیع دوازده امامی نوشته شده، اما به دلیل اتکا بر روش تحقیق دانشگاهی، پرهیز از افسانه‌پردازی و استفاده از منابع متعدد، همچنان به عنوان یکی از اساسی‌ترین متون درسی تاریخ اسلام در ایران تدریس می‌شود.

خلاصه کتاب تاریخ تحلیلی اسلام

هنگامی که اسلام در مکه آشکار شد، مشرکان قریش برای مبارزه با پیغمبر و مسلمانان، از سلاح شعر نیز استفاده می‌کردند و رسول اکرم می‌فرمود به آنان به زبان شعر پاسخ دهید که از دیگر سلاح‌ها کارگرتر است. بدین‌سان نوعی حماسه در شعر عصر نبوی پدید آمد که بنباد آن بر مفاخر معنوی است. چهره شناخته شاعر مسلمان این عصر حسان بن ثابت انصاری است که پیغبمر درباره او فرموده است: چندان که در کنار ما هستی، روح‌القدس تو را یاری کند.

درباره سید جعفر شهیدی نویسنده کتاب تاریخ تحلیلی اسلام

سید جعفر شهیدی در سال 1297 در بروجرد متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در بروجرد و تهران پشت سر گذاشت و در سال 1320 به حوزه علمیه نجف رفت. تحصیلات حوزی را تا درجه اجتهاد نزد علمایی چون آیات خویی و بروجردی در قم سپری کرد. شهیدی مدتی به عنوان معلم مشغول به کار شد و سپس فهرست‌نویس کتابخانه دانشگاه تهران شد. او به تحصیلات دانشگاهی هم پرداخت و در 1340 در مقطع دکترای زبان و ادبیات فارسی پذیرفته شد. کمی بعد به جمع مولفان لغت‌نامه دهخدا پیوست و پس از دهخدا و محمد معین ریاست سازمان لغت‌نامه را عهده‌دار شد. تدریس و اداره بنیاد موقوفه افشار و چاپ فرهنگ معین از دیگر فعالیت‌های شهیدی است. او در سال 1386 از دنیا رفت. تاریخ اسلام نوشته آدم سیلورستاین، منابع تاریخ اسلام نوشته رسول جعفریان و تاریخ اندیشه سیاسی در ایران و اسلام نوشته کمال پولادی از آثار دیگری است که در زمینه تاریخ‌نگاری دین اسلام به فارسی منتشر شده‌اند.

کتاب تاریخ تحلیلی اسلام برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب تاریخ تحلیلی اسلام به پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به تاریخ اسلام و مطالعات ادیان پیشنهاد می‌شود.