ریش آبی

معرفی کتاب

معرفی کتاب ریش آبی، اثر امیلی نوتوم، ترجمه ویدا سامعیاقتباس یا رجوع به افسانه‌های کهن و بازآفرینی‌شان در ادبیات مدرن یک شیوه داستان‌گویی و روایت جذاب برای تجربه در نویسندگی است اما معمولا نویسندگانی به سراغ این نوع ادبیات می‌روند که تجربه‌ زندگی در یک جغرافیای خاص و شگفت‌انگیزی دارند، ذهنشان با افسانه‌ها آشناست و نیم‌نگاهی در ذهنشان به این شیوه از روایتگری است و از دغدغه‌هایشان بوده. امیلی نوتوم نویسنده کتاب ریش آبی مدتی در ژاپن زندگی کرده بود و فرهنگ و جغرافیای ژاپن در شکل‌گیری ذهنیتش تأثیر زیادی گذاشت. افسانه ریش آبی مربوط به مردی است که تمام زنانی که با آن‌ها ازدواج می‌کند در خانه‌اش ناپدید می‌شوند. نویسنده این افسانه را معیار خط داستانی‌اش قرار داده و این ایده را به فرانسه امروز آورده و به شیوه‌ای مدرن داستانش را بر این پیرنگ بنا کرده است. با اینکه امیلی نوتوم داستان‌ها و رمان‌های زیادی نوشت و یکی از داستان‌نویسان بسیار پرکار فرانسوی زبان است، اما رمان ریش آبی به‌سرعت مورد تحسین و دیده شدن قرار گرفت و جوایز بسیاری را برای نویسنده‌اش به ارمغان آورد. او در این اثر که کوتاه هم هست هم‌زمان ویژگی‌های افسانه‌ای و روایت مدرن را نگه داشته و شاید این مسئله یکی از قوت‌های داستانی کتاب ریش آبی باشد. این داستان با ترجمه ویدا سامعی از نشر نو به چاپ رسیده است. درباره کتاب ریش آبیسحرانگیزی، رمز و راز، و جادو از ویژگی‌های افسانه‌های کهن است و این ویژگی‌ها بیشترین چیزهایی هستند که خوانندگانشان را پای این داستان‌ها می‌نشاند. داشتن راز یا افسونی که بسیار دیر برملا می‌شود و وقتی گشوده شد مخاطب را به تعجب وا می‌دارد نکته‌ای است که امیلی نوتوم از افسانه ریش آبی برگرفته و به داستان مدرن خودش، یعنی روایتی که در فرانسه امروز می‌گذرد آورده و خیلی خوب از پس این گذر برآمده است. تجربه نویسنده این کتاب و سابقه‌اش در نوشتن رمان‌های پلیسی باعث شده تا در رمان ریش آبی معما و راز به گونه‌ای اتفاق بیفتند که پیچیدگی‌های داستان‌های کاراگاهی هم درونشان وجود دارد. او را یک زن پلیسی‌نویس معاصر می‌دانند و همین هم داستان ریش‌آبی را به یک معمای تودرتو تبدیل کرده است. کوتاهی داستان هم باعث شده تا این افسانه مدرن از شاخ و برگ‌های بیش از حد دور باشد و با داستان سرراست با پرداختی درست و بزنگاه‌هایی که نقطه‌ عطف‌های خوب داستانی‌اند همراه باشد.او بارها در آثار دیگرش قتل‌های پیچیده‌ای را مرکز معما قرار داده و این تجربه باعث شده تا از افسانه‌ای ساده و کهن که البته ویژگی رازگونه را با خود دارد، داستانی شگفت بسازد. چندوجهی بودن شخصیت‌های کتاب ریش آبی یکی از ویژگی‌های دیگر این اثر است که هم از شخصیت خلاق خودش و هم از شیوه زندگی‌اش برمی‌آید. او به دلیل شغل پدرش که یک کنسول بود به کشورهای زیادی سفر کرده بود و جغرافیا و آدم‌های متفاوتی را در زندگی‌اش دید. تأثیر این نوع زندگی را به‌خوبی می‌توان در داستان ریش آبی نیز مشاهده کرد. تراژدی، غم و اندوه‌بار بودن زندگی و نتیجه پایانی داستان و زندگی شخصیت‌ها از مشخصه‌های دیگر این اثر است. داستانی که در یک فضای کوچک اتفاق می‌افتد و مکانش بیشتر یک خانه است اما ابعاد و گستردگی درونی زیادی دارد. بخشی از شخصیت‌های داستان غایبانی هستند که ناپدید شده‌اند، همان زنانی که از افسانه اصلی بیرون آمده‌اند، اما تأثیر زیادی بر نمونه مدرن آن گذاشته‌اند و در این رمان معما و راز و شگفتی ایجاد می‌کنند. کتاب ریش آبی با روایت سوم شخص تعریف می‌شود که ویژگی بیشتر افسانه‌ها نیز هست و این نوع نظرگاه را از افسانه اصلی بیرون کشیده و به آن دست نزده است، اما این مسئله چیزی از این قابلیت که می‌توان در داستان غرق شد کم نمی‌کند. خلاصه کتاب ریش آبیدر افسانه ریش آبی آمده که مردی، که همان ریش آبی است، با زنی ازدواج می‌کند اما آن زن بعد از مدتی در قصرش ناپدید می‌شود. در ازدواج بعدی او نیز همین اتفاق می‌افتد تا اینکه زنان بسیاری بعد از ازدواج با او این اتفاق برایشان تکرار می‌شود و در قصر مرد ناپدید می‌شوند بدون اینکه کسی چرایی‌اش را بداند. این افسانه به شکلی مدرن در کتاب ریش آبی امیلی نوتوم ظاهر می‌شود. در همان آغاز داستان با زنی روبه‌رو می‌شویم که آگهی هم‌خانه را در پاریس امروزی دیده است و آمده است تا ببیند شرایط این هم‌خانگی چیست و ناگهان با پانزده زن دیگر که برای این آگهی به آن خانه آمده‌اند روبه‌رو می‌شود. اول از قبول شدن برای این هم‌خانگی ناامید می‌شود اما عجیب‌ بودن، مجلل بودن و جذابیت خانه او را اسیر خود می‌کند و تصمیم می‌گیرد شانسش را امتحان کند. او بعد از مدتی در این رقابت پیروز می‌شود و وارد خانه می‌شود. مرد صاحبخانه به او گفته است که می‌تواند کلید تمام بخش‌ها را داشته باشد و به هرجا می‌خواهد برود به‌جز یکی از اتاق‌ها. این اتاق در واقع همان اتاقی است که از دل افسانه برآمده و زنان در آن ناپدید شده‌اند. حالا این زن که چیزهای مشکوکی در خانه دیده تصمیم می‌گیرد معما و راز آنجا را کشف و برملا کند. می‌توان گفت این افسانه شاید ما را به یاد رمانی از دافنه دوموریه به نام ربکا هم بیندازد و تکرار آن را در ادبیات دیده باشیم. اما چیزی که روایت امیلی نوتوم را از باقی این کتاب‌ها جدا می‌کند نگاه پلیسی و مدرنی است که دیگر این آثار کمتر دیده می‌شود. درباره نویسنده کتاب ریش آبی، املی نوتومباملی نوتومب زاده 1996 در بلژیک است اما به زبان فرانسه می‌نویسد و شاید برای همین است که او را فرانسوی می‌دانند. او در کودکی به‌خاطر شغل پدرش سفرهای زیادی رفت و آدم‌ها و زندگی‌های بسیاری را از نزدیک دید و همین باعث شد تا در بزرگ‌سالی تصمیم بگیرد درباره این تجربه‌ها بنویسد و گوشه‌ای امن را برای کارش انتخاب کرد. در دانشگاه رشته زبان‌شناسی خواند و از همان موقع علاقه به ادبیات درونش شکل گرفت. در 1992 اولین کتابش را چاپ کرد و طول دوران کاری‌اش رمان‌ها و داستان‌های بسیاری نوشت. بخشی از عنوان‌های آثار او عبارت‌اند از: آرایش دشمن، پدرکشی، متافیزیک تیوب ها، آنته کریستا، مرشد ارواح، خاطرات پرستو، جنایت کنت نوویل.درباره مترجم کتاب ریش آبی، ویدا سامعیویدا سامعی مترجم معاصر ایرانی است که از زبان فرانسه رمان و داستان و کتاب مستند ترجمه کرده است. او در رشته روزنامه نگاری تحصیل کرده و تحصیلاتش را در دانشگاه سوربن فرانسه ادامه داد. به‌دلیل تحصیلاتش در رشته روزنامه‌نگاری، گزارش‌های مستند و تحقیقی بسیاری نوشته است که در مجلات بین‌المللی به چاپ رسیده‌اند. از آثار او می‌توان به این دو عنوان نیز‌ اشاره کرد: در شب داعش، جنایت کنت نوویل.کتاب ریش آبی برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات فرانسه، رمان قرن بیستم، داستان‌‌های پریان، افسانه‌ها، ادبیات اقتباسی و ادبیات مدرن پیشنهاد می‌شود.