آموک و راز

معرفی کتاب آموک و راز اثر اشتفان تسوایگ

حوادث تراژیک دریایی همیشه در ادبیات جایگاه خاصی دارند و دریا، به‌ دلیل ویژگی‌های رازآلودش و اینکه هم چهره‌ای آرام و زیبا و هم وحشی و ترسناک دارد، خودش تبدیل به شخصیتی دوگانه می‌شود و نویسندگان بسیاری از این مسئله استفاده‌های فراوانی کرده‌اند. از طرفی سفر، به دلیل مسیر طولانی‌اش و تغییراتی که مدام در آن اتفاق می‌افتد و ویژگی سیال بودن آن، یکی دیگر از عناصر جذاب ادبی در رمان‌ها و داستان‌هاست. کتاب آموک و راز از هر دوی این موضوعات، عناصر و ویژگی‌ها استفاده کرده تا هم داستانی تراژیک و هم پیچیده در رازورمز بیافریند. کتاب آموک و راز شامل دو داستان بلند یا نوولا از اشتفان تسوایگ است که توسط نشر پارسه و با ترجمۀ رحمت الهی منتشر شده. هر دو داستان قصۀ سفر است که با هم تفاوت‌های زیادی دارند، اما یک ویژگی در هر دوی آن‌ها مشترک است و آن هم اینکه یک رازآلودگی تراژیک را روایت می‌کنند.

دربارۀ کتاب آموک و راز و ویژگی‌های این اثر

روایت‌های اول شخص در داستان‌ها و رمان‌ها، به دلیل نزدیکی راوی به داستان، خواننده را بیشتر درگیر می‌کنند و گاهی یک امتیازند برای اینکه بیشتر در دل داستان فرو رویم و احساس‌های راوی و اتفاقات را نزدیک‌تر به شخصیت‌ها لمس کنیم. کتاب آموک و راز هم به همین شکل روایت شده و راوی داستان احساس‌ها، عواطف و اتفاقاتی را که برایش افتاده از زبان خودش برای ما تعریف می‌کند. شاید این یکی از ویژگی‌هایی است که هوش اشتفان تسوایگ را می‌رساند: داستانی را که ممکن است از ما دورتر باشد با روایت اول شخص بهمان نزدیک کرده. داستان آموک که اولین روایت کتاب آموک و راز است در دریا می‌گذرد و راوی بعد از گذر از چند سال آن را تعریف می‌کند. تسوایگ از ویژگی‌های دوگانۀ زیبا و وحشت‌انگیز عنصری طبیعی مانند دریا استفاده کرده تا هم غم، هم وحشت و هم زیبایی وسیع را برایمان بازسازی کند. داستان آموک لحظات هولناک هم کم ندارد، اما ترسی که در آن اتفاق می‌افتد مانند فضاهای ادبیات گوتیک نیست؛ تسوایگ به شیوه‌ای مدرن‌تر از آن بهره برده. صرفاً ترس آدمی از داستانی عجیب است که به دلیل غیرقابل باور بودنش یا ترسیم فضایی دور از ذهن ترس و هول را به ذهن خواننده می‌آورد. داستان راز نیز که دومین داستان کتاب آموک و راز است نیز در سفری در قطار می‌گذرد. استفاده از شخصیت رازآلود، وارد بازی قرار دادن شخصیت و هم‌زمان خوانندۀ داستان، وجود خُرده‌داستان‌های زیاد، توصیف دقیق شخصیت‌ها و شخصیت‌پردازی با استفاده از ساختن ذهنی که درگیر وهم می‌شود از ویژگی‌های هر دو داستان این کتاب هستند که خواننده را تا پایان به‌خوبی همراه می‌کند. یکی دیگر از نکاتی که در کتاب آموک و راز به‌خوبی وجود دارد زبانی است که نویسنده انتخاب کرده. جدا از روایت اول شخص و نزدیک به مخاطبش، ترس را با کلمات القا نمی‌کند، بلکه با توصیف فضاها و ساختن رؤیا می‌سازد ولی نه آن‌گونه که در خواب‌ها اتفاق می‌افتد، بلکه شبیه به آنچه ممکن است خودمان بارها در زندگی روزمره تجربه‌اش کرده باشیم. همین نکته است که باعث می‌شود هر دو داستانِ بلند این مجموعه رازآلودگی و رؤیاگونگی خاص خودشان را داشته باشند. در انتها نیز با از بین بردن و محو کردن این وهم هم خیالمان را راحت می‌کند و هم تصویری دور و شگفت از گذشته‌ای می‌سازد که شبیه به تصویری از یک فیلم یا نقاشی در ذهن مانده است و داستان را تبدیل به چیزی شبیه به فیلم‌های خوبی که دیده‌ایم در ذهنمان می‌کند.

خلاصه کتاب آموک و راز

در مقدمۀ مترجم کتاب آموک و راز آمده است که در این دو داستان تسوایگ از فروید و نظریاتش بهرۀ زیادی برده و این ویژگی رؤیاگون و ذهن‌های آشفته‌ای که به‌واسطۀ وهم ساخته بر همین دلیل استوار است. داستان آموک قصۀ مردی است که در یک سفر دریایی یک آدم بسیار منزوی و عجیب را در یکی از اتاق‌های کشتی پیدا می‌کند که پنهانی در آنجا ساکن است و شخصیتی بسیار مرموز دارد. داستان سال‌ها بعد از آن سفر روایت می‌شود، وقتی راوی بعد از سال‌ها خبری در روزنامه از حادثه‌ای در یک اقیانوس می‌خواند و ذهنش این خبر را به آن مرد ربط می‌دهد. انگار آن مرد شبحی است بین رؤیا و واقعیت که انزوای هر دو شخصیت باعث شده به یکدیگر برسند و با خرده‌داستان‌های بسیار این حادثۀ تراژیک را از آن سفر دریایی نقل می‌کند. داستان راز، همان‌طور که از نامش پیداست، رازی است که در یک سفر با قطار رخ می‌دهد. چنانکه شخصیت وقتی داستان را نقل می‌کند خودش از خودش می‌پرسد که آیا این روایت یک رؤیا بود که دیده است یا حادثه‌ای که واقعاً برایش اتفاق افتاده. داستان عشق‌، برخورد با انسانی رازآمیز، اتفاقی تراژیک و خشن و وارد بازی خطرناک شدن از خرده‌داستان‌هایی هستند که در داستان راز در کتاب آموک و راز اتفاق می‌افتد. در هر دو داستان، حضور و استفاده از عناصر طبیعی ماننده جاده و دریا باعث شده که به این رازآلودگی و حس حضور در جهان اسرارآمیز بیشتر نزدیک شویم و اعجاب هر دوی این داستان‌ها وادارمان می‌کند که کنجکاوانه بخواهیم بفهمیم قتل یا عشقی که رخ داده چگونه بوده و چه سرنوشتی خواهند داشت.

دربارۀ اشتفان تسوایگ، نویسندۀ کتاب آموک و راز

اشتفان تسوایگ در سال 1881 در اتریش به دنیا آمد و در شصت‌سالگی، در 1942، درست در جنگ جهانی دوم از دنیا رفت. او نویسنده، روزنامه‌نگار، و نمایشنامه‌نویس و زندگی‌نامه‌نویس بود و در دهۀ سی میلادی در اوج کار ادبی خود به سر می‌برد. به دلیل یهودی بودنِ تسوایگ، با روی کار آمدن هیتلر در آلمان، آسیب زیادی متوجه او بود و مجبور به مهاجرت به انگلستان و سپس به آمریکا شد. او و همسرش به همین دلایل دچار افسردگی‌های فراوان بودند و در سال 1942 با تصمیم شخصی در برزیل به زندگی خود پایان دادند. او با فروید دوست بود و همین دوستی نیز در آثارش تأثیرات زیادی گذاشت، از جمله در کتاب آموک و راز. از آثار دیگر او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد: نیچه، ماری استوارت، دختر پستچی، حدیث شطرنج یا شطرنج باز، وجدان بیدار، رومن رولان، دنیای دیروز، سه استاد سخت: بالزاک، دیکنز، داستایفسکی.

دربارۀ رحمت الهی، مترجم کتاب آموک و راز

رحمت الهی از مترجمان نامدار دهۀ 20 و 30 هجری شمسی است. او در دبیرستان صنعتی ایران و آلمان تحصیل کرد و تا درجۀ دکتری در آلمان درس خواند و به همین دلیل به زبان آلمانی تسلط بسیار دارد. رحمت الهی از دوستان نزدیک صادق هدایت، ابراهیم گلستان، جلال آل احمد و صادق چوبک بود و به دلیل آشنایی‌اش با ناتل خانلری مدتی سردبیر نشریۀ سخن بود. آثار مهمی در ادبیات ترجمه کرد که شامل این کتاب‌ها می‌شود: یادداشت های زیرزمینی، نازنین و بوبوک، شاهکار های کوتاه.

کتاب آموک و راز برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات گوتیگ، ادبیات روان‌‌کاوانه، داستان‌ ترسناک، تراژدی مدرن، داستان وهمی و رؤیا‌گون، داستان‌های سفر و دریایی، ادبیات آلمان و ادبیات اتریش پیشنهاد می‌شود.