جامعه مدنی- آزادی، اقتصاد و سیاست

معرفی کتاب جامعه مدنی، اثر موسی غنی نژاد

کتاب جامعه مدنی (آزادی، اقتصاد و سیاست) اثری مربوط به مفهوم مدنیت در جامعه و شکل‌گیری آن از دهه 1370 در ایران است و همان‌طور که در پشت جلد کتاب توضیح داده درباره جامعه مدنی و جایگاه مدرن آن در دوره اصلاحات در ایران است و به نقد این اندیشه و همین‌طور اندیشه روشنفکران چپ نیز می‌پردازد. این کتاب با بررسی این مسئله که ایران از دهه 70 به‌خاطر برخی کج‌فهمی‌های گروه‌های سیاسی از مفهوم آزادی و اقتصاد و سیاست دچار تغییراتی شد، تناقضات میان ایران بعد و قبل از انقلاب را هم مطرح می‌کند.

در مقدمه کتاب می‌خوانیم که تقابل سنت و مدرنیته از زمان انقلاب سال 57 در ایران موضوعیت داشته و درباره آن بحث‌ها و نقد و نظرهای فراوانی بوده، اما شکل جدیدی از پرداختن به مسائلی مانند آزادی اندیشه و حقوق شهروندی و جامعه مدنی از زمانی به وجود آمد که اصلاح‌طلبان در دوم خرداد سال 76 در ایران رأی صندوق را به دست آوردند و جوانان را با خود همراه کردند. اولین چاپ کتاب جامعه مدنی در سال 1377 انجام شده و در همان ابتدا به نقد این رویکرد پرداخته. پژوهش جامعه مدنی توسط نشر پارسه با تألیف موسی غنی نژاد منتشر شده است.

این اثر با این توضیح که چطور گفتمان اطلاح طلبی جایگاه اجتماعی گسترده‌ای میان جوانان و افراد تحصیل‌کرده به دست آورد، به دو جبهه شدن کشور به اصول‌گرا و اصلاح‌ طلب می‌پردازد. کتاب در بخشی می‌گوید که اصلاح طلبان دوباره نیروهای چپ رانده‌شده را به صحنه آوردند و با شعار آزادی و چندصدایی بودن بخشی از آن‌ها را به صحنه سیاست برگرداندند و پایگاه اجتماعی اصولگرایان را تضعیف کردند. کتاب جامعه مدنی در رفت و برگشت‌های مختلف از دوران انقلاب به دوران جدید هم تاریخ معاصر را مرور می‌کند و هم سعی در بررسی مواردی دارد که موجب شکل‌گیری نوع جدیدی از مدنیت در جامعه شد و دلایل ضعف و محبوبیت آن را مرطرح می‌کند.

درباره کتاب جامعه مدنی

کتاب جامعه مدنی را می‌توان یک نقد و بررسی با زبانی ساده‌تر و نه پیچیدگی‌های مختص نظریات علوم سیاسی و فلسفه دانست. این کتاب سعی دارد به چرایی‌ها و سوال‌های بسیاری در رابطه با جامعه مدنی و به‌خصوص آنچه در ایران معاصر اتفاق افتاده پاسخ دهد و یا اینکه پرسش‌های تازه‌ای ایجاد کند. مثال‌های بسیار چه در دوران معاصر ایران و چه در دوران قبل از انقلاب و حتی باز کردن و گسترش مفاهیم کلی یا مورد بحث در کشورهای دیگر یا ریشه‌ای آن‌ها در کتاب عنوان می‌شود.

کتاب جامعه مدنی با ریشه‌یابی کلمه آزادی از قرن هفدهم شروع می‌کند تا به نقد و نظر و بررسی معاصرش در ایران برسد. همچنین مسائلی مانند سیاست و اقتصاد، به‌خصوص به اقتصاد آزاد در دوران اصلاحات می‌رسد. یکی از ویژگی‌های این کتاب این است که جامعه آماری و تاریخ و جغرافیای پژوهشش را محدود به ایران در دوران اصلاحات کرده و هر مسیری را برای توضیح درباره آن انتخاب می‌کند تا به موضوع اصلی برگردد و این ویژگی در پژوهش کارآمد، قابل فهم و محدود به اندیشه‌ای است که باعث گیج‌ شدن خواننده و دور شدن از موضوع نمی‌شود، اما شاید گاهی ورود نگاهی شخصی و پافشاری بر آن در توضیح و گسترش مسائل دوران معاصر کمی باعث دور شدن مخاطب شود یا احساس کند که کتاب برای قشری خاص نوشته شده.

یکی دیگر از نکات کتاب پرداخت به نظریات علوم سیاسی و فلسفی است که باعث نگاه کردن علمی‌تر و جامع‌تری به مفهوم جامعه مدنی و معنای آن در ایران معاصر می‌شود. توضیحات کوتاهی درباره بخشی از تاریخ کشورهای دیگر برای رسیدن به موضوع اصلی کتاب، استفاده از نظریات فیلسوفانی مانند جان لاک برای تشریح فلسفه جدید و آزادی سیاسی، پرداختن به موضوع دموکراسی که بحثی جهانی در تاریخ معاصر تمامی کشورهاست، و همین‌طور مسئله اقتصاد از مهم‌ترین موارد اشاره شده در کتاب‌اند که از منظرهای متفاوت به آن‌ها نگاه می‌شود و مفهومش گسترش پیدا می‌کند.

بازگشت به تاریخ معاصر و سیاست جدید همیشه موضوعی مهم است و شاید این کتاب احساس کنجکاوی مخاطب را برای پیوند خوردن به مفاهیمی از این دست برمی‌انگیزد تا شاید حتی به سمت نظریات مخالف یا نگاهی دیگر به تاریخ معاصر برود.

خلاصه کتاب جامعه مدنی

کتاب جامعه مدنی با موضوع اقتصاد سیاسی و ارتباطش با موضوع اصلی کتاب شروع می‌شود. با مطرح کردن آزادی اقتصاد و چیستی آن و اینکه در ایران معاصر از چه زمانی شروع شد و اندیشه‌اش چگونه شکل گرفت شروع می‌کند. پیوند آزادی و اندیشه‌اش با اقتصاد را که همیشه از مباحث مهم درباره هر دو موضوع است مطرح می‌کند و بعد به نظریات فیلسوفان درباره تاریخ کشورها و ارتباطشان با مفاهیم جامعه مدنی می‌پردازد. دموکراسی از دیگر موضوعات مهم مطرح شده در این کتاب است. نویسنده دموکراسی را از دو منظر آزادی و قدرت بررسی می‌کند و بعد به جامعه ایران و دوران معاصر می‌رسد که چگونه در آن تعریف و عملی شد.

اخلاق نیز یکی دیگر از موضوعات مهم مربوط به اقتصاد و آزادی مدنی است. کتاب درباره این مسئله نیز مواردی را شرح می‌دهد و بعد به توضیح و تفسیر مقاله مهم و مشهور متفکر ژاپنی، فرانسیس فوکویاما، می‌پردازد که درباره تاریخ و آخرین انسان است که نوشتاری است مربوط به دموکراسی لیبرال برای حکومت نهایی در جوامع بشری.

از دیگر بخش‌های کتاب می‌توان به بخش پاسخ به مدعیان نام برد که تأمل و پاسخی است به متفکران معاصر ایران مانند یوسف اباذری، مصدق، یا مقالات درباره پوپولیسم و آزادسازی‌ها و تحریف‌هایی که از نظر مولف صورت گرفته است.

کتاب در نهایت با شرح مالکیت خصوصی و آزادی و رابطه اقتصاد و دموکراسی به پایان می‌رسد.

درباره نویسنده کتاب جامعه مدنی، موسی غنی نژاد

موسی غنی نژاد متولد 1330 در تبریز است. او بیشتر پژوهش‌های خود را بر پایه علوم اقتصادی بنا نهاده، استاد دانشگاه و پژوهشگر و اقتصاد دان است. او بعد از اتمام تحصیلاتش در دوران کارشناسی در رشته حسابداری از ایران به فرانسه رفت و تا دکتری در دانشگاه سوربن اقتصاد خواند. بیشترین مباحثی که او در موردشان نوشته است مربوط به جامعه مدنی و اقتصاد می‌شود. چند نمونه از آثار او عبارت‌اند از: پیکتی: مغالته قرن بیست و یکم، اقتصاد به روایت دیگر، ایران آینده از نگاه سه اندیشمند ایران امروز، اقتصاد و دولت در ایران، گفتارهایی در روش شناسی علم اقتصاد، اندیشه آزادی: نگاهی از منظر اقتصاد سیاسی به تجربه ایران معاصر.

کتاب جامعه مدنی برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به دوست‌داران علوم سیاسی، علوم اجتماعی، تاریخ معاصر، نقد و بررسی جامعه مدنی، سیاست ایران از بعد از دهه 70، مفهوم اصلاح طلبی و اصولگرایی، چرایی محبوبیت اصلاح طلبان در بین جوانان، چپ در ایران، آثار انقلاب 1357، تاریخ معاصر ایران و مفاهیم اندیشه مدرن، آزادی و اقتصاد و سیاست، و تاریخ ایران پیشنهاد می‌شود.