صبح روز یادبود

معرفی کتاب صبح روز یاد بود اثر آلیستر مک لاود

استفاده از خاطره در ادبیات و شیوۀ به یاد آوردن در داستان شخصیت‌ها از قرن‌ها پیش وجود داشته و یکی از صمیمانه‌ترین روایت‌ها را می‌سازد و با اینکه بسیار در کتاب‌ها و رمان‌ها استفاده شده، اما هنوز هم برای خواننده تکراری نیست. کتاب صبح روز یاد بود نیز از این شیوه برای روایت خود استفاده کرده است. داستانی نیمه‌بلند یا نوولایی که دربارۀ جنگ جهانی دوم و سه نسل از یک خانواده است که در این جنگ آسیب دیده‌اند. پدربزرگ، پدر و نوه‌ای که هرکدام روایت خود را از جنگ دارند. یکی در جنگ حضور داشته و تمام روزها و حوادث دلخراش آن را دیده، دیگری که با پدری جنگ‌زده بزرگ شده و نوه‌ای که از اثرات ناشی از آن بی‌نصیب نمانده است. با وجود کوتاه بودن این اثر، داستانی تأثیرگذار دارد و موقع خواندنش می‌توان یک‌نفس روایت غم‌ناک اما جذابش را پیش برد. کتاب صبح روز یاد بود، نوشتۀ آلیستر مک لاود، با ترجمۀ پژمان طهرانیان، از نشر افق به چاپ رسیده است.

درباره کتاب صبح روز یاد بود

داستان صبح روز یاد بود دربارۀ سه نسل از مردان یک خانواده است که تحت‌تأثیر جنگ جهانی دوم زندگی‌شان دستخوش تغییرات فراوانی می‌شود. جنگ همان‌قدر که چیزهای بسیاری در زندگی‌شان را از بین می‌برد، چیزهایی را هم برایشان از نو می‌سازد. یکی از ویژگی‌های مهم کتاب صبح روز یاد بود این است که با وجود کوتاهی داستانش، بسیار تأمل‌برانگیز و تأثیرگذار است. زبان داستان که در ترجمه هم بسیار زیبا و صمیمانه است مخاطبش را لحظه‌ای رها نمی‌کند. تصویرسازی‌های این اثر کوتاه هم باعث شده تا روایت صبح روز یاد بود تبدیل به یک نقاشی یا فیلمی کوتاه شود. تصویر جلد کتاب مانند کلیدی برای ورود به این داستان است. برف همه‌جا را پوشانده و مسیری کج‌و‌مأوج قرار است ما را به یک کلیسا وارد کند که به‌ محض اینکه پایمان را داخل آن می‌گذاریم داستان شروع می‌شود. استفاده از جلوه‌های بصری، چه آنچه توصیفاتی دربارۀ جنگ است و چه چیزهایی که در زمان اکنون اتفاق می‌افتند، از توصیفات زیبای این کتاب است. آنچه از دل گذشته بیرون آمده و آنچه در اکنون داستان رخ می‌دهد باعث می‌شود حرکت خواننده از تاریخ به زندگی الآن شخصیت‌ها، حرکتی دائمی و لذت‌بخش باشد.

تیرگی‌های جنگ مانند گرسنگی، از دست دادن دوستان و سربازان همراه شخصیت پدربزرگ، تلخی‌هایی که واقعۀ بزرگ و خانمان‌سوز جنگ جهانی دوم ایجاد کرده و ماننده جرقه‌هایی به ذهنش می‌آیند و تاریخ را در لحظاتی کوتاه یادآوری می‌کنند به اهمیت روایی این داستان اضافه کرده است. یکی دیگر از ویژگی‌های این کتاب این است که زمان داستان سال‌ها بعد از جنگ جهانی دوم است و انگار زندگی در سکوتی مهیب فرو رفته و همه‌چیز آمادۀ به یاد آوردن است. شاید انتخاب زمستان، برف، سرما، حتی حضور حیواناتی که در برف به این‌سو و آن‌سو می‌روند مانند خرگوش یا گوزن، همگی می‌خواهند فضایی بسازند که تضاد غریبی بین طوفانِ صداها در جنگ و زندگی پس‌ از آن در سکوت ایجاد کنند. صدمات روحی جنگ در داستان صبح روز یاد بود به‌خوبی پیداست، از طرفی بخشی از این صدمات در دل زندگی روزمره حل شده و انگار داستان خانواده‌ای را تماشا می‌کنیم که در تمام لحظات زندگی روزمره و معمولی‌شان جنگ حضور دارد و تبدیل به یکی از اعضای خانواده‌شان شده. مسئلۀ هویت، خانواده، تأثیرات جنگ، مرگ، زندگی کهنه‌سربازان، و شاعرانگی از چیزهایی هستند که در کتاب صبح روز یاد بود به زیبایی مشاهده می‌شوند.

خلاصه کتاب صبح روز یاد بود

«بیش از پنجاه سال بود که در مراسم شرکت می‌کرد و حالا دیگر رفقایش مرده بودند و او هنوز زنده بود...» این جمله از داستان صبح روز یاد بود در همان ابتدای کتاب ما را با اندوهی از سربازی پیر مواجه می‌کند و رد جنگ را از شروع بر روی این اثر می‌اندازد. دیوید مک دانلد پیر از سربازان جنگ جهانی دوم بوده و بیشتر رفقایش را چه در جنگ و چه در این سال‌هایی که از جنگ گذشته از دست داده و حالا یکی از بازماندگانی است که به نظر می‌رسد برای آخرین بار در مراسم بزرگداشت شرکت می‌کند. در تمام این سال‌ها نتوانسته دوستانش را فراموش کند و جنگ را از یاد ببرد و به همین خاطر در بیشتر مراسم یادبودها، خیریه‌ها و دورهمی‌های مربوط به جنگ شرکت کرده و حالا منتظر است تا پسر و نوه‌اش نیز از راه برسند و پیشش بیایند. در فاصلۀ آمدن فرزندانش و آماده شدن برای شرکت در مراسم بزرگداشت، بخشی از روزها و خاطراتش را که در جنگ سپری شده به یاد می‌آورد و در این حین ما با داستان‌های دلخراش و تلخی از آن روزها مواجه می‌شویم و فجایع جبهه‌های مختلف را نشانمان می‌دهد. از طرف دیگر روایت پسر و نوه‌اش و تأثیر این جنگ بر زندگی آن‌ها را هم می‌شنویم که فقط روایت یک پیرمرد جنگ‌زده نیست. کتاب صبح روز یاد بود یک مواجهۀ انسانی با خاطره و فقدان است.

درباره آلیستر مک لاود، نویسنده کتاب صبح روز یاد بود

آلیستر مک لاود در 1936 به دنیا آمد و در سال 2014 از دنیا رفت. او در یکی از روستاهای کانادا متولد شده بود و نویسندگی را با نوشتن داستان‌های کوتاه شروع کرد. فضای داستان‌هایش به دور از شغل‌های کوچکی که در زندگی‌اش برای تأمین مخارجش انجام داده بود نیست، کارهایی مانند بریدن چوب یا رسیدگی به مزارع. او در طول عمر حرفه‌ای‌اش جوایز بسیاری برای داستان‌نویسی دریافت کرد و داستان صبح روز یاد بود نیز یکی از آثاری بود که می‌خواست برای شرکت در یک جشنواره بفرستد. مک لاود در مصاحبه‌ای گفته بود که می‌خواسته داستانی دربارۀ جنگ بنویسد، ولی نه داستان سنگرها و تاج‌های گل که بارها گفته شده. او می‌خواسته روایتی از یک زندگی حاصل از جنگ جهانی دوم و تأثیراتش را به تصویر بکشد. عموی پدرش در جنگ جهانی اول کشته شده بود و پدرش نیز قرار بود برای جنگ جهانی دوم به جبهه اعزام شود که آتش‌بس اعلام شد و اگر می‌رفت شاید هرگز او به دنیا نمی‌آمد. تأثیر این زندگی در کتاب صبح روز یاد بود به‌خوبی پیداست. از دیگر کتاب‌های او که در ایران به فارسی ترجمه‌ شده‌اند می‌توان از این عناوین نام برد: جزیره (داستان‌ های دهه 60 و 70 میلادی)، غم‌های کوچک، دومین بهار (داستان های دهه 80 و 90 میلادی).

دربارۀ پژمان طهرانیان، مترجم کتاب صبح روز یاد بود

پژمان طهرانیان، متولد 1357، مترجم، مقاله‌نویس، ویراستار و عضو انجمن مترجمان ادبی کاناداست. او هم در تولید و آماده‌سازی کتاب، هم در ویرایش و ترجمه با نشرهای مهمی در ایران همکاری داشته است. او در بیشتر آثارش دقت و زبان نویسندۀ اثر را حفظ کرده و به همین دلیل رمان‌ها، نمایشنامه‌ها و داستان‌ کوتاه‌هایی که ترجمه کرده هرکدام روح اثر را در خود دارند و همگی به یک شیوه و یک زبان ترجمه نشده‌اند که از ویژگی‌های مهم ترجمه‌های اوست. آثار دیگر مک لاود نیز با ترجمۀ او منتشر شده‌اند. بخشی از کتاب‌هایی که پژمان طهرانیان به فارسی برگردانده شامل این عناوین هستند: دومین بهار، جزیره، استبداد، زن گفت مرد گفت، زنی که از حال رفت، وطن من کجاست، داستان زندگی فیل آفریقایی، زندگی خوب: 30 گام فلسفی برای کمال بخشیدن به هنر زندگی.

کتاب صبح روز یادبود برای چه کسانی مناسب است؟ داستان صبح روز یاد بود به دوست‌داران ادبیات انگلیسی زبان، ادبیات مدرن، ادبیات جنگ، داستان‌های اجتماعی و ادبیات کانادا پیشنهاد می‌شود.

ما همه بخشی از تاریخ هستیم و از اینکه چطور «جنگ همه‌چیز را تغییر داد» و این زمان چطور از آن زمان زاده شد. این داستانی سرشار از به‌یادآوردن‌هاست، روایتی تکان‌دهنده از سه نسل مردانِ یک خانواده: دیوید مک‌دانلدِ پدربزرگ، دیوید مک‌دانلدِ پدر، دیوید مک‌دانلدِ پسر که سایۀ بلند و سنگینِ جنگ جهانی دوم زندگی‌ها و سرنوشت‌هایشان را برای همیشه تغییر داده است، جنگی که همان‌قدر که خانواده‌ها را از هم فروپاشیده بهانه‌های دیگری هم برای زیستن به آن‌ها بخشیده است. روایتی بلند از تأملی عمیق در اینکه چگونه زمان حال همواره از دلِ گذشته بیرون می‌آید و چگونه در میانۀ مصیبت‌ها و شوربختی‌ها همچنان رستگاری میسر است.