غوطه در آب

معرفی کتاب غوطه در آب، اثر لیدیا چوکوفسکایا، ترجمه آبتین گلکار

قرن بیستم بی‌شک دنیای فروریزی‌ها و دوباره ساختن‌ها بوده است، اما نه آنقدر ساده که در یک جمله این چنین بتوان گفت: پر از درد و تلخی و رنج. نویسندگان بسیاری، به فراخور کشوری که در آن می‌زیستند دچار سختی‌های فراوان بودند؛ جنگ‌های جهانی، خفقان‌های سیاسی و اجتماعی و تجربه‌های مخوف و تاریک و عجیب هرکس را به‌نوعی درگیر خود کرده بود، خضوصاً اگر کسی می‌نوشت یا فعالیتی ادبی، فرهنگی یا اجتماعی داشت. داستان‌ها و رمان‌های زیادی درباره این زندگی‌ها گفته شده که کتاب غوطه در آب نیز یکی از آن‌هاست که با نویسندگی لیدیا چوکوفسکایا و ترجمه آبتین گلکار از نشر ماهی منتشر شده. داستان درباره روزهای سخت زندگی در روسیه زمان استالین است و زنی که می‌خواهد هم‌زمان که می‌نویسد، روزهای تلخش را نیز فراموش کند. اما چطور چنین چیزی ممکن است وقتی نوشتن نوعی یادآوری و کنکاش در گذشته است؟ داستان غوطه در آب به‌صورت یادداشت روزانه نوشته شده و هر بخش آن تاریخ دارد. به همین دلیل، چیزی شبیه به خاطره را یادآوری می‌کند و با لحنی صمیمی روایتش را بیان می‌کند. یادداشت روزانه، که یکی از مهم‌ترین بخش‌های تاریخی را می‌توان در آن پیدا کرد، این بار هم از منظر تاریخی و هم از منظر داستانی اهمیت پیدا می‌کند و با وجود اینکه انگار چیزی نرم و آهسته و شخصی را شکل می‌دهد، کم‌کم تبدیل به طعمی تلخ می‌شود که نه فقط زندگی شخصیت‌های داستان بلکه یک جامعه را در برمی‌گیرد. نوولای غوطه در آب نیز همین‌ گونه شروع می‌شود.

درباره کتاب غوطه در آب

نوولای غوطه در آب با شعری از آنا آخماتوا، شاعر قرن بیستم، در مقدمه شروع می‌شود: پروردگار به این حافظه پاک‌شده فرمان داد، به کتاب هولناک اخبار مخوف تبدیل شود. این شعر به‌درستی برای چنین داستانی انتخاب شده. روایت کتاب غوطه در آب نیز همین است. زنی که برای فراموشی به استراحتگاه نویسندگان رفته تا بنویسد، خودش تبدیل به کتاب و اثری برای یادآوری گذشته‌ای سنگین و سخت می‌شود. فرم نوشتن یادداشت‌نویسی در این داستان خواننده را در همان ابتدا درگیر روایتی نزدیک و صمیمی می‌کند. همچنین روایت اول شخص در آن این لحن آرام و صمیمی را عمیق‌تر و دوست‌داشتنی‌تر کرده. باعث می‌شود اضطراب‌هایی را که آرام در زندگی نینا، شخصیت داستان، سروکله‌شان پیدا می‌شوند بهتر درک کنیم و هر لحظه بیشتر به زندگی‌اش نزدیک شویم، احساس‌هایش را به احساس‌های خودمان گره بزنیم و در اواسط داستان بفهمیم که چگونه در پیچ‌و‌تاب تنهایی و تلخی زندگی‌اش گرفتار شده‌ایم. یکی از ویژگی‌های روایت چوکوفسکایا در این اثر نرمی و آهسته پیش رفتن داستان است که بسیار روان و کم‌کم اثر روایتش مشخص می‌شود. انتخاب فصل زمستان، برف، سوز سرمایی تحمل‌ناپذیر، عبور از مناظر و جاده‌هایی جنگلی و سخت، توصیف روستاها و خانه‌هایش همگی نشان از فضای سیاسی و اجتماعی، و خفقان و سانسور دوران استالینی و جهان پس از دو جنگ بزرگ دارند، به‌خصوص برای نویسندگانی که بازتاب این دوران بوده‌اند. در همان یادداشت اول نینا، وقتی در اتاقش در استراحتگاه آرام می‌گیرد، می‌گوید در محاصره این دیوار‌های غریبه می‌توانم با خودم رودررو شوم. کتاب غوطه در آب فرصتی برای رودررو شدن با خود و تنهایی است و اینکه تاریخ جایی برای فرار از آن ندارد. این اثر همچون اسمش شبیه به لحظه‌ای سیال و کوتاه روی آب است، وقتی آرام روی آن دراز کشیده‌ایم، کسی نیست جز خودمان، گذشته شبیه به آبی است که رویش دراز کشیده‌ایم: می‌توان به آن هم زمان تکیه کرد و نکرد، به آسمان بالای سرمان نگاه می‌کنیم برای یادآوری. نوشتن تاریخ‌ها در شروع یادداشت‌ها نیز این تضادها را در خود دارند و به درستی انتخاب شده. هم‌زمان که یادآوری‌اند، تاریخ‌هایی هستند برای اشاره به دورانی تلخ و سخت و دردناک.

خلاصه کتاب‌ غوطه در آب

در شروع داستان غوطه در آب با رسیدن ماشینی به یک استراحتگاه طرف هستیم که از راه‌های پرپیچ‌و‌خم برفی گذشته، جنگلی را در سرما پشت‌ سر گذاشته و به روستایی با خانه‌های قدیمی رسیده که سوز سرما از آن‌ها عبور می‌کند. تاریخ شروع این یادداشت‌ها و روایت داستان فوریه 1949 خورده و معلوم است که جنگ جهانی دوم تازه به پایان رسیده و اینجا روسیه است و دوران پاکسازی‌های استالینی را سپری کرده. نینا، شخصیت اصلی داستان که کتاب غوطه در آب با روایت اول شخص او نوشته شده، نویسنده‌ای است که شوهرش را در دوران پاکسازی استالین از دست داده و حالا بعد از اینکه به نظر می‌رسد می‌خواهد روزهای تلخش را فراموش کند، به استراحتگاهی در جایی خلوت و دور آمده تا بنویسند و کتابش را به پایان ببرد. داستان نرم و آرام با مناظر و توصیفاتی از روستایی در سرما شروع می‌شود و انگار در برابر زمانی قرار گرفته‌ایم که سختی‌هایی تمام شده و حالا او راوی آن‌هاست، اما کم‌کم به یاد آوردن‌ها شروع می‌شوند و داستان نینا از چیزی آرام تبدیل به روایتی از تنهایی و رویارویی با گذشته‌ای طاقت‌فرسا می‌شود. در واقع سفری به یک آسایشگاه برای آرام گرفتن و نوشتن و فراموش کردن، چیزی است درباره اضطراب و یادآوری گذشته، روزهایی که هرگز از آن‌ها رهایی ندارد. آسایشگاهی که نینا به آن رفته یک محل برای نویسندگانی است که درگیر سانسورهای شدید بوده‌اند و حالا به مکانی امن‌تر برای ادامه کارشان آمده‌اند، اما به مرور می‌فهمیم که همگی در مواجهه‌ای سخت با حافظه، تنهایی، گذشته و اضطراب‌های آینده دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند. رمان غوطه در آب روایتی از زندگی نینا و آدم‌های دوروبرش در آنجا و گذشته‌اش قبل از این زمان است.

درباره لیدیا چوکوفسکایا، نویسنده کتاب غوطه در آب

لیدیا چوکوفسکایا در 1907 به دنیا آمد و در 1996 از دنیا رفت. خانواده‌ای فرهنگی داشت. پدرش نویسنده و شاعر بود و همین هم روی زندگی و کار او تأثیر بسیاری گذاشت. او تقریباً تمام روزهای قرن بیستم را زندگی کرد و اتفاقات مهمش، از جمله روزهای سیاه دو جنگ جهانی را دید: ترس و تنهایی و انفعال و وحشت آدم‌ها و از طرفی سرکوب‌ها و کشتار و مرگ. اثر عمیق این مسائل در نوشته‌های او ردپای خودشان را گذاشتند. شاعران و نویسندگان زیادی به خانه آن‌ها رفت‌و‌آمد داشتند و همین او را به‌سمت ادبیات و تفکر درباره فضای روشنفکری برد. همسر دوم او را در زمان استالین دستگیر کردند و به ده سال حبس بدون نامه‌نگاری محکوم شد که بعدها فهمیدند در آن دوران بی‌خبر اعدام شده بود. او در صف تلاش برای آزادی و دیدار با همسرش با آنا آخماتوا آشنا شد و بینشان دوستی تأثیرگذاری شکل گرفت و موج شد تا لیدیا کتابی درباره آخماتوا نیز بنویسد. او دوران بسیار سختی را تجربه کرد، اما از کار ادبی دست نکشید و کتاب غوطه در آب یکی از نمونه‌های مهم نوشته‌های او از زندگی پرفرازونشیبش است. سوفیا پترونا اثر دیگر اوست که پیش از این به چاپ رسیده است.

درباره مترجم کتاب غوطه در آب، آبتین گلکار

آبتین گلکار متولد سال متولد سال 1356 در تهران است. در دانشگاه رشته زبان و ادبیات روسی خواند و علاوه‌بر ترجمه‌ از زبان روسی، پژهشگر این رشته زبان نیز هست. آثاری که ترجمه کرده‌ است همگی از زبان روسی به فارسی برگردانده شده‌اند و زبانی دقیق، روان، با شناخت کامل از زبان مبدأ و مقصد ترجمه شده‌اند. او نویسندگان بزرگی مانند چخوف، تولستوی، پوشکین، ناباکوف، بولگاکف و تورگینیف را در کارنامه‌اش دارد و جوایز مهمی مانند جایزه ابوالحسن نجفی و جایزه کتاب سال رشته تاریخ را در این مسیر به دست آورد. از آثار مهم او می‌توان به این عناوین اشاره کرد: داستان ملال انگیز، دکتر ژیواگو، استالین، زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان، خرگوش‌ ها و مار های بوآ، خیابانی دنج در قلب مسکو، دکابریست ها، رمانی با یک طوطی، حمام ها و آدم ها، زنبور های خاکستری، رفتیم بیرون سیگار بکشیم هفده سال طول کشید، آشیانه اشراف.

کتاب غوطه در آب برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات روس، ادبیات قرن بیستم، خوانندگان یادداشت روزانه، علاقه‌مندان موضوعات سیاسی و اجتماعی و زندگی‌نامه‌ای، تاریخ جنگ جهانی دوم و اتفاقات روسیه معاصر پیشنهاد می‌شود.