ملی سازی ایران

زمانی که ناصرالدین شاه، که از ۱۸۴۸ تا ۱۸۹۶ بر ایران حکومت می‌کرد، لقب سایه خدا بر زمین را گرفت، اقتدار او مبتنی بر مفاهیم پیشامدرن پادشاهی مقدس بود. اما تا سال ۱۹۴۱، زمانی که محمدرضا شاه پهلوی به قدرت رسید، ادعای او برای سلطنت بر ایران با زبان ملی‌گرایی مدرن آمیخته شده بود. به بیان دیگر، بین حدود سال‌های ۱۸۷۰ تا ۱۹۴۰، سلطنت سنتی ایران به شکلی بازسازی شد که به یک ملت-دولت مدرن تبدیل گردید.

در کتاب «ملی‌سازی ایران» (Nationalizing Iran)، افشین مرعشی تغییراتی را بررسی می‌کند که امکان این تحول ایران به یک انتزاع اجتماعی را فراهم آورد؛ انتزاعی که در آن مفاهیم دولت، جامعه و فرهنگ به هم پیوستند. او ناصرالدین شاه را در تور اروپایی سال ۱۸۷۳ دنبال می‌کند، سفری که منجر به وارد کردن تصویر جدیدی از سلطنت به ایران شد—تصویری بر اساس مدل امپراتوری اروپایی اواخر قرن نوزدهم، که به شدت بر استفاده از مراسم عمومی، آیین‌ها و جشن‌ها برای ایجاد وفاداری به شاه تکیه داشت.

همزمان، روشنفکران ایرانی تاریخ قومی را بازتصور می‌کردند تا «فرهنگ اصیل ایرانی» را با نیازهای مدرنیته هماهنگ سازند. از اصلاح آموزش عمومی گرفته تا نمادگرایی اطراف مراسم عمومی بزرگ در بزرگداشت شاعران درگذشته، مرعشی نشان می‌دهد چگونه دولت، ویژگی‌های کلیدی فرهنگ مشترک را اختراع و ترویج کرد که دولت و جامعه را به هم پیوند می‌داد. تمایل ایدئولوژیک این قرن بعدها منبع چالش‌های شدید در اواخر قرن بیستم شد.

مطالعه مرعشی درباره دوران شکل‌گیری ملی‌گرایی ایرانی برای پژوهشگران و دانشجویان تاریخ، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و مردم‌شناسی، همچنین روزنامه‌نگاران، سیاستگذاران و ناظران دقیق ایران معاصر بسیار ارزشمند خواهد بود.