تاملاتی در باب اعدام

معرفی کتاب تاملاتی در باب اعدام، اثر آلبر کامو، ویکتور هوگو، داستایفسکی، چارلز دیکنز...

آیا اعدام می‌تواند به خشونت و جرم در یک جامعه پایان دهد یا چرخه تولید خشونت را بیشتر و ادامه‌دار می‌کند؟ کتاب تاملاتی در باب اعدام با این هدف نوشتن را شروع می‌کند و این پرسش را سر منشأ نگاه نقادانه‌اش قرار می‌دهد. این اثر، که می‌توان آن را یک گردآوری نیز به حساب آورد، نظرات نویسندگان بسیاری را جمع کرده و گاهی حتی بخشی از رمان‌ها و آثار آن‌ها را که در راستای هدف اصلی یا پرسش عنوان‌شده‌اش است در کتاب آورده. سپس سعی دارد با نگاهی تاریخی، فلسفی، سیاسی و جست‌و‌جوی آن‌ها در ادبیات یک بازاندیشی به مسئله اعدام، جرم و خشونت داشته باشد. این اتفاق و صحبت درباره خشونت در طول تاریخ بسیار مورد نقد، بازنگری، مناقشه و تجدید راه‌ها و روش‌های کیفری جرم قرار گرفته اما چیزی که در این کتاب با نگاهی تازه‌تر سراغش رفته علاوه بر تاریخ راه و روش‌ها و اینکه در هر جغرافیا چگونه روش‌های مبارزه با جرم ابداع شد، به سراغ ادبیات رفته و در رمان‌ها و آثار و نظریه‌های نویسندگان مهم نیز این نکته را می‌جوید. این کتاب، که با گردآوری و انتخاب و ترجمه سوما زمانی از نشر خوب به چاپ رسیده، تشکیل شده است از قطعات مختلفی که گاهی به دور از بحث‌های حقوقی عمیق و تخصصی، شبیه به یک روایت داستانی عمل می‌کند و از این نظر می‌توان آن را خواندنی توصیف کرد. شاید اهمیت کتاب را در این نکته نیز بتوان دانست که این روزها در همه جای جهان به طور بسیار خاص و جدی به مسئله جرم و روش‌های مقابله با آن پرداخته می‌شود و از این رو اهمیت انتشارش را دوچندان می‌کند.

درباره کتاب تاملاتی در باب اعدام

جامعه‌ای که ادعای مقابله و کاهش خشونت را دارد چگونه با آن در طول تاریخش مقابله کرده و راه‌های برگشت‌ناپذیر یک جرم یا خشونت در آن چه بوده است؟ کتاب تاملاتی در باب اعدام، که یک جستار‌نویسی درباره این موضوع است، کارش را با آوردن نظریات و قطعاتی از نویسندگان ادبی شروع می‌کند و یکی از ویژگی‌های مهمش نیز همین است که در همان ابتدا مانند یک سنگ بنای خوب معمارانه یا قلابی که ما را به دام ادامه دادن برای خواندن به خود می‌کشد عمل می‌کند. این اثر را می‌توان تأملی درباره انسان نیز نام گذاشت. نویسندگان آن با نگاهی انسانی و ژرف به خشونت و عواقبش و ایستادن در برابر یا موازی آن نوشته‌اند. کتاب مدام در حال مطرح کردن پرسش‌هایی عمیق برای مخاطبش است و گاهی با یک روایت یا جستار در پی پاسخ برای آن‌ها می‌گردد و گاهی نیز این جست‌و‌جو را به خواننده واگذار می‌کند. مباحثش نه‌فقط کیفری، که بسیار عمیق و انسانی‌اند و به دلیل موضوعش که بر اعدام استوار شده، جستارها را به‌سمت موضع مرگ و زندگی نیز می‌برد و از این نظر نیز می‌توان جستارهای تاملاتی در باب اعدام را مهم و دارای ویژگی‌های فکری و اندیشه‌ای خوبی دانست که پتانسیل دارد به هر جستار به‌صورت مفصل و مطالعات بیشتر شخصی پرداخته شود.

یکی دیگر از مسیرهای فکری این کتاب این است که ما را به تأمل در باب داوری‌های شتاب‌زده نیز وامی‌دارد. یعنی اعدام را نه‌فقط همچون یک راه کیفری برای پایان دادن به جرم معرفی می‌کند، بلکه آن را چندوجهی و در قالب مسیرهای فکری متعدد و نگاه‌های تازه بررسی می‌کند. شاید بتوان مهم‌ترین جذابیت خواندن این کتاب را همین اتصالش به ادبیات و نویسندگان آشنا دانست؛ جالب است که در موضوعی کیفری و تاریخی از کامو، داستایفسکی، دیکنز یا هوگو، جستاری یا روایتی بخوانیم یا با قطعه‌هایی از آثارشان که شخصیتی در معرض مرگی این ‌چنین خشونت‌بار قرار گرفته است مواجه شویم و از نظر عاطفی، عقلی و انسانی بار دیگر به رمان‌ها و شخصیت‌های گاه بردارشده بیندیشیم و برگردیم.

خلاصه کتاب تاملاتی در باب اعدام

کتاب تاملاتی در باب اعدام با جستاری از آلبر کامو به نام تاملاتی در باب گیوتین آغاز می‌شود و در همان جمله اول و پاراگراف شروع، کوبنده خواننده‌اش را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و یکجا می‌نشاند. او از قتلی وحشیانه حرف می‌زند و ماجرایی تعریف می‌کند از سلاخی یک خانواده کشاورز در محل زندگی‌‌اش که در روزهای این اتفاق تمامی شهر را وا داشته بود تا عمیقاً بخواهند که قاتل سلاخی و اعدام شود و پدر خودش نیز یکی از آن افراد بود که می‌خواست اعدام قاتل را با چشمان خودش ببیند و تعریف می‌کند شبی نخوابید که آن اعدام را ببیند و بعد از آن تا مدتی طولانی بیدار ماند و مدام بالا می‌آورد. او با یک داستان تجربه‌شده و شخصی ما را در عمق انسانی تاملاتی در باب اعدام فرومی‌برد و بعد می‌گوید که می‌خواهد نوشته‌اش به دور از ترحم نسبت به کسی باشد و نظراتش را بیان می‌کند.

در ادامه گزیده‌ای از ابله داستایفسکی را می‌خوانیم که مربوط به یکی از شخصیت‌های داستان است، بعد جستاری از کوستلر که در نوشته‌هایش بارها به مرگ اندیشیده بود و در همان ابتدا جمله‌ای از دبلیو. بی. بیت می‌آورد که شیطان، ظلمت تاریکی‌ها، فقط به عمل می‌نگرد. او ماجرای زندگی خودش را که زیر حکم اعدام و در انفرادی بود تعریف می‌کند. کتاب در ادامه یک بررسی تاریخی دارد به جنگ‌ها، اتفاقات کیفری مطرح و معروف در جهان، با مثال‌های واقعی بسیار زیاد و خرده‌داستان‌های جذاب واقعی و بعد حتی به پیام مسیح درباره زندگی می‌رسد. یادداشت‌های ویکتور هوگو و چارلز دیکنز را می‌آورد و یک نامه از پاپ درباره این ماجرا که تا روایت و داستان هابیل و قابیل هم می‌رسد. به سوابق کیفری، شیوه‌های اعدام، و پایان این کابوس به شکل‌های مختلف می‌پردازد و برای هرکدام مثال‌هایی واقعی و داستانی دارد. انگار خلاصه کتاب را می‌توان در همین پیام مسیح نیز بازشناخت: «آمدم تا زندگی داشته باشند.»

درباره نویسندگان و انتخاب و ترجمه سوما زمانی در کتاب تاملاتی در باب اعدام

سوما زمانی مترجم معاصر ایرانی است که بیشتر کتاب‌هایی که ترجمه کرده در حوزه مطالعات اجتماعی و جنگ و مسائل و مصائب مربوط به آن‌هاست که کتاب تاملاتی در باب اعدام نیز یکی از این آثار است. به دلیل شناخت ادبیات جهان و موضوعات مربوط به انسان‌شناسی که در جستارهای تاملاتی در باب اعدام هم آمده، او با فارسی روان و دقیق و داستان‌گونه‌اش از نویسندگان این اثر جستارهایی را ترجمه کرده. انتخاب‌های او و چیدمان کتاب نیز به جذابیت آن افزوده. کار گردآوری این اثر با نویسندگانی مانند کامو، کوستلر، دیکنز، داستایفسکی، هوگو، نامه پاپ و پیام مسیح نیز با خود  مترجم این کتاب است. از آثار دیگر او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد: واژه‌ نامه حزن های ناشناخته، بعد از من، آزارشان به مورچه هم نمی رسید: محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه، آتش نامیرا.

همچنین از آثار نویسندگان داخل کتاب که مرتبط با این موضوع آثاری منتشر کرده‌اند می‌توان از این عنوان‌ها نام برد: ظلمت در نیروز، گیوتین و دار،گفت و گو با مرگ، زندگی ای که ارزش زیستن دارد، انسان عشق عدالت، افسانه سیزیف، تأمل درباره گیوتین، نه قربانیان نه جلادان، آخرین روز یک محکوم، استنطاق.

کتاب تاملاتی در باب اعدام برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات موضوعی، جستار نویسی، گردآوری ادبی، مسائل کیفری، کتاب‌های اجتماعی، فلسفی، سیاسی، تاریخی و ادبیات با موضوع مرگ و زندگی و خشونت پیشنهاد می‌شود.