انسان در جستجوی معنای غایی

کتاب انسان در جستجوي معناي غايي اثر ويکتور يي. فرانکل

انسان در جستجوي معناي غايي اثر ويکتور يي. فرانکل ، کتابي است درباره يکي از بنيادين‌ترين و قديمي‌ترين پرسش‌هايي که انسان از ديرباز تا به امروز به آن مي‌انديشيده و همچنان مي‌انديشد. ويکتور يي. فرانکل در اين کتاب، از منظري روانکاوانه و فلسفي، به موضوع الهيات و معنويت و دين و جايگاه و اهميت آن در زندگي انسان و ارتباط الهيات و روانپزشکي مي‌پردازد و از خلال اين موضوعات از چند‌وچون و ريشه‌هاي روحيه معناجوييِ انسان سخن مي‌گويد. کتاب انسان در جستجوي معناي غايي حدود چهل سال بعد از مشهورترين کتاب ويکتو يي. فرانکل، يعني کتاب «انسان در جستجوي معنا» نوشته شده و جزو آخرين کتابهاي اوست. متن اصلي اين کتاب نخستين بار در سال 1997 منتشر شده است. کتاب انسان در جستجوي معناي غايي در راستاي همان انديشه‌هايي در باب الهيات و روانکاوي است که فرانکل از سالها پيش‌تر آنها را دنبال مي‌کرده و به‌تدريج بسط و گسترش مي‌داده است. خود فرانکل اين کتابِ اواخر عمر خود را «منظم‌ترين و نظام‌مند‌ترين» کتاب خود معرفي مي‌کند. او در مقدمه‌اي که بر چاپ اول متن انگليسي اين کتاب نوشته است، درباره پيشينه بخش نخست کتاب «انسان در جستجوي معناي غايي»، به سخنراني‌اي اشاره مي‌کند که کمي بعد از جنگ جهاني دوم براي جمع کوچکي از روشنفکران ويني ايراد کرده بوده است. متن آلماني آن سخنراني در سال 1947 به صورت کتاب منتشر مي‌شود و در سال 1975 هم ترجمه انگليسي آن، با عنوان «خداي ناهشيار»، به چاپ مي‌رسد. فرانکل در بخش اول کتاب انسان در جستجوي معناي غايي بعد از بيش از چهل سال به آن سخنراني و بحث مطرح‌شده در کتاب «خداي ناهشيار» بازگشته است. 
نظريات فرانکل درباره معنا و هدف زندگي و سرشت ديني انسان و رابطه الهيات و روانپزشکي با بخشي از تجربه زيسته او پيوند خورده است. فرانکل يکي از نجات‌يافتگان اردوگاههاي مرگ آلمان نازي است. او سالهايي را در اين اردوگاهها سپري کرده و فجايعي بزرگ را از نزديک ديده و اين مشاهدات بر ديدگاههايش درباره دين و معنويت و معني‌درماني تأثير گذاشته است. او، بر مبناي آنچه از نزديک در اردوگاههاي مرگ ديده، معتقد است که فاجعه لزوماً به از دست رفتن دين منجر نمي‌شود و آنها که ايمان محکمي دارند با بروز فجايع بزرگ ايمان‌شان نه فقط تضعيف نمي‌شود، بلکه قوي‌تر مي‌شود. او دين و باور ديني را در ضمير ناهشيار انسانها مي‌جويد و اينجاست که مباحث او در باب الهيات با روانکاوي و روانپزشکي تلاقي مي‌کند. 

مروري بر کتاب انسان در جستجوي معناي غايي

انسان در جستجوي معناي غايي از مقدمه و نُه فصل تشکيل شده است. ويکتور يي. فرانکل در اين کتاب به مفاهيمي چون وجدان، ضمير ناهشيار و رؤيا و رابطه آنها با دين پرداخته است. فرانکل معتقد است که انسان، برخلاف آنچه فرويد مي‌گويد، صرفاً از غرايز تشکيل نشده و تحليل فرويدي از روانِ انسان بخشي از وجود آدمي را که به معنويت و مسئوليت انساني مرتبط است ناديده مي‌گيرد. تأکيد فرانکل بر وجه استعلايي انسان، معناجويي او و ميل‌اش به فرارفتن از وجود مادي خويش است. فرانکل معتقد به معني‌درماني و آگاه کردن انسان به معنويت درون خويش و مسئوليت او در هستي است. برداشت فرانکل از دين البته با برداشت رسمي اصحاب کليسا متفاوت است و او نگاهي عرفاني‌تر و شخصي‌تر و دروني‌تر به مفهوم دين دارد. فرانکل همچنين معتقد است که ايمان واقعي ايماني است که بدون قيد و شرط باشد. 
فرانکل در فصل اول کتاب «انسان در جستجوي معناي غايي»، ضمن توضيح ديدگاههاي خود درباره معني‌درماني و ماهيت تحليل وجودي، به نقد روان‌کاوي فرويد مي‌پردازد و تفاوت تحليل وجودي و معني‌درماني را با روان‌کاوي فرويدي نشان مي‌دهد. او در فصل‌هاي ديگر کتاب از موضوعاتي نظير وجدان، رؤيا و روان‌پزشکي و الهيات بحث مي‌کند. فصل پاياني کتاب، که عنوان آن با عنوان کتاب يکي است، متن سخنراني فرانکل در نشست سالانه انجمن روان‌پزشکي امريکا در سال 1985 است. 
فصل‌هاي نُه‌گانه کتاب «انسان در جستجوي معناي غايي عبارتند از: «ماهيت تحليل وجودي»، «ناهشياري معنوي»، «تحليل وجودي وجدان»، «تحليل وجودي رؤياها»، «کيفيت استعلايي وجدان»، «ديني بودن ناهشيار»، «روان‌پزشکي و الهيات»، «پژوهش‌هاي جديد در معني‌درماني در حوالي 1975» و «انسان در جست‌وجوي معناي غايي». 
کتاب همچنين با پيش‌گفتاري از اسواني هانت، سفير اسبق امريکا در اتريش، همراه است. 

درباره ويکتور يي. فرانکل، نويسنده کتاب انسان در جستجوي معناي غايي

ويکتور يي. فرانکل (Viktor Emil Frankl)، متولد 1905 و درگذشته به سال 1997، عصب‌شناس، روان‌پزشک و فيلسوف اتريشي و بنيانگذار «معني‌درماني» بود. فرانکل داراي دکتراي پزشکي و فلسفه از دانشگاه وين بود. در زمان جنگ جهاني دوم سه سال از عمرش در اردوگاههاي کار اجباري آلمان نازي گذشت و اين دوران و آنچه در اين سالهاي سياه تجربه کرد و به چشم ديد بسيار بر ديدگاههايش درباره معني‌درماني و تحليل وجودي و معنويتي که به اعتقاد او در ضمير ناهشيار انسان وجود دارد تأثير گذاشت؛ چنانکه در مقدمه چاپ اول انگليسي کتاب «انسان در جستجوي معناي غايي» مي‌نويسد: «حقيقت اين است که در ميان کساني که واقعاً تجربه اردوگاه‌هاي کار اجباري را درک کرده‌اند، شمار آنان که زندگي ديني‌شان – به‌رغم اين تجربه، و نه به سبب آن – عمق پيدا کرد به مراتب بيش‌تر از شمار کساني است که دست از اعتقادشان کشيدند. در بازگفتنِ آنچه زماني لاروشفوکو در مورد تأثيري که فراق و جدايي بر عشق دارد اظهار کرده بود، مي‌شود گفت همان‌طور که آتش کوچک را طوفان به خاموشي مي‌کشد در حالي که آتش گسترده را بيش‌تر مي‌کند، به همين ترتيب يک ايمان ضعيف در ناگواري‌ها و بلاها ضعيف‌تر مي‌شود حال آن که ايمان‌هاي قوي در سختي‌ها و بلاها قوت مي‌يابند.» 
فرانکل در معروف‌ترين کتاب خود، «انسان در جستجوي معنا»، به شرح خاطرات خود و ديگر اسراي اردوگاههاي کار اجباري مي‌پردازد و ضمن شرح اين خاطرات تلخ و هولناک، ديدگاههاي خود را درباره معنادرماني و جستجوي معنا بيان مي‌کند. 
از ديگر آثار ويکتور يي. فرانکل مي‌توان به «آري به زندگي»، «اراده معطوف به معني: گزيده سخنراني‌ها درباره معني‌درماني»، «انسانيتِ در رنج: بنيان‌هاي انسان‌شناختي روان‌درماني» و «معني‌درماني و تحليل وجودي: متوني از شش‌ دهه» اشاره کرد. 

درباره ترجمه فارسي کتاب انسان در جستجوي معناي غايي

کتاب «انسان در جستجوي معناي غايي» با ترجمه و مقدمه شهاب‌الدين عباسي در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است. شهاب‌الدين عباسي، متولد 1345، مترجم کتابهايي متنوع در زمينه انديشه و ادبيات و علوم انساني، در حوزه بزرگسالان و کودک و نوجوان، است. «آلبرت اينشتين»، «ايده‌هاي بزرگ براي دختران و پسران بلندپرواز»، «آري به زندگي»، «دور دنياي فلسفه در هشت روز»، «پسري با تخيل وحشي (داستان زندگي گابريل گارسيا مارکز، برنده‌ي جايزه‌ي نوبل ادبيات)» از جمله ترجمه‌هاي اوست. عباسي همچنين نويسنده و گردآورنده کتاب «آکادمي عشق (شمس و مولوي: زندگي، انديشه‌ها و قصه‌ها)» است. 
از کتاب «انسان در جستجوي معناي غايي» ترجمه‌اي ديگر نيز به قلم احمد صبوري و عباس شميم در انتشارات آشيان منتشر شده است. 

رتبه کتاب «انسان در جستجوي معناي غايي» در گودريدز: 3/57 از 5