شنبه ی گلوریا جیبی

معرفی کتاب شنبه گلوریا، اثر ماریو بندتی، ترجمه لیلا مینایی

ماریو بندتی در اروگوئه نویسنده‌ای بسیار بزرگ است، طوری که موازی با هم‌نسلانش، یعنی مارکز، یوسا، فوئنتس و نرودا، پیش‌می‌رفت و نامش در بین آن‌ها دیده می‌شود. او داستان‌ها و رمان‌ها و مقالات بسیاری نوشته است و با اینکه در تمامی زندگی‌اش از فعالان سیاسی کشورش بود، داستان‌ها و رمان‌هایش پر از غم‌ها و شادی‌های ریز و درشت و ردپای زندگی را در خودشان دارند بدون آنکه تبدیل به محلی برای ابراز عقاید سیاسی باشند. او در ساختن تصاویری از زندگی استعدادی درخشان دارد و همین هم باعث شد نوشته‌هایش به دور از فضای سیاسی و خشک، روایتی لطیف، صادقانه و واقعی از غم‌ها و شادی‌های آدمی باشد. کتاب شنبه گلوریا نیز دور از این فضای ذهنی نیست و با مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه طرف هستیم که به‌خوبی چهره‌ای از زندگی خودمان را به اضافه کندوکاو و جست‌و‌جویی لابه‌لای روزمرگی‌ها بهمان نشان می‌دهد، انگار همه‌شان روایتی باشند از آنچه دلمان می‌خواسته کسی در روزگارمان برایمان بازگو کند. مجموعه داستان شنبه گلوریا، که با ترجمه لیلا مینایی از نشر ماهی چاپ شده است، در روایت‌ها و فرم‌های مختلف این زوایای ساده اما بی‌تکرار زندگی روزمره را با همۀ بالا و پایین‌هایش جلوی چشمانمان به تصویر می‌کشد و علارغم سادگی زیبایشان، پر از طر‌ح‌های عمیقی از زندگی معاصر و آدم‌های معاصر است.

درباره شنبه گلوریا

داستان‌های کوتاه همیشه برش‌هایی از یک کل بزرگ هستند و گاه لحظه‌هایی بی‌بدیل می‌سازند که حتی در داستان‌های بلند گاهی چنین نمونه‌هایی دیده نمی‌شود. آن‌ها مانند یک رعد‌و‌برق سریع اما تأثیرگذارند. داستان‌های مجموعه شنبه گلوریا نیز چنین‌اند. روایت‌هایی با زبانی ساده اما با شوخی که تبدیل به کمدی نمی‌شوند. تراژدی و لحظه‌های شادی را به یک اندازه خوب می‌سازند و سیاهی و سفیدی را یک‌سان نشانمان می‌دهند. نه آنقدر از جهان سیاه و تلخ و تاریک آمده‌اند که آدم‌هایش در ناامیدی کامل دفن شوند و نه آنقدر روی شاد و زیبای زندگی را می‌بینند که امیدهای دروغین را بسط و گسترش دهند. می‌توان گفت کتاب شنبه گلوریا به معنای واقعی خود زندگی است، چیزی که نویسنده‌اش به روایتگری این لحظه‌های روزمره معروف است و استعداد ویژه‌ای در نوشتنشان دارد. احساسات متزلزل، تصمیم‌گیری به وقت تردیدها، زندگی‌های غبارگرفته، روایت‌های واقع‌گرا و رئالیستی از زندگی آدم‌ها، توجه به شغل‌هایی مانند کارمندی، چراکه خود نویسنده مدت‌ها درگیر این فضا بود، از جمله چیزهایی هستند که در داستان‌های بندتی وجود دارند. روان بودن و سادگی در روایت و زبان، دیدن آنچه در ذهن شخصیت‌ها می‌گذرد اما نه به‌صورت فانتزی یا فضاهای عجیب ذهنی رویاگونه، از ویژگی داستان‌های این مجموعه است. برش‌های کوتاه و زودگذر از آنچه آدم‌ها درباره‌شان خیال می‌کنند یا رویا‌پردازی‌های یک شخصیت درباره یک زندگی ساده در داستان‌های کوتاه شنبه گلوریا وجود دارند. زبان شوخی بندتی از جنس کمدی‌هایی مثل آثار وودی آلن نیست، بلکه به نرمی و سادگی خود داستان‌هایش اتفاق می‌افتد. دغدغه‌های آشنای زندگی روزمره و اتفاقات پیش‌بینی ناپذیری که ممکن است جریان عادی زندگی را یک‌دفعه بر هم بزنند در کتاب شنبه گلوریا دیده می‌شوند و یادآور لحظه‌های آشنای زندگی ماست که انگار کسی به بهترین شکل حس غم‌ها و شادی‌هایمان را از لحظه وقوعشان تعریف می‌کند. بسیاری از شخصیت‌های داستان‌های این مجموعه آدم‌های خرده بورژا یا طبقه متوسط اند و دغدغه‌هایشان به تصویر کشیده می‌شوند. رویاهایشان با صداقتی مثال‌زدنی بیان شده و آن‌قدر آشنا و همه‌فهم است که هر آدمی در هر جغرافیایی می‌تواند بخواند و درکشان کند و دوستشان داشته باشد. این ویژگیِ وابسته به مکان نبودن آثار بندتی داستان‌ها و آثارش را خواندنی‌تر کرده است.

خلاصه کتاب‌ شنبه گلوریا

مانند هر مجموعه داستان دیگری کتاب شنبه گلوریا شامل چند داستان کوتاه با موضوعات و روایت‌های مختلف است که هرکدام داستان ویژه خود را دارند، اما یک چیز در همه آن‌ها مشترک است و آن احساس آدم‌ها در بخش‌های مختلف زندگی روزمره است. از دغدغه‌های روابط و کار و شغل تا فعالیت‌های اجتماعی و گاه سیاسی و اعجاب‌هایی که در اتفاقات ریز و درشت وجود دارند یا پیش‌بینی ناپذیری‌هایی که همگی تجربه‌شان می‌کنیم. از داستان زندگی یک معلول تا رویاپردازی‌های یک کودک تا داستان‌هایی که راوی‌شان حیوانات هستند و با ذات بشر شوخی می‌کنند تا خیانت‌های زناشویی و روابط که همگی مخاطب را با خودشان همراه و همدل می‌کنند در این مجموعه وجود دارند. برای مثال خود داستان شنبه گلوریا که کتاب نیز با این عنوان نام‌گذاری شده، داستان زندگی سادۀ یک کارمند با همسرش را روایت می‌کند که به‌صورت اول شخص تعریف شده و از ابتدا چیزهایی پیش‌پاافتاده از زندگی‌اش می‌گوید. گاهی از ترسش از مرگ در جمع، مثلا در محل کار و جلوی همکارانش تا رابطه ساده با همسرش را تعریف می‌کند تا اینکه یک روز حال همسرش بد می‌شود و می‌فهمند نیاز به یک عمل دارد. در این میان با یک پیچش داستانی، روایتی از غم شخصیت برای بیماری زن شروع می‌شود و با فلاش‌بک‌هایی از آشنایی‌شان در گذشته پیوند می‌خورد. در پایان می‌فهمیم با روایتی عادی و ساده از غم و از دست دادن روبه‌رو بوده‌ایم که مانند ما، شخصیت گاهی نیاز به حضور کسی برای دعا داشته و گاهی سرخورده از حضور کسی برای کمک درمانده شده. آینده‌ای که تصور می‌کرده خراب شده و انگار بدون شاعرانگی، با داستانی ساده از زندگی خودمان پیوند خورده‌ایم.

درباره ماریو بندتی، نویسنده کتاب شنبه گلوریا

ماریو بندتی در 1920 در اروگوئه به دنیا آمد و در سال 2009 درگذشت. خانواده‌اش ایتالیایی بودند و نامش به همین دلیل به ایتالیایی‌ها شباهت دارد. او از کودکی و شروع نوجوانی به ادبیات و خواندن رمان و داستان علاقه‌مند شد و خیلی زود شروع به نوشتن کرد. او علاوه‌بر داستان کوتاه، مقاله و نقد ادبی هم می‌نوشت و ابتدا با نشریات و مجلات همکاری می‌کرد و آثارش را در آنجا به چاپ می‌رساند. در دهه 1970 که اروگوئه درگیر اوضاع بد اجتماعی و اقتصادی و سیاسی شد، مانند دیگر هموطنانش درگیر مسائل اجتماعی و سیاسی شد و به این عرصه ورود کرد. مدتی از کودتای اروگوئه نگذشته بود که به دلیل ابراز مخالفت‌هایش با وضعیت سیاسی ناچار به رفتن از کشورش شد. در این هنگام بود که آثارش رنگ‌و‌بوی سیاسی و اجتماعی بیشتری به خود گرفتند. امروزه آثار او را در زمره مهم‌ترین داستان‌ها و رمان‌های آمریکای لاتین قرار می‌دهند. تعدادی از این کتاب‌ها که در ایران منتشر شده عبارت‌اند از: پدرو و کاپیتان، بهار با کنجی شکسته، درد قهوه، پیمان خونی.

درباره لیلا مینایی، مترجم کتاب شنبه گلوریا

لیلا مینایی مترجم جوان و معاصر ایرانی است که داستان‌های کتاب شنبه گلوریا را از زبان اسپانیایی با ترجمه‌ای دقیق و روان به فارسی برگردانده است. او علاوه بر داستان کوتاه و رمان، در فلسفه، شعر و ادبیات کودک هم تجربه‌هایی در ترجمه دارد. یک کتاب نیز درباره ادبیات آمریکای لاتین ترجمه کرده که نشان از شناخت او از ادبیات این جغرافیا و زبانشان دارد. از ترجمه‌های مهم او می‌توان به این آثار اشاره کرد: مثل فیلسوف نوشتن، بدرود ها، پیمان خونی، ادبیات مدرن آمریکای لاتین، دوئت تنهایی، اکتاویو پاز، شعر اسپانیا از آغاز تا امروز.

کتاب شنبه گلوریا برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات آمریکای لاتین، داستان های کوتاه، ادبیات قرن بیستم، مجموعه داستان، ادبیات روزمره، ادبیات معاصر و داستان های زندگی طبقه متوسط پیشنهاد می‌شود.