کتاب «عشق غريبهها» نوشته «نايل گرين»
سرگذشت شش محصل ايراني در انگلستان جين آستين
THE LOVE OF STRANGERS: What Six Muslim Students Learned in Jane Austen's London
کتاب «عشق غريبهها» نوشته «نايل گرين» روايتي جذاب و خواندني از نخستين دانشجويان مسلماني است که از «شرق» براي تحصيل روان? اروپاي مدرن ميشوند. پس از اعزام اين گروه شش نفره، بيشتر از ده سال مصر اولين گروه دانشجويان خود را به سرپرستي «رفاعه الطهطاوي»، نويسنده و مترجم مصري براي تحصيل علوم مدرن روانه پاريس کرده است. نايل گرين از يادداشتها و خاطرات ميرزا صالح يکي از اعضاي گروه در کتابش استفاده بسيار بهره برده و از دوران دانشجويي آنها اطلاعات دقيقتري کسب کرده است. کتاب «عشق غريبهها» درحقيقت روايتي از دوستيها بين افراد ايراني و انگليسي است. جالب توجه است که يک نفر از گروه با خانمي انگليسي ازدواج ميکند، به گروههاي راديکال کارگري ميپيوندد و پس از پايان تحصيلاتش با همسر انگليسياش به ايران ميآيد. در قرن نوزدهم ميرزا صالح و ديگر دانشجوياني که به لندن رفته بودند با صنايع، راهآهن، کشتي بخار و تلسکوپ آشنا ميشوند. اگرچه امروز براي همهي ما روزنامه خواندن و نام روزنامه پديدهاي آشناست، اما آن زمان براي اين گروه روزنامه پديدهاي تازه و مدرن بوده که در لندن مشاهده ميکنند. مهمترين سوغاتياي که از دنياي غرب توسط اين گروه به ايران وارد ميشود؛ دستگاه چاپ و انتشار روزنامه «کاغذ اخبار» است که نخستين روزنامه ايراني است. در يادداشت مترجم کتاب «عشق غريبهها» هم به اهميت زبان فارسي در گذشته اشاره ميشود. زبان فارسي که در گذشته در بسياري از کشورها و مناطق زبان رسمي بوده است. اهميت زبان فارسي در گذشته تا حدي بود که در لندن براي نخستين سفير ايران که ابولحسن خان ايلچي بود، غزليات عاشقانه فارسي ميخواندند.
اما کتاب «عشق غريبهها» براي خوانندگان انگليسي هم جذاب است زيرا از دريچهي نگاه يک خارجي ميتوانند کشورشان را در دويست سال پيش ارزيابي کنند.
درباره کتاب «عشق غريبهها»
گروهي شش نفره با نام «ميرزا صالح، ميرزا جعفر طبيب، ميرزا جعفر مهندس، ميرزا رضا و محمدعلي چخماقساز» نخستين دانشجويان مسلماني هستند که از ايران وارد انگلستان ميشوند. اقامت آنان سه سال به طول ميانجامد.
کتاب با بررسي جواناني که از ايران به غرب سفر کردهاند، يادآور ميشود که همنشيني مسلمانان با غربيان هميشه خصمانه نبوده است. سفرنامه ميرزا صالح يکي از سفرنامههايي است که گرين از آن استفاده کرده و نشان ميدهد اين مردان جوان ايراني چطور فردي و گروهي با جامعهي ميزبان ارتباط برقرار کردهاند. اين دانشجويان به برخي موارد در فرهنگ و جامعه انگليس توجه ميکنند، گاهي حسرت ميخورند و گاهي با تعجب و حيرت نگاه ميکنند. گزارشهايي که اين گروه به ايران ميفرستادند و توصيفهاي آنان از فرنگ سبب شد عباس ميرزا وليعهد قاجار در روزنامههاي انگليسي آگهي چاپ کند و از مردم انگليس بخواهد به جاي مهاجرت به آمريکا به ايران مهاجرت کنند. اين آگهي با کمک ميرزا صالح در روزنامهها چاپ ميشود. جالب است بدانيد: وليعهد براي بهبود حال مهاجران انگليسي آنها را از پرداخت ماليات براي هميشه معاف ميکند. کتاب به خواننده نشان ميدهد که چطور مسلمانان مخصوصا ميرزا صالح پيشينهي ذهني خود را تغيير ميدهند و در کنار جامعهي غربي مسالمتآميز زندگي ميکند.
کتاب با يادداشت مترجم خواننده را با نکات جذابي از ايران آشنا ميکند. پس از آن با مقدمهاي از نويسنده خواننده به فضاي کتاب نزديک ميشود و پس از آن بخشهاي جذاب کتاب خواننده را باخود همراه ميکند. فهرست کتاب عبارت است از: ايرانيهاي دارسي، در جستوجوي معلم، مدرسههاي آکسفورد، در ميان دگر انديشان، ديدار با تبشيريها، دوستيهاي ديپلماتيک و عشق غريبهها.
در قسمت کوتاهي از کتاب ميخوانيم:
«در يکي از روزهاي پاياني سپتامبر 1815، کشتياي در بندر محلي گريت يارموت پهلو گرفت با عجيبترين محمولهاي که در آن زمان ميشد تصور کرد؛ جمعي محصل وحشتزدهي ايراني. اين محصلان به اميد پيشرفت علمي راهي سرزميني شده بودند که به آن اينگليستان ميگفتند. در واقع آنها به جستوجوي چيزي آمده بودند که خودشان علوم جديد يا «دانش روز» ميناميدند؛ علومي که شهرت انگلستان در آن روزگار بابتش بيشتر و بيشتر ميشد. چهار سال پيش از آن، دو جوان ايراني ديگر هم با همين هدف پا به اين کشور گذاشته بودند...»
درباره نويسنده کتاب «عشق غريبهها»
نايل گرين استاد تاريخ اسلام و تاريخ جنوب آسيا در دانشگاه UCLA در آمريکاست. حوزه تخصصي او جامعه مسلمانان در ايران، افغانستان و شبه قاره هند است. نايل گرين تاکنون توانسته بيش از 80 مقاله علمي بنويسد. ناگفته نماند: نايل گرين به زبان فارسي مسلط است و به گفتهي خودش در ده? 1990 و 2000 ميلادي حدود نه بار به ايران سفر کرده است.
درباره ترجمه فارسي کتاب «عشق غريبهها»
کتاب «عشق غريبهها» با عنوان فرعي «سرگذشت شش محصل ايراني در انگلستان جين آستين» توسط «اميرمهدي حقيقت» به فارسي ترجمه شده است. کتاب از سوي نشر چشمه براي علاقهمندان به مطالعه چاپ و منتشر شده است.
«اميرمهدي حقيقت» مترجم کتاب حاضر متولد 1353 است. حقيقت با ترجمه کتاب «مترجم دردها» از «جومپا لاهيري» وارد دنياي ترجمه شد. او تاکنون آثار زيادي را براي بزرگسالان و کودکان از چهرههاي ناشناخته شده به فارسي ترجمه کرده است.
رتبه کتاب «عشق غريبهها» در گودريدز: 3.5 از 5.
