ایستا و پویا - پژوهشی در نوآوری و دنباله روی در فرهنگ عربی-اسلامی

کتاب «ايستا و پويا» اثر ادونيس
بحثي نقادانه درباب سنت و تجدد در متن فرهنگ و ادبيات جهان عرب. کتاب «ايستا و پويا: پژوهشي در نوآوري و دنباله‌روي در فرهنگ عربي – اسلامي»، با عنوان اصلي «الثابت والمتحول: بحث في الإبداع و الاتباع عندالعرب»، چنانکه در مقدم? احسان موسوي خلخالي بر ترجم? فارسي اين کتاب توضيح داده شده و نويسنده خود نيز در ابتداي کتاب اشاره کرده است، پايان‌نام? دکتراي علي احمد سعيد، معروف به ادونيس، شاعر و متفکر بزرگ و مطرح جهان عرب، است.
ادونيس در کتاب «ايستا و پويا»، با اِشرافي که بر تاريخ تفکر اسلامي و ادبيات عرب و سِيرِ سنت و تجدد در جهان عرب دارد، مقول? سنت و تجدد در فرهنگ عربي – اسلامي را از جنبه‌هاي گوناگون مورد بررسي قرار داده و آن را هم در تاريخ انديش? عرب و تفکر عربي - اسلامي، هم در تحولات سياسي و هم در تاريخ ادبيات عرب واکاوي کرده است.
ادونيس در کتاب «ايستا و پويا» از موضوعات و مسائلي سخن مي‌گويد که اگرچه مرتبط با تاريخ و فرهنگ عربي هستند اما، به‌دليل برخي اشتراکاتشان با مسائل و موضوعات مطرح در ايران معاصر، براي مخاطبان ايراني هم جذاب و خواندني‌اند.

مروري بر کتاب «ايستا و پويا»
بحث اصلي ادونيس در کتاب «ايستا و پويا» ماجراي طرحي نو درانداختن و ساخت‌هاي ايستا را دگرگون کردن در تاريخ جهان عرب و تقابل سنت و تجدد در متن اين تاريخ است. ادونيس در کتاب «ايستا و پويا» جريان دگرگوني و چگونگي و ماهيت آن را در متن تاريخ عربي – اسلامي مورد بررسي و تحليل قرار مي‌دهد و ردّ تحول و نوع مواج? سنت با تجدد را در تاريخ اسلام در جهان عرب، از گذشته تا روزگار معاصر، دنبال مي‌کند.
در کتاب «ايستا و پويا» با تحليلي جامع و جزئي‌نگرانه و نقادانه از ايستايي و پويايي در فرهنگ عربي – اسلامي مواجهيم. ادونيس در اين کتاب، با بررسي سِيري که تاريخ انديش? اسلامي در جهان عرب طي کرده و تلاقي اين انديشه با سياست و شعر، مسائل برآمده از سنت و تجدد را در متن جهان عرب، در ساحت فقه و خلافت و سياست و شعر، مطرح و تحليل مي‌کند.
دو مفهومي که ادونيس در کتاب «ايستا و پويا» از آن‌ها تحت عناوين «ايستا» و «پويا» سخن مي‌گويد، يکي متعلق به رويکردي است که نوآوري را، با اين استدلال که زبان و فرهنگ و انديش? عرب به کمال معرفت و اوج نوآوري رسيده، را منتفي مي‌داند و ديگري به رويکردي تعلق دارد که قائل به نوآوري است و انتهايي براي معرفت قائل نيست. ادونيس مسائل جهان عرب، از جمله مسائل مربوط به شعر عربي، را در پرتو اين تقابل و دست بالا داشتن رويکرد نخست در تاريخ فرهنگ عربي – اسلامي بررسي مي‌کند.
کتاب «ايستا و پويا» حاوي بحثي نقادانه و جذاب درباب تقابل تکثّر و مُطلقيت در متن فرهنگ عربي – اسلامي است. ادونيس سِيرِ تاريخي اين تقابل و جريان پويايي در جهان عرب و مواجه? ساخت‌هاي ايستا با آن را در کتاب «ايستا و پويا» ترسيم مي‌کند. او در اين کتاب به ترسيم دنباله‌روي و نوآوري در متن تاريخ تفکر و فرهنگ عربي – اسلامي مي‌پردازد و اين دو مقوله را با نگاه به مقوله‌هاي خلافت، سياست، سنت، فقه، شعر و نقد شعر مورد بررسي و تحليل قرار مي‌دهد.
کتاب «ايستا و پويا» درواقع از چهار کتاب تشکيل شده که در يک مجلد در کنار هم قرار گرفته‌اند. اين کتاب شامل مقدمه‌هاي ادونيس بر چاپ جديد و چاپ سوم کتاب ايستا و پويا، مقدم? دکتر پُل نويّاي يسوعي، استاد راهنماي پايان‌نام? ادونيس که ماحصلش همين کتاب است، توضيح نويسنده دربار? روش‌شناسي و اهداف اين کتاب، پيش‌درآمد و چهار کتاب به نام‌هاي «بنيادها»، «نهادن بنيادها»، «شوک تجدد و سلطه‌ي ميراث ديني» و «شوک تجدد و سلطه‌ي ميراث شعري» است.

دربار? ادونيس، نويسند? کتاب «ايستا و پويا»
علي احمد سعيد إسبر، معروف به ادونيس، متولد 1930، شاعر، مقاله‌نويس، منتقد ادبي، متفکر و مترجم اهل سوريه است. ادونيس را بزرگترين شاعر زند? جهان عرب لقب داده‌اند و او را، به‌لحاظ جايگاهش در شعر مدرن عرب، با تي. اس. اليوت در جهان انگليسي‌زبان مقايسه کرده‌اند.
ادونيس از پيشگامانِ و پايه‌گذاران انقلاب مدرنيستي در شعر عربيِ نيم? دوم قرن بيستم و يکي از کساني است که نامش معمولاً به‌عنوان يکي از گزينه‌هاي احتمالي برند? جايز? نوبل ادبيات، در گمانه‌زني‌هاي مربوط به اين جايزه مطرح مي‌شود.
از جمله آثار ادونيس مي‌توان به «ترانه‌هاي مهيار دمشقي» و «الکتاب» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «ايستا و پويا»
کتاب «ايستا و پويا: پژوهشي در نوآوري و دنباله‌روي در فرهنگ عربي – اسلامي» با ترجمه و مقدم? احسان موسوي خلخالي، همراه با يادداشتي کوتاه از ادونيس به‌مناسبت ترجم? فارسي اين کتاب، در نشر برج منتشر شده است.
احسان موسوي خلخالي، متولد 1360، مترجم ادبيات داستاني معاصر و مدرن جهان عرب و نيز مترجم آثاري ديگر از زبان عربي به فارسي است. از ترجمه‌هاي او مي‌توان به کتاب‌هاي «چنين گفت ابن عربي»، «وقايع غريبِ غيب ‌شدنِ سعيد ابونحسِ خوشبدبين»، «آن رايحه»، «رويکرد عقلاني در تفسير قرآن»، «واقع? عاشورا: تحليلي ساختارگرايانه از "درام کربلا" به‌گزارش طبري»، «متن، قدرت، حقيقت»، «کابوس‌هاي بيروت» و «مرداني در آفتاب» اشاره کرد.
از کتاب «ايستا و پويا» ترجم? فارسي ديگري هم، با عنوان «سنت و تجدد يا ثابت و متحول: پژوهشي در نوآوري و سنت عرب» منتشر شده که مترجم آن دکتر حبيب‌الله عباسي و ناشرش انتشارات سخن است.