کتاب «ايران و همسايگانش» اثر فريدون آدميت
پژوهشي تاريخي دربار? روابط ايران با انگليس، روسيه و ترکيه در دهههاي آغازين قرن نوزدهم. کتاب «ايران و همسايگانش: روابط ديپلماتيک ايران با بريتانيا و ترکيه و روسيه (1830 – 1815)» ترجم? فارسي رسال? دکتراي فريدون آدميت است؛ رسالهاي که آدميت در سال 1338 در مدرس? اقتصاد لندن از آن دفاع کرد.
فريدون آدميت در کتاب «ايران و همسايگانش» به پژوهش در دورهاي مهم از تاريخ معاصر ايران ميپردازد؛ دورهاي که مقارن با توسعهطلبيهاي روسيه و انگليس و ورود آنها به عرص? رقابت در ميدانِ ايران بود و يکي از معروفترين و ننگينترين نتايج آن براي ايرانيان، جنگهاي ايران و روسيه و معاهد? ترکمانچاي.
کتاب «ايران و همسايگانش»، ضمن بررسي و تحليل روابط ديپلماتيک ايران با روسيه و انگليس و تأثير اين روابط بر رابط? ايران با ترکيه، تصويري از سياست خارجي ايران و عوامل مؤثر بر تصميمگيريهاي ديپلماتيک در ايرانِ دور? پادشاهي فتحعليشاه قاجار به دست ميدهد.
مروري بر کتاب «ايران و همسايگانش»
رقابتي که در دور? فتحعليشاه قاجار بين روسيه و انگليس بر سرِ ايران درگرفت، رقابتي که موضوع اصلي کتاب «ايران و همسايگانش» است، تأثيري درازمدت بر اوضاع سياسي ايران و فراتر از آن، بر ذهنيت مردم ايران از دولتهاي روس و انگليس گذاشت. نمودهاي اين تأثير را در فرهنگ عام? ايرانيان و آنچه آنها در محاوراتشان دربار? روسيه و انگليس به زبان ميآورند نيز ميتوان ديد. بيدليل نيست که فريدون آدميت در کتاب «ايران و همسايگانش» از دور? مورد مطالعه در اين کتاب، يعني بين سالهاي 1815 تا 1830، بهعنوان دورهاي مهم از تاريخ ايران سخن ميگويد و بر مناسبات ديپلماتيک ايران در اين دوره تمرکز ميکند.
کتاب «ايران و همسايگانش» به ريشهيابي وقايعي ميپردازد که به جنگهاي ايران و روسيه، جنگ ايران و ترکيه و نيز بسته شدن معاهد? ترکمانچاي با روسيه و از دست رفتن بخشي از ايران و تعلق يافتن آن به روسيه انجاميد.
در کتاب «ايران و همسايگانش» از دورهاي سخن ميرود که خليج فارس تحت سيطر? بريتانيا و درياي خزر و قفقاز تحت سيطر? روسيه درآمدند و ايران در اين ميان، بازيچهاي دستبسته در ميان اين دو قدرت بود.
آدميت در کتاب «ايران و همسايگانش» سياست خارجي ايران در دور? مورد بحث در اين کتاب و عوامل تأثيرگذار بر روابط بينالملل ايران در آن دوره را مورد واکاوي و تحليل قرار ميدهد و نيز نشان ميدهد که روسيه و انگليس چگونه و چرا وارد رقابت بر سرِ ايران شدند و اين رقابت چگونه صورت گرفت و به چه انجاميد.
کتاب «ايران و همسايگانش» از ديباچه، يازده فصلِ تنظيم شده در چهار بخش و يک بخش ضمايم، شامل چهار ضميمه، تشکيل شده است.
فصلهاي يازدهگان? کتاب «ايران و همسايگانش» عبارتند از: «مقدمات»، «سازوکار سياست خارجي ايران»، «تحليل عمومي از روابط ايران – روسيه»، «سفارت سِر گور اوزلي و ميرزا ابوالحسنخان به سنپترزبورگ»، «سفارت ژنرال يرمولوف در ايران و مناقشات مرزي ايران – روسيه»، «آغاز جنگ، مقصر آن، و موضع بريتانياي کبير»، «مذاکرات صلح، پيشين? آن، عهدنام? ترکمانچاي»، «سفارت گريبايدوف در ايران»، «جنگ ايران – ترکيه و عهدنام? ارزروم»، «لشکرکشي بريتانيا در 1819/1198 و مسأل? جزير? قشم» و «مسأل? جزير? بحرين و عهدنام? شيراز».
بخش ضمايم کتاب «ايران و همسايگانش» شامل اين چهار ضميمه است: «نام? ويليامز وين به جورج کنينگ»، «پاسخ کنينگ به وين»، «اولتيماتوم دولت روس که به قائممقام تسليم شد» و «قرارداد شيراز».
دربار? فريدون آدميت، نويسند? کتاب «ايران و همسايگانش»
فريدون آدميت، متولد 1299 در تهران و درگذشته به سال 1387، مورخ و ديپلمات ايراني بود. او فرزند عباسقليخان قزويني، از فعالان سياسي دور? مشروطه، بود.
آدميت تحصيلکرد? دانشکد? حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران و نيز داراي دکتراي تاريخ ديپلماسي و حقوق بينالملل از مدرس? اقتصاد و علوم سياسي لندن بود.
پژوهشهاي فريدون آدميت بر تاريخ ايرانِ عصر قاجار و تاريخ مشروطه متمرکز است. او در تاريخنگاري، پيروِ روش تحليلي – انتقادي بود.
آدميت در دوران پهلوي دوم، سِمَتهاي گوناگون و مهمي در وزارت خارج? ايران داشت که بعضي از آنها عبارتند از: دبير دوم سفارت ايران در لندن، دبير اول نمايندگي دائمي ايران در سازمان ملل متحد، رايزن سفارت ايران در سازمان ملل، مشاور عالي وزارت خارجه، مدير کل سياسي وزارت خارجه، معاون وزارت خارجه و سفير ايران در هند. او همچنين حدود بيست سال داور بينالملل در ديوان لاهه بود.
در سال 1357 که «کانون نويسندگان ايران» براي دومين بار فعاليت خود را آغاز کرد، آدميت رياست اولين جلس? عمومي کانون را عهدهدار شد اما کمي بعد، از اين سِمَت کنارهگيري کرد.
از آثار فريدون آدميت ميتوان به کتابهاي «اميرکبير و ايران»، «ايدئولوژي نهضت مشروطيت ايران» و «فکر دموکراسي اجتماعي در نهضت مشروطيت ايران» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «ايران و همسايگانش»
کتاب «ايران و همسايگانش: روابط ديپلماتيک ايران با بريتانيا و ترکيه و روسيه (1830 – 1815)» با ترجم? شفق سعد، همراه با افزودهاي از مترجم با عنوان «دربار? کتاب بحرين، نوشت? فريدون آدميت»، در نشر نو منتشر شده است.
شفق سعد، متولد 1339، مترجم ايراني است. او، بهجز کتاب «ايران و همسايگانش»، کتابي با عنوان «در تکاپوي تمدن جهاني: سيري در برخورد تمدنهاي بودايي و اسلامي» را نيز به فارسي ترجمه کرده است.
از کتاب «ايران و همسايگانش» ترجم? فارسي ديگري هم، با عنوان «روابط ديپلماتيک ايران با انگلستان، عثماني و روسيه (1830 – 1815)»، منتشر شده که مترجم آن عليرضا پلاسيد و ناشرش انتشارات گستره است.
