کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» بهقلم و روايتِ جمعي از متخصصان و صاحبنظران حوزه توسعه و گردآوري و تدوين هدي صابر
مرور و بررسي انتقادي برنامههاي توسعه در ايران از آغاز تا اواخر ده? 70 خورشيدي. کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» مجموعهاي است از مصاحبهها و مقالات گروهي از متخصصان و پژوهشگران حوزههاي اقتصاد و جامعهشناسي و علوم سياسي درباره برنامهريزيهاي توسعه در ايران. در اين مصاحبهها و مقالات، که نخستين بار در شماره 50 مجل? «ايران فردا» چاپ شده بودهاند و بهکوشش هدي صابر در کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» گردآوري و بازنشر شدهاند، متخصصان و پژوهشگران حوزههاي مختلف با رويکردي انتقادي از مشکلات و تناقضها و مسائل مربوط به برنامهريزيهاي توسعه در ايران گفتهاند و از عوامل گوناگون اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي و... که در عقبافتادن ايران از توسعه نقش داشتهاند. در کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» همچنين روايتي از دورههاي مختلف برنامهريزي در سازمان برنامه و بودجه و عملکرد اين سازمان ارائه شده است و کتاب از اين لحاظ ميتواند منبعي مفيد و راهگشا براي پژوهشگران مقول? توسعه و تاريخ توسعه در ايران مدرن باشد و تاريخچهاي از رَوَندِ عملي توسعه در ايران را در اختيار اين پژوهشگران بگذارد. همچنين مجموع آنچه در کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» مطرح شده است چه بسا بتواند پاسخي باشد براي اين پرسش که چرا بهرغم برنامهريزيهاي گوناگون هنوز توسعه نيافتهايم و چه موانعي بر سر راه توسعه در ايران وجود داشته و دليل اينکه سالها برنامهريزي براي توسع? ايران با شکست مواجه شده چيست؟
کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» با رويکردي آسيبشناسانه مقول? توسعه در ايران را از جنبهها و وجوه گوناگون و نه فقط از جنب? اقتصادي مورد بررسي قرار داده تا دريابيم براي تحقق توسعه چه اموري را بايد در نظر داشت و توسعه چه زيرساختهايي را لازم دارد. «پنجاه سال برنامهريزي» کتابي است مناسب براي علاقمندان مباحث مربوط به توسعه در ايران و هم? کساني که پرسش از علل توسعهنيافتگي ايران و کنجکاوي نسبت به اين موضوع از دغدغههاي اصليشان است و به ايراني توسعهيافته علاقمندند. گفتني است که گروهي از کساني که در کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» با آنها مصاحبه شده و حرف و سخن و ديدگاههايشان در اين کتاب آمده است خود روزگاري در سازمان برنامه و بودجه حضور داشتهاند.
مروري بر کتاب «پنجاه سال برنامهريزي»
کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» با مقدمهاي بهقلم محسن رناني با عنوان «برنامهريزي در ايران: گذار از تراژدي به کمدي» آغاز ميشود. بعد از اين مقدمه ديباچهاي بهقلم محمد ستاريفر با عنوان «پيششرطهاي گذار از توسعهنيافتگي» آمده است.
پس از مقدمه و ديباچه، مقالات و مصاحبههايي را ميخوانيم که در آنها متخصصان حوزههاي مختلف، از اقتصاد گرفته تا جامعهشناسي و ... ، هر يک از منظري به بررسي و تحليل علل توسعهنيافتگي ايران و برنامههاي توسعه در اين کشور پرداختهاند و از خلال نوشتهها و گفتههاي آنها مروري هم بر برنامههاي توسعه در دورههاي مختلف تاريخ ايران مدرن انجام شده است. البته کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» مرور و تحليل و بررسي و ارزيابي برنامههاي توسعه را از آغاز فرايند برنامهريزي توسعه در ايرانِ پيش از انقلاب تا اواخر ده? 70 خورشيدي دربرميگيرد و دو ده? اخير را شامل نميشود.
کتاب «پنجاه سال برنامهريزي»، چنانکه در مقدم? محسن رناني بر اين کتاب اشاره شده است، «گنجينهاي تحليلي و آينهاي تمامنما براي تبيين تجرب? شکستخورده برنامهريزي توسعه در ايران است.»
عنوانهاي مقالات و مصاحبههايي که در کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» ميخوانيد و کارشناساني که نوشتهها و گفتارهايشان در اين کتاب در قالب مقاله و مصاحبه آمده است عبارتند از: «تکدانهها در حسرت نخ» (هدي صابر)، «ايران فردا و نيمقرن برنامهريزي» (عزتالله سحابي)، «برنام? اول؛ پيدايش فکر برنامهريزي در ايران» (فيروز توفيق)، «برنام? دوم؛ تنگناهاي برنام? دوم» (خداداد فرمانفرماييان)، «برنامههاي سوم تا ششم؛ سانتراليزم خشن» (مهدي صفويان)، «برنامههاي سوم تا ششم؛ هشدارِ تصميمساز، خودسريِ تصميمگير» (کنستانتين مژلوميان)، «برنامههاي چهارم تا ششم؛ نقط? پايان بلندپروازي کجاست؟» (هوشنگ شهيدي)، «تجرب? انقلاب؛ برنام? انقلاب؟» (علياکبر معينفر)، «تجرب? انقلاب؛ برنامه: انديشهاي غريب!» (عزتالله سحابي)، «تجرب? انقلاب و برنام? اول غيرمصوب؛ تشويشها و تلقيها» (عباس قائمالصباحي)، «برنام? اول غيرمصوب؛ بازدارندهها در اولين تجربه» (محمدتقي بانکي)، «برنام? اول غيرمصوب؛ همزيستي تاريخي "فرمان" و "برنامه"» (علي صادقي تهراني)، «برنام? اول غيرمصوب و برنامههاي اول و دوم؛ نگاه به برنامه از دو سو» (مرتضي الويري)، «برنامههاي اول و دوم؛ ضرورت تعديل، تجرب? تعديل» (علينقي مشايخي)، «برنام? سوم؛ برونرفت از وضع موجود؟» (کوروس صديقي)، «از برنامه "چه ميخواستيم"، "به چه رسيديم؟"» (حسين عظيمي)، «ظرفيتهاي کارشناسي سازمان برنامه و بودجه، گذشته و حال» (بايزيد مردوخي)، «نظريه، روش استقلال کارشناسي» (مرتضي ايمانيراد)، «نيمقرن برنامه، يک قرن بودجه» (علياکبر شبيرينژاد)، «دانشگاه، آرمان، برنامه» (فرشاد مؤمني)، «توزيع قدرت تصميمگيري، ديدگاه محلي در برنامهها» (مهرداد اتحاد)، «موقعيت تاريخي بخش خصوصي» (مرتضي بهشتي)، «دولت ناظر، واگذاري اختيار» (علياکبر صابري)، «بودج? برنامهاي» (صفي اصفيا)، «نقش و سهم عوامل بينالمللي در تدوين استراتژيها و آرمانهاي برنامهها» (هدي صابر)، «موانع حضور فعالان? بخش خصوصي در برنامههاي توسعه»، «پيشين? جدول داده – ستانده و ربط آن با برنامههاي توسعه» (علياصغر بانويي) و «برنامهريزي دولتي يا برنامهريزي اجتماعي» (کمال اطهاري).
کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است.
رتب? کتاب «پنجاه سال برنامهريزي» در گودريدز: 3.33 از 5.
