انقلاب های 1989 - سقوط امپراتوری شوروی در اروپا

کتاب «انقلاب‌هاي 1989: سقوط امپراتوري شوروي در اروپا»، اثر ويکتور شبشتين
کتاب «انقلاب 1989: سقوط امپراتوري شوروي در اروپا»، با عنوان اصلي Revolution 1989: The Fall of the Soviet Empire، کتابي است درباره رويدادهايي که منجر به فروپاشي حکومت‌هاي کمونيستي حاکم بر کشورهاي اروپاي مرکزي و اروپاي شرقي و پايان سيطره شوروي بر اين کشورها شد. ويکتور شبشتين در کتاب «انقلا‌ب‌هاي 1989» تجربه و شمّ ژورناليستي و مطالعات تاريخي‌اش را به هم آميخته و از ترکيب اين‌ها گزارشي جذاب از سقوط امپراتوري شوروي در اروپا و عوامل مؤثر بر اين اتفاق به دست داده است.
شبشتين خود به عنوان روزنامه‌نگار در رويدادهايي که موضوع کتاب «انقلاب‌هاي 1989» است حضور داشته و اخبار اين رويدادها را پوشش مي‌داده و به همين دليل کتاب او صرفاً ماحصل پژوهش آرشيوي و مطالعات اسناد تاريخي نيست. او تجربه‌اي زنده از انقلاب‌هاي مردمي اروپاي شرقي و مرکزي عليه کمونيسم و نيز تجربه‌اي زنده از وقايع مربوط به فروپاشي شوروي داشته و همين موضوع به جذابيت کتاب «انقلاب‌هاي 1989» افزوده است.
متن اصلي کتاب «انقلاب‌هاي 1989: سقوط امپراتوري شوروي در اروپا» نخستين بار در سال 2009 منتشر شده است.

مروري بر کتابِ انقلاب‌هاي 1989
کتاب «انقلاب‌هاي 1989» روايتي است از اينکه مردمي که سال‌‌ها فشار حکومت‌هاي کمونيستي توتاليتر را تحمل کردند چگونه سرانجام با انقلاب‌هايي تقريباً مسالمت‌آميز و بدون خشونت خود را از شرّ اين حکومت‌ها خلاص کردند.
تمرکز اصلي شبشتين در کتاب «انقلاب‌هاي 1989» بر کشورهايي است که از اعضاي پيمان ورشو و تحت نفوذ شوروي و در واقع حياط‌خلوت اين کشور بوده‌اند؛ کشورهايي که چنانکه شبشتين تأکيد مي‌کند به لحاظ تاريخي، فرهنگي، مذهبي و نيز به لحاظ تجربيات‌شان با هم در تضاد بوده‌اند و تفاوت‌هايشان با يکديگر بيشتر از شباهت‌هايشان بوده و حتي در گذشته‌هاي دور با هم در ستيز بوده‌اند، اما چهل‌وپنج سال، يعني از سال 1945 تا 1989، همه به اجبار از يک حکومت که همان شوروي بود تبعيت مي‌کردند و به‌رغم تفاوت‌ها و تضادهايشان تحت سيطره يک حکومت و ايدئولوژي واحد بودند. شبشتين در «انقلاب‌هاي 1989» از پايان کمونيسم در آلمان شرقي، بلغارستان، چکسلواکي، روماني، لهستان و مجارستان نوشته است و از عوامل مختلف دخيل در اين رويداد، از جمله ناتواني شوروي در حفظ سلطه‌اش بر اين کشورها و اينکه شوروي چگونه و طي چه فرايندي سلط? خود را بر آن‌ها از دست داد و انقلاب‌هاي مردمي در اين کشورها چطور پا گرفت و چگونه به کمک عوامل ديگر منجر به فروپاشي کمونيسم و رهايي مردم کشورهاي اروپاي شرقي و مرکزي از سيطره‌ حکومت‌هاي کمونيستي توتاليتر شد.
شبشتين شرحِ گيراي فروپاشي کمونيسم در اروپاي شرقي و مرکزي را نه فقط به عنوان يک روزنامه‌نگار و مورخ، بلکه به عنوان کسي نوشته است که دلبستگي عاطفي نيز به اين وقايع دارد. او خود از نسل مهاجراني است که در خردسالي همراه با خانواده‌هايشان از کشورهايشان گريختند تا از سيطره‌ هولناک کمونيسم خلاص شوند. از همين رو در کتاب «انقلاب‌هاي 1989» به هيچ وجه شادماني خود را از رويدادهايي که موضوع اين کتاب است مخفي نمي‌کند و گزارش خود از سقوط کمونيسم در اروپاي مرکزي و شرقي به يُمن انقلاب‌هاي مردمي را «داستاني با پايان خوش» مي‌نامد. او در بخشي از اين کتاب مي‌نويسد: «هر کسي که لذت مردم را در خيابان‌هاي برلين [شرقي]، پراگ يا بوداپست در اواخر 1989 شاهد بوده، هرگز آن صحنه‌هاي شگفت‌انگيزِ جشن و شادي را از ياد نخواهد برد. اراده مردم طي فقط چند ماه بر جباريت پيروز شد. در اين ماه‌هاي سرگيجه‌آور، انقلاب‌هايي رخ داد که تقريباً مي‌توان آن‌ها را کاملاً مسالمت‌آميز خواند. اين انقلاب‌ها چهره جهان را براي هميشه تغيير داد. روايت اين کتاب در همين‌جا، در نقط? اوج اميد، خوش‌بيني، شکرگزاري صادقانه و ضيافت‌هاي عظيم خياباني تمام مي‌شود. يکي از بي‌رحم‌ترين امپراتوري‌هاي تاريخ زانو زد. شاعران و فيلسوفاني که در زندان بودند، ناگهان تبديل شدند به رؤساي جمهور و وزراي دولت. در آن شب سردِ نوامبر که ديوار برلين فرو ريخت، چنين به نظر مي‌رسيد که انگار زخم‌هاي بازِ قرن بي‌رحمِ بيستم عاقبت روند بهبودي خود را آغاز کرده است.»
درباره ويکتور شبشتين، نويسنده کتابِ انقلاب‌هاي 1989
ويکتور شبشتين (Victor Sebestyen)، متولد 1956، روزنامه‌نگار و مورخ مجارستاني و از نسل مهاجراني است که کشورشان را به دليل فشارهاي حکومت‌هاي کمونيستي ترک کردند. شبشتين خردسال بود که به همراه خانواده‌اش از مجارستان تحت سيطره کمونيسم مهاجرت کرد و بعدها به متخصص کمونيسم و حکومت‌هاي کمونيستي بدل شد و چه در کار روزنامه‌نگاري و چه تاريخ‌نگاري به اين موضوع پرداخت. او به عنوان روزنامه‌نگار در متن ماجراي فروپاشي ديوار برلين و سقوط حکومت آلمان شرقي و نيز سقوط ديگر حکومت‌هاي کمونيستي اروپاي شرقي و مرکزي و سقوط حکومت شوروي بود و از رويدادهاي مربوط به اين وقايع و از انقلاب‌هاي مردمي‌ کشورهاي اروپاي شرقي و مرکزي گزارش خبري و مقاله تهيه مي‌کرد. جنگ‌هاي يوگسلاوي سابق از ديگر موضوعاتي است که شبشتين به آن پرداخته است.
درباره ترجم? فارسي کتابِ انقلاب‌هاي 1989
کتاب «انقلاب‌هاي 1989: سقوط امپراتوري شوروي در اروپا» با ترجم? بيژن اشتري در نشر ثالث منتشر شده است. بيژن اشتري، متولد 1343 در اراک، مترجم و روزنامه‌نگار ايراني و منتقد فيلم است. اشتري داراي مدرک کارشناسي ارشد ميکروب‌شناسي در دانشگاه تهران است، اما کارِ او همواره با آنچه در آن تحصيل کرده متفاوت بوده است. او کار خود را با روزنامه‌نگاري شروع کرد. در اوايل ده? 60 براي مطبوعات نقد فيلم مي‌نوشت و به فيلم‌هاي روز ايران و جهان مي‌پرداخت. در همان دوران به عنوان مترجم متون سينمايي با مطبوعات همکاري مي‌کرد. بعدها اما گرايش خود را در ترجمه تغيير داد و به‌طور تخصصي به ترجم? کتاب‌هايي در زمين? تاريخ جهان و به‌ويژه تاريخ کمونيسم و نظام‌هاي کمونيستي پرداخت و ترجمه‌هايش در اين زمينه با استقبال روبه‌رو شد، چنانکه امروزه او را بيشتر با همين ترجمه‌ها مي‌شناسند. از جمل? اين ترجمه‌ها کتاب‌هايي است درباره ديکتاتورهاي مشهور تاريخ کمونيسم.
از ترجمه‌هاي بيژن اشتري مي‌توان به کتاب‌هاي «اميد عليه اميد: روشنفکران روسيه در دوره وحشت استاليني»، «استالين جوان: از تولد تا انقلاب اکتبر»، «لنين: زندگي انقلابي سرخ»، «مائو: داستان ناشناخته»، «راسپوتين: ابليس يا قديس»، «چائوشسکو: ظهور و سقوط ديکتاتور سرخ»، «پُل پوت: کابوس سرخ»، «انور خوجه: مشت سرخ آهنين»، «بايگاني ادبي پليس مخفي» و «دست‌نوشته‌ها نمي‌سوزند: ميخائيل بولگاکف در نامه‌ها و يادداشت‌هاي روزانه‌اش» اشاره کرد.
اشتري همچنين کتابي تأليفي با عنوان «ديکتاتورها و سينما» دارد که تلاقي دو علاق? تاريخي و سينمايي اوست. اين کتاب درباره تأثير چند ديکتاتور بر صنعت سينما و استفاده سياسي آن‌ها از سينما به سودِ خود و سياست‌هاي خود است.

رتب? کتاب «انقلاب‌هاي 1989» در گودريدز: 4.32 از 5.