همبستگی اجتماعی و دشمنان آن - مکتب موس و دورکیم در برابر فایده گرایی و فاشیسم

کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن: مکتب موس و دورکيم در برابر فايده‌گرايي و فاشيسم» نوشت? آرمان ذاکري
خوانشي راديکال از مکتب دورکيم و موس. کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن: مکتب موس و دورکيم در برابر فايده‌گرايي و فاشيسم» کتابي است در حوزه جامعه‌شناسي که در آن از وجود پتانسيل‌هايي در مکتب دورکيم و موس و ديگر پيروان مکتب دورکيم سخن رفته که توجه به آن‌ها و اجرايي‌کردن‌شان مي‌تواند جامعه را از آسيب‌هاي نئوليبراليسم و فايده‌گرايي و نيز گرفتار شدن به نظام‌هاي اقتدارگرا و فاشيستي و تماميت‌خواه ايمن نگه دارد.
آرمان ذاکري در کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» قرائتي از نظريات اميل دورکيم و پيروان او ارائه داده است که با قرائت‌هايي که معمولاً در ايران از مکتب دورکيم ارائه شده متفاوت است و با آن قرائت‌هاي مسلط نسبتي ندارد. تأکيد او در کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» بر دفاع مکتب دورکيم و موس از نهادهاي اجتماعي واسط ميان دولت و مردم است؛ نهادهايي که جامعه را از خطرات نئوليبراليسم و فايده‌گرايي و فاشيسم و نظام‌هاي اقتدارگرا ايمن نگه مي‌دارند.

مروري بر کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن»
کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» از پيش‌گفتار نويسنده، مقدمه‌اي به‌قلم سارا شريعتي با عنوان «فراخوان به جامعه»، مقدم? نويسنده با عنوان «بازگشت به مکتب موس و دورکيم» و چهار فصل و يک ضميمه تشکيل شده است. عنوان‌هاي فصل‌هاي چهارگان? کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» عبارتند از: «مارسل موس و پارادايم هديه: ميراث دورکيمي در تقابل با فاشيسم و فايده‌گرايي»، «مکتب دورکيم: همبستگي اجتماعي و دشمنان آن»، «همبستگي اجتماعي پس از دورکيم و موس: بري از منفعت بودن در برابر فايده‌گرايي»، «همبستگي اجتماعي در جهان امروز: در برابر نئوليبراليسم و هويت‌گرايي غيريت‌ستيز».
ضميم? کتاب نوشته‌اي است از اميل دورکيم با عنوان «ارزش چيزها» و به‌ترجم? شيما کاشي و آرمان ذاکري.
آرمان ذاکري در کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» بر آن است تا وجوهي از مکتب دورکيم و موس را برجسته کند که به اعتقاد او در قرائت‌هاي رايج از اين مکاتب در ايران مغفول و در حاشيه مانده است. قرائت آرمان ذاکري، در تقابل با قرائت‌هاي رايج، قرائتي راديکال از مکتب دورکيم و موس است. اين قرائت بر اهميت همبستگي اجتماعي متمرکز است و از کارايي همبستگي اجتماعي در محافظت جامعه از فاشيسم و اقتدارگرايي و فايده‌گرايي و نئوليبراليسم سخن مي‌گويد. آنچه در اين کتاب درباره مکتب دورکيم و موس و ديگر پيروان دورکيم مدّنظر است نقشي است که تشکل‌ها و نهادهايي مانند اصناف و اتحاديه‌ها و انجمن‌ها و هر نهاد ديگري که از پايين سازمان‌دهي مي‌شود در تقويت همبستگي اجتماعي ايفا مي‌کنند و نمي‌گذارند فايده‌گرايي يا فاشيسم و اقتدارگرايي بر جوامع حاکم شوند. ذاکري در کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» از اين منظر و با محوريت اين موضوع به قرائت نظريات دورکيم و موس و ديگر پيروان دورکيم مي‌پردازد.
در کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن»، ضمن معرفي ديدگاه‌هاي دورکيم و موس و پيروان ديگر مکتب دورکيم و خوانش اين ديدگاه‌ها با محوريت بحث همبستگي اجتماعي، زمينه‌هاي اجتماعي و فکري شکل‌گيري سنت دورکيمي نيز معرفي شده است.
در مقدمه‌اي که سارا شريعتي بر کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» نوشته است، ضمن اشاره به دورکيم و نظريات او در زمين? جامعه‌شناسي و تأکيد بر اهميت مکتب دورکيم، به‌طور مشخص‌تر به ديدگاه‌هاي مارسل موس، به‌عنوان يکي از مهم‌ترين پيروان مکتب دورکيم، و همچنين به ريشه‌يابي دلايل در حاشيه ماندن مارسل موس و ديدگاه‌هاي او در ايران پرداخته شده است.
در بخشي از کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن» مي‌خوانيد: «به طور کلي مکتب دورکيمي، هم در برابر اتميزاسيون ناشي از سياست‌هاي نئوليبرال و فايده‌گرا و هم در برابر واکنش‌هاي فاشيستي و هويت‌خواهان? جوامع توده‌اي و ناامن، که اعضاي آن براي دستيابي به هم? ناداشته‌هاي خود به چهره‌هاي اقتدارگرا پناه مي‌برند، از بازسازماندهي اجتماعي و شکل‌گيري نهادهاي واسط مانند اصناف، اتحاديه‌ها و انجمن‌ها دفاع کرده است. از نظر آن‌ها وجود گروه‌هاي ثانوي ميان دولت و افراد از به وجود آمدن جامع? توده‌اي و دولت توتاليتر ممانعت مي‌کند. سازماندهي اجتماعي، از پايين در قالب‌هاي متنوعي چون انجمن‌ها، اصناف، سنديکاها، سمن‌ها و ساير تشکل‌هاي اجتماعي و مشارکت آن‌ها در حيات اجتماعي و سياسي، براي شکل‌گيري دموکراسي و بقاي آن ضروري است. تشکل‌هايي که مي‌توان به‌رسميت‌شناسيِ ديگري در چارچوب اخلاق ديگرخواهانه را در آن‌ها بسط داد و پارادايم هديه (بخشش - دهش) را در برابر پارادايم انباشت تقويت کرد و اين‌گونه اخلاقياتي را براي عبور از نظم سرمايه‌دارانه به سمت برابريِ بيشتر بنا نهاد.
توجه نظري به مسئل? به‌رسميت‌شناسي، در معناي به شمار آوردن و برابري با ديگريِ متفاوت و مقاومت در برابر حذف او، در جهاني که خطر فاشيسم و هويت‌گرايي ستيزه‌جو شديداً آن را تهديد مي‌کند، بسيار ضروري است. توزيع برابر امکانات و فرصت‌ها در جامعه براي هويت‌ها و فرهنگ‌هاي مختلف، در پرتو نزاعي تمام‌عيار براي فراگير شدن ايده به‌رسميت‌شناسي ممکن خواهد شد.»
کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن: مکتب موس و دورکيم در برابر فايده‌گرايي و فاشيسم» در نشر ني منتشر شده است.

درباره آرمان ذاکري، نويسنده کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن»
آرمان (عليرضا) ذاکري، متولد 1360، پژوهشگر حوزه جامعه‌شناسي است. ذاکري داراي دکتراي جامعه‌شناسي از دانشگاه تربيت مدرس و عضو هيئت علمي و استاديار گروه جامعه‌شناسي اين دانشگاه است. از او، به جز کتاب «همبستگي اجتماعي و دشمنان آن»، کتاب «مقدمه‌اي بر مواجهه با علوم اجتماعي در متن سنت‌هاي شيعي» نيز منتشر شده است.