کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير» نوشت? اسلاوي ژيژک
خوانشي نو و متفاوت از فلسف? فريدريش ويلهلم يوزف شلينگ و ايدئاليسم آلماني. کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير: دربار? شلينگ و موضوعات مرتبط»، با عنوان اصلي The Indivisible Remainder: An Essay on Schelling and Related Matters، کتابي است از اسلاوي ژيژک در تفسير فلسف? شلينگ و آنچه مرتبط با آن است.
ژيژک در کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير»، ضمن خوانش و تفسير انديشههاي شلينگ بهميانجي نظريات ژاک لاکان، و نيز روبهروي هم قرار دادن شلينگ و هگل، که هردو از نمايندگان مهم جنبش فلسفي ايدئاليسم آلماني هستند، شلينگ و ايدئاليسم آلماني را از قرنهاي هجدهم و نوزدهم ميلادي به عصر حاضر احضار ميکند و بعضي موضوعات مهم دوران ما، مثل فضاي مجازي و فيزيک کوانتوم، را در پرتو ايدئاليسم آلماني و فلسف? شلينگ تحليل ميکند.
متن اصلي کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير: دربار? شلينگ و موضوعات مرتبط» اولين بار در سال 1996 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير»
کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير: دربار? شلينگ و موضوعات مرتبط»، چنانکه پيشتر اشاره شد، صرفاً يک تفسير عادي و کلاسيک از انديشههاي شلينگ نيست. اسلاوي ژيژک در اين کتاب، شلينگ را با زمان? ما و مسائل اين زمانه، معاصر و مرتبط ميکند و ميکوشد، ضمن ارائ? شناختي نو و نامتعارف از فلسف? شلينگ، بهميانجي اين فلسفه درکي از دنياي امروز که در سيطر? فضاي مجازي است به دست دهد و فضاي مجازي و نيز مباحث مربوط به فيزيک کوانتوم را بهواسط? ايدئاليسم آلماني درک و تفسير کند.
آنها که با آثار اسلاوي ژيژک آشنايي دارند ميدانند که ژيژک فيلسوفي متأثر از انديشههاي ژاک لاکان است. اين تأثير در کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير» نيز بهخوبي مشهود است و ژيژک در اين کتاب، ايدئاليسم آلماني و آراي شلينگ، بهعنوان يکي از نمايندگان اصلي اين جنبش، را در پرتو ديدگاههاي لاکان بازخواني و تفسير ميکند.
از ديگر دغدغهها و علاقههاي ژيژک که در کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير» نيز خود را مينمايانند، فرهنگ عامه و سياست است. ژيژک در اين کتاب نيز، حين خوانش شلينگ و بررسي و تحليل مباحث مرتبط با ايدئاليسم آلماني، پاي سياست و فرهنگ عامه را وسط ميکشد و اين يکي از وجوه نوآوران? تفسير او از شلينگ و ايدئاليسم آلماني است.
ژيژک در کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير»، چنانکه در مقدم? علي حسنزاده بر ترجم? فارسي اين کتاب اشاره شده، بر اين باور است که «شلينگ پيشاهنگ ماترياليسمِ ديالکتيکيِ مارکس و مفهوم رانه و ناخودآگاه فرويد است و وجوهِ مشترکِ تعيينکنندهاي با هگل دارد.»
کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير» از مقدمه و سه فصل تشکيل شده است. فصلهاي سهگان? کتاب، در دو بخش به نامهاي «فريدريش ويلهلم يوزف شلينگ يا در سرآغازهاي ماترياليسمِ ديالکتيکي» و «موضوعات مرتبط» تنظيم شدهاند. عنوانهاي اين فصلها عبارتند از: «شلينگ – در – خود: "اُرگاسمِ نيروها"»، «شلينگ – براي – هگل: "ميانجيِ ناپديدشونده"» و «فيزيک کوانتوم با لاکان».
در بخشي از کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير» ميخوانيد: «هر ساختارِ قدرتي ضرورتاً دوپاره و نامنسجم است؛ تَرَکي در خودِ شالود? عمارتِ قدرت وجود دارد و ميتوان اين تَرَک را همچون اهرمي براي براندازيِ کارآمدِ ساختارِ قدرت به کار برد... به بيان کوتاه، ميتوان شالودههاي قدرت را لرزاند زيرا ثباتِ عمارتِ پرصلابتش بسته به تعادلي نامنسجم و شکننده است. نتيج? ديگري که ميتوان گرفت عميقاً با نتيج? پيشين همخوان است، گرچه ممکن است اين حسِ نادرست را ايجاد کند که با آن در تناقض است: شايد آن لحظه فرا رسيده است که دلمشغوليِ وسواسگونِ چپگرايان? قديمي به شيوهها و وسايلِ "برانداختن" و "متزلزل ساختنِ" نظم را پشتِ سر بگذاريم و روي پرسشِ مقابلِ آن تمرکز کنيم – روي چيزي که، پيروِ ارنستو لاکلائو، ميتوانيم آن را "نظميدنِ نظم" بناميم: نه اينکه چگونه ميتوانيم نظمِ موجود را متزلزل کنيم، بلکه نظم اساساً چگونه ميتواند از دلِ بينظمي سر برآورد؟ کدام ناسازگاريها و دوپارگيها اجازه ميدهند که عمارتِ نظم خود را پابرجا نگه دارد؟
فيلسوفي که بيش از همه به درک اين ساي? مضاعفِ وقيحِ قدرتِ عمومي نزديک شد ف. و. ي. شلينگ بود».
دربار? اسلاوي ژيژک، نويسند? کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير»
اسلاوي ژيژک (Slavoj ?i?ek)، متولد 1949، استاد دانشگاه، نظريهپرداز فرهنگي و فيلسوف چپگراي اسلوونيايي است. پژوهشهاي ژيژک عمدتاً حوزههاي هگليسم، روانکاوي، الهيات، مارکسيسم، نظري? سياسي و نقد فيلم را شامل ميشود. او مشهورترين همکار مکتب روانکاوي ليوبليانا است. اين مکتب توسط گروهي از دانشگاهيان اسلوونيايي، که روي ايدئاليسم آلماني، روانکاوي لاکاني، نقد ايدئولوژي و نقد رسانهاي کار ميکنند، تأسيس شده است.
شوخطبعي و استفاده از فرهنگ عامه، از مشخصههاي سبک اسلاوي ژيژک در مطالب تئوريک اوست. از آثار ژيژک ميتوان به کتابهاي «هراس جهاني: کوويد – 19 جهان را ميلرزاند»، «سال رؤياهاي خطرناک»، «کژ نگريستن» و «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير»
کتاب «باقيماند? تقسيمناپذير: دربار? شلينگ و موضوعات مرتبط» با ترجمه و مقدم? علي حسنزاده در انتشارات ققنوس منتشر شده است.
علي حسنزاده، متولد 1368 در اردبيل، معلم زبان انگليسي و مترجم ايراني است. از ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «اخلاقيات امر واقعي کانت، لاکان»، «با مغزمان چه بايد بکنيم؟»، «چرا هميشه همان اشتباهات را تکرار ميکنيم؟ جستاري روانکاوانه درباب ناخودآگاه و تکرار» و «جنسيت و هستيشناسي» اشاره کرد.
