سرگرمی تا سرحد مرگ

کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» نوشت? نيل پُستمن
کتابي نقادانه درباب اينکه تلويزيون چگونه با معتاد کردن مردم به سرگرمي، قدرت استدلال عقلاني را در آنان از بين مي‌برد. کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ: گفتمان همگاني در عصر کسب‌وکارِ نمايش»، با عنوان اصلي Amusing Ourselves to Death: Public Discourse in the Age of Show Business، کتابي است عليه تلويزيون و گرايش افراطي به سرگرمي؛ گرايشي که به‌اعتقاد نيل پُستمن در کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» تلويزيون به آن دامن مي‌زند و آن را رواج مي‌دهد و اين‌گونه مردم را از رسانه‌هاي چاپي و خواندن، که پستمن استدلال عقلاني را وابسته به آن مي‌داند، دور مي‌سازد.
در کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» تلويزيون، به‌عنوان رسانه‌اي که استدلال و تفکر نقادانه را تضعيف مي‌کند، مورد نقدي جدي قرار گرفته است.
متن اصلي کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» اولين بار در سال 1985 منتشر شده اما اين کتاب، با اينکه سال‌ها از انتشار چاپ اولش مي‌گذرد، چنانکه در مقدم? وحيد طباطبايي بر ترجم? فارسي آن اشاره شده، براي خوانندگان امروزي نيز موضوعيت دارد.
کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» نه‌فقط هشداري دربار? سيستم سرگرمي‌ساز تلويزيون که هشداري است دربار? هم? رسانه‌هايي که کارکردشان در از بين بردن نيروي استدلال مخاطبان، با تلويزيون مشابه است.
گفتني است که کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» در موسيقي نيز منبع الهام بوده و راجر واترز، سومين آلبوم انفرادي خود، با عنوان «سرگرم تا سرحد مرگ»، را که در سال 1992 منتشر شد، با الهام از همين کتاب نامگذاري کرده و در اين آلبوم به بعضي موضوعات مطرح در کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» پرداخته است.

مروري بر کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ»
نيل پُستمن در مقدم? کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» از تقابلي سخن مي‌گويد که دو رمان معروفِ ضدّ آرمانشهري در دو سَرِ آن قرار دارند: يکي رمان «1984» جورج اورول و ديگري رمان «دنياي قشنگِ نو» آلدوس هاکسلي.
چنانکه پُستمن در مقدم? کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» توضيح مي‌دهد اورول و هاکسلي، هردو، جهاني را تخيل مي‌کنند و پيش چشم ما مي‌آورند که در آن، قدرت استدلال و تفکر انتقادي در مردم نابود شده و کنترل مردم به‌دست نيروهايي سلطه‌گر و سرکوبگر قرار گرفته است. اورول و هاکسلي جهاني را مجسم مي‌کنند که مردم در آن منفعل و بي‌اراده و فاقد هرگونه انديشه و احساس شده‌اند.
اما، همان‌طور که در مقدم? کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» مي‌خوانيم، اورول در کتاب «1984» منشاء اين سرکوب و استحاله و انفعال و سيطر? هولناک را قدرتي مي‌داند که از جانب يک دولت تماميت‌خواه پليسي و مخوف بر مردم اعمال مي‌شود اما هاکسلي در کتاب «دنياي قشنگ نو» جهاني را ترسيم مي‌کند که مردم در آن، انفعال و نخواندن و فکر نکردن را دروني کرده‌اند و خودخواسته به سلطه‌اي که بر آنان اعمال مي‌شود تن داده و به روي جهل آغوش گشوده‌اند. هاکسلي از دلبستگي به آن‌چه ما را نابود مي‌کند و تحت سيطر? خود درمي‌آورد مي‌گويد و اورول از سلطه‌اي که به‌رغم ميل ما و به‌زور بر ما اعمال مي‌شود.
به‌اعتقاد پستمن، خطري که هاکسلي به آن هشدار داده، خطري‌ست محتمل‌تر. او کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» را به‌قصد اثبات همين موضوع و در دفاع از نگراني و ترس هاکسلي، دربرابر نگراني و ترس اورول، نوشته است.
پستمن در کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» از تلويزيون به‌مثابه رسانه‌اي سخن مي‌گويد که تصوير را به جاي متنِ مکتوب نشانده و در فرايند تبديل اخبار از شکل مکتوب به شکل بصري و تصويري، آن‌ها را به نوعي سرگرمي بدل کرده است.
کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» مخاطبان تلويزيون را، در قياس با مخاطبان رسانه‌هاي مکتوب، مخاطباني منفعل مي‌داند که رابط? ديالکتيکي و استدلالي و نقادانه و متفکران? خود را با اخبار و اطلاعاتي که در معرض آن‌ها قرار مي‌گيرند از دست داده‌اند.
پستمن در کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» تلويزيون را رسانه‌اي مي‌داند که نوعي توهم آگاهي را به جاي آگاهي حقيقي نشانده و به مخاطبان خود القا کرده است.
کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» از مقدمه‌اي به‌قلم اندرو پستمن، پسر نيل پستمن، به‌مناسبت انتشار ويراست بيست‌سالگيِ اين کتاب، يادداشتي با عنوان «در 1985»، مقدمه و يازده فصل که در دو بخش تنظيم شده‌اند، تشکيل شده است.
فصل‌هاي يازده‌گان? کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» عبارتند از: «رسانه استعاره است»، «رسانه در جايگاه معرفت‌شناسي»، «آمريکاي تايپوگرافيک»، «ذهن تايپوگرافيک»، «دنياي دالي‌موشک»، «عصر کسب‌وکار نمايش»، «اکنون... اين»، «رهسپار شويد به‌سوي بيت‌اللحم»، «دست دراز کن و کسي را انتخاب کن»، «آموزش به‌منزل? کنشي سرگرم‌کننده» و «هشدار به سبک هاکسلي».

دربار? نيل پُستمن، نويسند? کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ»
نيل پُستمن (Neil Postman)، متولد 1931 و درگذشته به سال 2003، نظريه‌پرداز رسانه و منتقد فرهنگي امريکايي بود. او بيش از هر چيز به‌خاطر بيست کتابي که در زمين? فناوري و آموزش نوشته است، شهرت دارد.
پستمن نظريه‌هايي اصلاحي را در حوز? آموزش و روش تدريس مطرح کرد. او مخالف استفاده از رايان? شخصي در مدارس بود چون اعتقاد داشت مدرسه جاي آموزش جمعي و گروهي است. او همچنين نگران اين بود که رايان? شخصي روحي? معاشرت را در انسان‌ها از بين ببرد.
پستمن منتقد گرايش افراطي‌ به تکنولوژي بود و وجود چنين گرايش افراطي‌اي در امريکا را خطرناک مي‌دانست و معتقد بود که در امريکا به جنب? منفي تکنولوژي توجه نمي‌شود.
کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» از تأثيرگذارترين کتاب‌هاي نيل پستمن است. از ديگر آثار او مي‌توان به کتاب‌هاي «تکنوپولي: تسليم فرهنگ به تکنولوژي» و «نقش رسانه‌هاي تصويري در زوال دوران کودکي» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ»
کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» با ترجمه و مقدم? وحيد طباطبايي در انتشارات نيلوفر منتشر شده است.
وحيد طباطبايي متولد 1371 است. از او ترجمه‌اي ديگر هم با عنوان «تاملاتي در باب گيوتين و دار» (با همکاري مرتضي عسکري) و نيز يک اثر تأليفي با عنوان «عکاسي در پساآرمان‌شهر» منتشر شده است.
از کتاب «سرگرمي تا سرحد مرگ» ترجمه‌اي ديگر هم با عنوان «زندگي در عيش، مردن در خوشي» منتشر شده که مترجم آن دکتر صادق طباطبائي و ناشرش انتشارات اطلاعات است.