کتاب «اطلس رمان اروپايي» نوشت? فرانکو مورِتّي
نقشههايي براي رمانخواني. فرانکو مورِتّي، مورخ و نظريهپرداز ادبي، در کتاب «اطلس رمان اروپايي: 1800 - 1900» جغرافيا را به نقد و نظري? ادبي پيوند ميزند تا خوانشي مکانمند، نقادانه و جامعهشناختي از تعدادي از رمانهاي کلاسيک قرن نوزدهمي اروپا ارائه دهد.
کتاب «اطلس رمان اروپايي»، با عنوان ايتاليايي Atlante del romanzo europeo, 1800–1900 و عنوان انگليسي Atlas of the European novel, 1800–1900، رمانهاي کلاسيک اروپايي را، در پرتو جغرافيا و با محوريت عنصر مکان، با ترسيم نقشههايي جغرافيايي براي اين رمانها و کشف فُرم هر رمان و معناي تاريخي و اجتماعي و سياسيِ آن فُرم، مورد بازخوانياي انتقادي قرار ميدهد تا نشان دهد جغرافيا چگونه در آثار مورد بحث در اين کتاب، داستاني شده و بهعنوان عنصري از عناصر داستان ايفاي نقش کرده و نيز داستان چگونه جغرافيا را به وجود آورده است.
کتاب «اطلس رمان اروپايي» اولين بار در سال 1997 به زبان ايتاليايي منتشر شده است.
مروري بر کتاب «اطلس رمان اروپايي»
چنانکه پيشتر اشاره شد و در عنوان کتاب «اطلس رمان اروپايي» نيز مندرج است، در اين کتاب با نقشههايي ادبي سروکار داريم، يعني نقشههايي براي رمان، که همانطور که فرانکو مورتي خود در کتاب «اطلس رمان اروپايي» تأکيد ميکند، بههيچوجه کارکردي تزئيني در اين کتاب ندارند.
رسمِ نقشه در کتاب «اطلس رمان اروپايي» شيوهاي براي نقد و تحليل متن است و کشف عناصر و وجوهي از متن که بدون نقشه پنهان ميمانند و قابليت مرئي شدن ندارند.
مورتي در کتاب «اطلس رمان اروپايي» نقشه را بهمثابه ابزاري براي طرح پرسشهايي درباب فرم رمان و روابط دروني آن به کار برده است. او در نقشهنگاريهاي خود براي رمانهاي کلاسيکِ اروپايياي که در کتاب «اطلس رمان اروپايي» به آنها پرداخته، نشان ميدهد که پيرنگ اين رمانها از کجا شروع و به کجا ختم ميشود و چه جاهايي در پيرنگ گنجانده شدهاند و چه جاهايي ميتوانستهاند گنجانده شوند اما جايشان خالي است و غايبند و چرا غايبند.
مورتي همچنين با ترسيم نقشه براي رمانها در کتاب «اطلس رمان اروپايي» نشان ميدهد چه کساني در رمانها کجا را ترک ميکنند و به کجا ميروند و مکان چگونه عامل تغيير و تحول در رمان ميشود و خود چگونه در طول رمان تغيير ميکند.
مورتي در کتاب «اطلس رمان اروپايي»، بهميانجي نقشههايي که براي رمانها رسم ميکند، رابط? ميان فرم هر رمان با مناسبت اجتماعي و تاريخي و سياسي را مورد بررسي و تحليل قرار ميدهد و اينگونه مطالعهاي فرمگرايانه را با مطالعهاي جامعهشناختي و نقادانه پيوند ميزند.
کتاب «اطلس رمان اروپايي» يک بررسي ادبي - انتقادي با رويکردي جالب است که مطالع? زيباييشناختي و فُرمالِ رمان را با رويکردي جامعهشناختي ميآميزد.
کتاب «اطلس رمان اروپايي» از مقدمهاي با عنوان «بهسوي جغرافياي ادبيات» و سه فصل تشکيل شده است.
فصلهاي سهگان? کتاب «اطلس رمان اروپايي» عبارتند از: «رمان، دولت – ملت»، «داستان دو شهر» و «بازارهاي روايي، حدود 1850».
جين آستين و چارلز ديکنز از جمله نويسندگاني هستند که آثارشان در کتاب «اطلس رمان اروپايي»، با رسمِ نقشه، مورد بررسي قرار گرفته است.
دربار? فرانکو مورِتّي، نويسند? کتاب «اطلس رمان اروپايي»
فرانکو مورِتّي (Franco Moretti)، متولد 1950، مورخ و نظريهپرداز ادبي ايتاليايي است. مورتي فارغالتحصيل رشت? ادبيات مدرن از دانشگاه رُم است و تدريس در دانشگاههاي سالرنو و ورونا را در کارنام? کاري خود دارد. او همچنين در دانشگاههاي کلمبيا و استنفورد در امريکا تدريس کرده و در سالِ 2000 «مرکز مطالع? رمان» را در دانشگاه استنفورد تأسيس کرده است.
از آثار فرانکو مورتي ميتوان به کتاب «بورژوا در ميانهي تاريخ و ادبيات» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «اطلس رمان اروپايي»
کتاب «اطلس رمان اروپايي: 1800 - 1900» با ترجم? مهران مهاجر و محمد نبوي در نشر ني منتشر شده است.
مهران مهاجر، متولد 1343 در تهران، عکاس، منتقد هنري، مترجم، زبانشناس، استاد دانشگاه و فرهنگنويس ايراني است. مهاجر فارغالتحصيل رشت? عکاسي از دانشکد? هنرهاي زيبا و داراي فوق ليسانس زبانشناسي از دانشگاه تهران است. او عضويت در هيئت علمي دانشگاه تهران و تدريس در پرديس هنرهاي زيباي اين دانشگاه را در کارنام? کاري خود دارد. مهاجر، بهعنوان عکاس، نمايشگاههاي انفرادي متعددي را در ايران برگزار کرده است.
از ترجمههاي مهران مهاجر ميتوان به «بايگاني و تَن: دو جستار در جامعهشناسي تاريخي عکاسي» و «عکاسي» اشاره کرد.
مهاجر رسال? فوق ليسانس خود در رشت? زبانشناسي را، با عنوان «زبانشناسي متنبنياد و بررسي متن ادبي»، بهراهنمايي زندهياد عليمحمد حقشناس، زبانشناس برجسته، نوشته است و در نگارش «فرهنگ معاصر انگليسي – فارسي» انتشارات فرهنگ معاصر، با زندهياد محمدرضا باطني، محمد نبوي و فاطمه آذرمهر همکاري داشته است.
از مهران مهاجر اثري تأليفي هم با عنوان «وقتِ عکس» و مجموعه عکسي با عنوان «تهران، بيگاه» منتشر شده است.
محمد نبوي، متولد 1343، مترجم، مؤلف و فرهنگنويسِ ايراني است. از ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «تکوين جهان مدرن»، «بوطيقاي ساختارگرا» و «نشانهشناسي» اشاره کرد.
محمد نبوي همچنين فرهنگنام? دوسوي? انگليسي – فارسي و فارسي – انگليسيِ «واژگان ادبيات و گفتمان ادبي» را، با همکاري مهران مهاجر، تأليف کرده است.
