کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» اثر هرژه
هفدهمين کتاب از سِري کتابهاي «ماجراهاي تنتن». کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»، با عنوان اصلي On a marché sur la Lune، دنبال? کتاب «هدف کرهي ماه» از مجموع? «ماجراهاي تنتن» است.
مجموعه کتابهاي «ماجراهاي تنتن» يک مجموع? کُميکبوکِ بيستوچهارتاييِ کلاسيکِ بسيار محبوب و مشهورِ نوشته و طراحي شده بهدست ژرژ رمي، نويسنده و کارتونيستِ بلژيکيِ متخلص به هرژه، است. شخصيت اصلي اين مجموعه خبرنگاري جوان به نام تنتن است که در هر کتاب بههمراه سگش، ميلو، به جايي از دنيا سفر ميکند و ماجراهاي معمايي و مهيجي را از سر ميگذراند.
اولين کتابِ مجموع? «ماجراهاي تنتن»، با عنوان «تنتن در شوروي»، در سال 1930 منتشر شد. مجموع? «ماجراهاي تنتن» مجموعهاي حادثهاي و ماجراجويانه و معمايي با چاشني طنز است. هرژه در خلق کتابهاي «ماجراهاي تنتن» به وقايع و اوضاع سياسي زمانهاش نيز نظر داشته است. تنتن در هر يک از کتابهاي اين مجموعه، از جمله در کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»، درگير معما و حوادثي مهيج ميشود.
بهجز تنتن و ميلو، که شخصيتهاي اصلي و ثابت مجموع? «ماجراهاي تنتن» هستند، بعضي شخصيتهاي ديگر اين مجموعه، از جمله کاپيتان هادوک، هم امروزه جزو شخصيتهاي داستاني فراموشنشدني تاريخ ادبياتند. شيوه و سبک طراحي و تصويرسازيهاي اين مجموعه نيز به شيوه و سبکي تأثيرگذار در خلق کُميکبوک بدل شده است.
متن اصلي مجموعه کتابهاي «ماجراهاي تنتن» اولين بار بين سالهاي 1930 تا 1976 منتشر شده است.
از مجموع? «ماجراهاي تنتن» سريال انيميشن هم ساخته شده است. همچنين استيون اسپيلبرگ در سال 2011 انيميشن سهبعدي «ماجراهاي تنتن: راز اسب شاخدار» را براساس سه کتابِ اين مجموعه و با تلفيق ماجراهاي اين سه کتاب ساخت. سه کتابِ «ماجراهاي تنتن» که دستماي? اقتباس سينمايي اسپيلبرگ بودند عبارتند از: «خرچنگ پنجهطلايي»، «راز اسب شاخدار» و «گنج راکام سرخپوش».
کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»، چنانکه اشاره شد، هفدهمين کتاب از مجموع? بيستوچهارگان? «ماجراهاي تنتن» و ادام? کتاب «هدف کرهي ماه» است. در کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» سفر تنتن و دوستانش به کر? ماه را، که در کتاب «هدف کرهي ماه» آغاز شد، دنبال ميکنيم.
متن اصلي کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» اولين بار در سال 1954 بهصورت کتاب منتشر شده است. پيش از آن اما اين داستان اولين بار، از 29 اکتبر 1952 تا 29 دسامبر 1953، بهصورت دنبالهدار در مجلهاي کُميک به نام «تنتن» منتشر شده بود.
براساس کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» انيميشن و بازي کامپيوتري هم ساخته شده و همچنين راديو بيبيسي اين کتاب را دستماي? اقتباس قرار داده است.
مروري بر کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»
در کتاب «هدف کرهي ماه» تنتن و همسفرانش در موشک، موقع پرواز بهسوي ماه، بيهوش شدند و کتاب اينگونه و با نگرانيِ همکارانشان در زمين که پيامي از آنها دريافت نميکردند به پايان رسيد. در کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» اما ميبينيم که تنتن و ديگر مسافران ماه بعد از گذشت نيم ساعت بههوش ميآيند و موقعيت خود را اعلام ميکنند.
بيهوشي تنتن و همراهانش در موشک به اين دليل بوده است که اکسيژن موشک فقط براي چهار نفر و يک سگ کافي بوده اما آنها ميفهمند که دوپونت و دوپونط، دو کارآگاه دستوپاچلفتي و خرابکارِ مجموع? «ماجراهاي تنتن»، هم بدون اطلاع سرنشينان موشک در آنجا حضور داشتهاند. ناگفته نماند که کاپيتان هادوکِ بياعصاب هم وقتي اين موضوع را ميفهمد هرچه فحش در اين دنيا هست نثار آن دو ميکند.
حالا حتماً ميپرسيد که چرا آن دو کارآگاه وارد موشک شده بودند. دليلش اين بوده که دوپونت و دوپونط ساعت 1:34 نيمهشب وارد موشک ميشوند تا آنجا را بازرسي کنند. آنها فکر کرده بودند که ساعت پرتاب موشک 1:34 بعدازظهر است ولي اشتباه کرده بودند و بنابراين ناخواسته عازم ماه شدند.
در ادام? کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» ميبينيم که پروفسور تورنسل کنترل موشک را بهدست ميگيرد و آن را بهسمت ماه هدايت ميکند. در مسير اتفاق خاصي نميافتد جز اينکه هادوک بياحتياطي ميکند و از سفينه بيرون ميرود و تقريباً در فضا ول ميشود ولي تنتن نجاتش ميدهد.
بعد از چند روز مسافران بالاخره به ماه ميرسند و بارها را از سفينه خالي ميکنند. تنتن و هادوک تانک ماهنورد را براي انجام تحقيقات روي ماه سرهم ميکنند و بعد از کمي استراحت، با ميلو و پروفسور، سوارش ميشوند و گشتوگذار در ماه را آغاز ميکنند و اينگونه کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» با گشتوگذار روي ماه ادامه مييابد. تنتن و دوستانش در ماه به يک غار ميرسند و آن غار توجه پروفسور را جلب ميکند و ميگويد پياده شويم. همگي پياده ميشوند و به غار ميروند. حين گردش در غار ناگهان ميلو داخل يک گودال يخي ميافتد و تنتن براي نجاتش به خود طناب ميبندد و وارد گودال ميشود و به هر زور و زحمتي که هست ميلو را با خودش از گودال يخي بيرون ميکشد اما به دردسري ديگر دچار ميشود. ذخير? اکسيژن تنتن تمام شده است و براي همين او و ميلو بهسرعت سوار تانک ميشوند و به سفينه برميگردند و هادوک و پروفسور بدون تنتن گشتوگذار و تحقيقات در ماه را ادامه ميدهند.
اما گويا دردسرِ بدتري هم در کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» در کمين تنتن و دوستانش نشسته است. فرانک ولف، يکي از مسافران ماه که در سفينه مانده است، به تنتن ميگويد که برود و از انبار کمي غذا بياورد. تنتن که به انبار ميرود يکي از پشت به او حمله و او را بيهوش ميکند. او مردي به نام سرهنگ يورگن است که از طرف بيگانگاني که ميخواهند کنترل موشک را بهدست بگيرند و از طريق فرانک ولف، که بيگانگان او را با تهديد وادار به همکاري کردهاند، وارد موشک شده است. سرهنگ يورگن ميخواهد هادوک و پروفسور را در ماه قال بگذارد و فرار کند. او فرانک ولف را مجبور ميکند که موتور موشک را بهراه اندازد. ولي موشک کار نميکند چون تنتن بههوش آمده و موتور موشک را دستکاري کرده است.
در ادام? کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» ميبينيم که تنتن فرانک ولف و يورگن را خفت ميکند و صبر ميکند که بقيه هم بيايند. وقتي هادوک و پروفسور ميرسند، هادوک يورگن و فرانک ولف را با طناب ميبندد و در انبار مياندازد. ديگر وقت برگشتن ماهنوردان به زمين است اما چون موشک اشکال فني پيدا کرده امکان پرتابش بهسوي زمين وجود ندارد. بعد از گذشت دو روز موشک بالاخره آماد? پرتاب ميشود. همه روي تختهاي خود خوابيدهاند و شمارش معکوس براي پرتاب موشک آغاز ميشود. اما مشکلات تنتن و ديگر ماهنوردانِ کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» تمامي ندارد. ذخير? اکسيژن براي چهار نفر بوده و آنها هفت نفرند.
در همين گيرودار يورگن و ولف را از انبار درميآورند تا از آنها حرف بکشند. ولف همهچيز را تعريف ميکند اما يورگن ميخواهد تفنگ را از دست تنتن بقاپد... بنگ... تيري از تفنگ شليک ميشود و گلوله به يورگن اصابت ميکند و او ميميرد. جسد يورگن را در فضا رها ميکنند. ولف هم در فرصتي که همه خوابند نامهاي مينويسد و براي سرنشينان موشک ميگذارد و بعد خود را به فضا پرتاب ميکند. چه سرنوشت غمانگيزي! تنتن و هادوک وقتي نام? ولف را ميخوانند و ميفهمند که او چرا خود را به فضا پرتاب کرده است بسيار ناراحت ميشوند و خصوصاً هادوک، بهخاطر رفتار تندش با ولف و بدبينياش به او، احساس گناه و پشيماني ميکند.
هرچه ميگذرد اکسيژن کمتر و نفسکشيدن براي ماهنوردان کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» سختتر ميشود و آنها سرانجام درحالي به زمين ميرسند که کاپيتان هادوک و پروفسور بيهوشند، جوري که همه فکر ميکنند کاپيتان رفتني است اما او بيدي نيست که با اين بادها بلرزد. سرانجام او هم، بعد از پروفسور، بههوش ميآيد و ماجراي سفر تنتن و دوستانش به ماه که از کتاب «هدف کرهي ماه» آغاز شده بود اينگونه در کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» به پايان ميرسد.
دربار? هرژه، نويسنده و تصويرگرِ کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»
ژرژ پروسپه رمي (Georges Prosper Remi)، معروف به هرژه (Hergé)، متولد 1907 و درگذشته به سال 1983، کارتونيست و نويسند? بلژيکي بود. هرژه بيش از هر چيز بهخاطر مجموعه کتابهاي مصور «ماجراهاي تنتن» مشهور است و بهواسط? اين مجموعه نام خود را در تاريخ کميکبوک و ادبيات کودک و نوجوان جاودانه کرده است.
کميکبوکهاي «ماجراهاي تنتن»، با قصههاي جذاب و شخصيتپردازي و نقاشي و تصويرسازيهاي ماهرانهشان، نهفقط محبوب کودکان و نوجوانان که براي بزرگسالان نيز جذاب و خواندنياند.
هرژه پيشتاز سبک موسوم به «لينيه کلر» در طراحي قصههاي مصور است که سبکيست که در آن از هاشور استفاده نميشود و مبتني بر رسم خطوط واضح با ضخامت يکسان و رنگهاي شفاف است.
کتاب «تنتن در شوروي»، که در ايران به نام «فرار از شوروي» هم به چاپ رسيده، چنانکه پيشتر نيز اشاره شد، اولين کتاب منتشرشده از «ماجراهاي تنتن» بود. متن اصلي کتاب «تنتن در شوروي» اولين بار بين سالهاي 1929 تا 1930 بهصورت دنبالهدار و هفتگي در نشريهاي منتشر شد و سپس در سال 1930 بهصورت کتاب به چاپ رسيد.
هرژه، بهجز مجموع? «ماجراهاي تنتن»، دو مجموعه کميکبوک معروف ديگر به نامهاي «کوئيک و فلوپکه» و «ماجراهاي ژو، زت و ژوکو» را هم خلق کرده است.
شهرت و محبوبيت مجموع? «ماجراهاي تنتن» براي هرژه بهقدري بود که او در اواخر عمر اين شهرت را دستوپاگيرِ خود ميديد، چون تنتن، با شهرتش، هرژه را مجبور ميکرد که تنها به او بپردازد و هرژه سالهاي زيادي از عمرش را بر سر خلق ماجراهاي تنتن گذاشت. اين احساس فشار از جانب تنتن منبع الهامي براي هرژه شد که نقاشيهايي عليه اين شخصيتِ خياليِ مخلوقِ خود خلق کند که يکي از آنها نقاشيايست که در آن تنتن اربابِ هرژه است.
مردم اما تنتن را دوست داشتند و هنوز هم دوست دارند. مجموع? «ماجراهاي تنتن» دستمايهاي براي انواع اقتباسهاي تئاتري و راديويي و تلويزيوني و سينمايي و بازيهاي کامپيوتري بوده است. هرژه همچنين تأثيري چشمگير بر کميکبوک، مخصوصاً کميکبوک اروپايي، گذاشته است.
محبوبيت و شهرت و اهميت هرژه در حوز? کميکبوک باعث شد که در سال 2009 موزهاي در بلژيک به نام او افتتاح شود.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»
کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» با ترجم? نادر تکميلهمايون در نشر کتاب چ، ناشر کتابهاي کودک و نوجوانِ خانواد? فرهنگي چشمه، منتشر شده است.
نادر تکميلهمايون، متولد 1347 در پاريس، فيلمساز، فيلمنامهنويس، مترجم، منتقد فيلم و روزنامهنگار ايراني است. او فرزند ناصر تکميلهمايون، جامعهشناس و مورخ ايراني، است.
تکميلهمايون داراي ليسانس مترجمي و ادبيات فرانسه است. او همچنين در مدرس? سينمايي فميس در فرانسه کارگرداني خوانده است.
تکميلهمايون ساخت چهار فيلم کوتاه، از جمله مستندي به نام «ايران: يک انقلاب سينمايي»، و يک فيلم بلند داستاني، به نام «تهرون»، را در کارنام? فيلمسازي خود دارد. فيلم «تهرون» او جايز? هفت? منتقدين جشنوار? فيلم ونيز را گرفته است. او همچنين در دوراني که در ايران دانشجو بود، بهعنوان منتقد فيلم و روزنامهنگار، با نشريات سينمايي، از جمله ماهنام? فيلم و هفتهنام? سروش، همکاري ميکرد.
از ترجمههاي نادر تکميلهمايون از مجموع? «ماجراهاي تنتن»، بهجز کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»، ميتوان به کتابهاي «هدف کرهي ماه»، «تنتن در سرزمين طلاي سياه»، «هفت گوي بلورين»، «معبد خورشيد»، «ستارهي اسرارآميز» و «راز اسب شاخدار» و از ديگر ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «مارتين اسکورسيزي»، «استيون اسپيلبرگ»، «آکيرا کوروساوا» و «تمرين فيلمنامهنويسي» اشاره کرد.
از کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» ترجمههاي فارسي ديگري هم موجود است. از جمل? اين ترجمهها ميتوان به ترجم? گروه مترجمان نشر رايح? انديشه، منتشرشده در همين انتشارات، اشاره کرد. اين ترجمه با عنوان «گشتوگذار در ماه» به چاپ رسيده است.
کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» در سالهاي دور نيز، با ترجم? خسرو سميعي، در انتشارات يونيورسال منتشر شده است.
