مرد خسته

رمان «مرد خسته» نوشت? طاهر بن جلون
يک رمان اجتماعي دربار? فساد اداري، رشوه، فقر و اختلاف طبقاتي در جامعه‌اي معيوب و بسته و عقب‌مانده. رمان «مرد خسته»، با عنوان اصلي Lhomme rompu، نقدي‌ست بر فساد اداري در مراکش و هم? کشورهايي که با چنين بليه‌اي درگيرند.
طاهر بن جلون خود در يادداشت ابتداي رمان «مرد خسته» توضيح مي‌دهد که اين رمان را به اين قصد نوشته که به پراموديا آناتا تور، نويسند? اندونزياييِ ممنوع‌القلم که در جاکارتا تحت مراقبت و در حصر خانگي بود، اداي احترام و از او حمايت کند. اشار? طاهر بن جلون در اين يادداشت به رماني از پراموديا آناتا تور با عنوان «فساد» است که حدود چهل سال زودتر از رمان «مرد خسته» منتشر شده بوده و مضمون رمان «مرد خسته» با آن مشابه است.
طاهر بن جلون در رمان «مرد خسته» از بحراني رايج در کشورهاي غيردموکراتيکِ داراي نظام‌هاي اداري و اقتصادي و سياسي معيوب سخن مي‌گويد. او همچنين در اين رمان، از دل مسئله‌اي بومي و محلي، به مسائلي عام و جهاني نقب مي‌زند.
متن اصلي رمان «مرد خسته» اولين بار در سال 1994 منتشر شده است.

مروري بر رمان «مرد خسته»
وقايع رمان «مرد خسته» در مراکش اتفاق مي‌افتد. مراد، شخصيت اصلي اين رمان، مهندس و کارمند اداره‌اي وابسته به وزارت مسکن و شهرسازي است. کارِ او مطالع? پرونده‌هاي مربوط به ساخت‌وساز و دادن مجوز براي ساختمان‌سازي است. او کارمندي درست‌کار و سخت فقير است که براي هر خرجي بايد کلي حساب‌کتاب کند. زنش او را تحقير مي‌کند و بي‌عرضه‌اش مي‌داند و مدام سرش سرکوفت مي‌زند. رمان «مرد خسته» با توصيف حال‌ و روزِ مراد و موقعيت او در اداره و توصيف همکارش، به نام حاج حميد که درست برعکس مراد است و مراد از او خوشش نمي‌آيد، آغاز مي‌شود و با شرحي از رشوه‌هايي که حاج حميد مي‌گيرد و زدوبندهاي که دارد.
در ادام? رمان «مرد خسته» نقبي به زندگي گذشت? مراد زده مي‌شود؛ به ازدواج عاشقانه‌اش با همسرش، حليمه، که در دانشگاه باهم آشنا شده بوده‌اند و از ميان رفتن عشق اوليه در کوران تنگناهاي مالي و تحريکات مادرِ حليمه که پشت سرِ مراد او را مسخره و تحقير مي‌کند.
رمان «مرد خسته» حکايت تلخکامي مردي‌ست که تحت فشار شرايط ناساز و زمانه‌اي معيوب است؛ تحت فشار يک نظام اداري و اقتصادي و سياسي فاسد که يا بايد با آن بسازد و به قواعد آن تن بدهد تا خوشبخت و سعادتمند شود و به ثروت و مکنت برسد و يا در فلاکتي که در آن گرفتار است بماند.
رمان «مرد خسته» داستان جدال و کشمکش ميان شرافت و نادرستي است و نقدي بر جامعه‌اي که فساد در آن دامن‌گستر شده و مردان شريف و درستکار در آن تحقير مي‌شوند و در فقر و تنهايي و انزوا به‌سر مي‌برند و رنج مي‌کشد. سرانجام شخصيت رمان «مرد خسته» کدام راه را برمي‌گزيند؟ به وسوس? فساد تن مي‌دهد يا شريف مي‌مانَد و عذاب مي‌کشد؟ اين را با خواندن کامل رمان «مرد خسته» در خواهيد يافت.

دربار? طاهر بن جلون، نويسند? رمان «مرد خسته»
طاهر بن جلون، متولد 1944، نويسنده و شاعر مراکشي است. بن جلون تحصيلکرد? فلسفه در دانشگاه محمد پنجم در رباط، پايتخت مراکش، و نيز داراي دکتراي روانپزشکي اجتماعي است. او مدتي در مراکش استاد فلسفه بود. در اواسط ده? 60 ميلادي به گروهي پيوست که مجل? ادبي «سوفلز» را مي‌گرداندند.
بن جلون همچنين در ده? 60 ميلادي در شورش دانشجويان عليه اقدامات سرکوبگران? خشونت‌آميز پليس مراکش شرکت کرد و در سال 1966، به‌عنوان مجازات، به خدمت سربازي اعزام شد. پنج سال بعد اولين شعرهايش را منتشر کرد و کمي پس از آن براي تحصيل روانشناسي به فرانسه رفت.
بن جلون در سال 1972 شروع به نوشتن براي نشري? «لوموند» کرد. او اکنون ساکن فرانسه است و آثارش را به زبان فرانسوي مي‌نويسد. بن جلون، به‌جز آثار ادبي‌اش، به‌خاطر حضورش در رسانه‌هاي فرانسوي و گفتن از تجربيات مردمي از آفريقاي شمالي که در فرانسه زندگي مي‌کنند نيز مشهور است. او در سال 1987، به‌خاطر رمان «شب مقدس»، جايز? ادبي گنکور را دريافت کرد. بن جلون اولين نويسند? مراکشي است که اين جايز? مهم و معتبر ادبي را گرفته است. او همچنين در سال 1993جايز? روزنامه‌نگاري «کبوتر طلايي براي صلح» را دريافت کرد.
بن جلون از نويسندگاني است که نامش در گمانه‌زني‌هاي جايز? نوبل ادبيات مي‌آيد. او همچنين در سال 2008 از رييس‌جمهور وقت فرانسه نشان لژيون دونور را دريافت کرده است.
از ديگر آثار طاهر بن جلون مي‌توان به کتاب‌هاي «عسل و حنظل»، «تأديب» و «پدر، به من بگو نژادپرستي يعني چه؟» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي رمان «مرد خسته»
رمان «مرد خسته» با ترجم? سميه نوروزي در انتشارات ققنوس منتشر شده است.
سميه نوروزي مترجم ايراني است. از ترجمه‌هاي او مي‌توان به کتاب‌هاي «معرکه»، «پرندگان مي‌روند در پرو بميرند»، «دخترک غمگيني که از دريا انتقام مي‌گيرد»، «زن زيبايي که به ماه پرواز مي‌کند»، «اسب سفيدي که به ساز تبديل مي‌شود»، «مرگ و چند داستان ديگر» و «گذار روزگار» اشاره کرد.

از رمان «مرد خسته» ترجم? فارسي ديگري هم، با عنوان «فساد در کازابلانکا»، موجود است که مترجم آن محمدرضا قليچ‌خاني و ناشرش انتشارات مرواريد است.