شیطان

کتاب «شيطان» اثر ليو تالستوي، ترجمه سروش حبيبي، نشر چشمه
رماني متفاوت از ليو تالستوي که در آن به عواقب عشرت‌جويي و لذت‌طلبي بي‌قيدوبند پرداخته شده است. کتاب «شيطان» در سال 1889 نوشته شد اما تالستوي در زمان حياتش اجازه انتشار آن را نداد و کتاب پس از مرگ تالستوي به چاپ رسيد.
تالستوي اغلب با رمان‌هاي حماسي و روايت‌هايي که در آن‌ها به کالبدشکافي جامعه پرداخته شناخته ميشود. در اين ميان کتاب «شيطان» اثري متمايز در ميان آثار او به شمار مي‌رود و در آن مي‌توان بخشي ديگر از دغدغه‌هاي تالستوي را ديد که تا حدي شخصي‌ترند و ريشه در زندگي شخصي خود او هم داشته‌اند.
در کتاب «شيطان» تالستوي به مناسبات اخلاقي و اجتماعي توجه کرده است. تالستوي در سال‌هاي پختگي‌اش اين داستان را نوشت و کتاب وقتي منتشر شد که او ديگر در قيد حيات نبود.

مروري بر کتاب «شيطان»
تالستوي در طول عمرش با تضادي دروني سروکار داشت: از يک‌سو با مزاجي لذت‌جو روبرو بود و از سويي ديگر با وجداني بسيار حساس. نابوکف درباره اين خصلت تالستوي مي‌گويد که اميالش مدام او را «از جاده روستايي آرامي که زاهد وجودش با تمام قوا مي‌خواست در آن گام بردارد، با همان شوري که عشرت‌جوي وجودش را به جست‌وجوي لذات جسماني شهر مي‌کشاند، به بيراهه مي‌کشاندند.» با اين حال از چهل سالگي به بعد وجدان تالستوي دست بالا را پيدا کرد و وجه اخلاقي وجودش بر وجه زيبا‌شناختي و شخصي‌اش چيره شد. کتاب «شيطان» محصول اين دوره از زندگي تالستوي است.
رمان «شيطان» ماجراي زمينداري اشرافي است که خويي لذت‌طلب دارد. روايت رمان در همان ابتدا خبر از آينده‌ درخشاني مي‌دهد که در انتظار يوگني ايرتنيف است.
همه‌چيز يوگني ايرتنيف، قهرمان داستان «شيطان»، حاکي از آينده روشن اوست. پروشي که در خانه ديده بود، تحصيلات عالي درخشانش در دانشکده حقوق دانشگاه پترزبورگ، مناسبات نزديک پدرش با بالاترين و بانفوذترين محافل و حتي آغاز خدمتش در يکي از وزاتخانه‌ها. او در آن‌جا مورد توجه مخصوص و حمايت شخص وزير بود.
قهرمان رمان «شيطان» به جز همه اين ويژگي‌‌ها ثروتمند هم هست و حتي مي‌شود گفت کلان ثروتمند. اگرچه مشخص نيست که در آينده نيز همچنان همين‌قدر ثروتمند باشد يا نه. پدر يوگني پيش از مرگش براي هريک از پسرانش سالي شش هزار روبل مقرر کرده بود و خود و زنش با ريخت‌وپاش فراوان زندگي مي‌کردند. او زميندار بود اما فقط تابستان‌ها دو ماهي در ملک خود به سر مي‌برد. او با اداره امور ملک‌اش کاري نداشت و اين را به مباشرش واگذاشته بود.
در ابتداي رمان «شيطان» در مي‌يابيم که پدر يوگني مرده و زماني که او و برادرانش مي‌خواسته‌اند ميراث او را تقسيم کنند معلوم مي‌شود که بدهي‌هاشان سر به فلک مي‌زند تا جايي که وکيل‌شان پيشنهاد مي‌کند از قبول ميراث چشم بپوشند. يوگني اما اين توصيه را نمي‌پذيرد و تصميم مي‌گيرد قيد کار دولتي‌اش را بزند. او در بهار سري به ملک مي‌زند و اوضاع را بررسي مي‌کند و سپس تصميم مي‌گيرد به همراه مادرش ده‌نشين شود و به اداره ملک بپردازد.
قهرمان رمان «شيطان» جواني است بيست و شش ساله، ميان‌بالا با اندامي عضلاني که با ورزش ورزيده شده و مزاجي دموي و رويي سرخ و درخشان دارد. او پيش از آنکه به روستا بيايد و در ملک پدري ساکن شود، در شهر با زنان رابطه داشت اما در روستا مناسبات ميان آدم‌‌ها به شکلي ديگر است. با اين‌حال پس از مدتي يوگني با زني آشنا مي‌شود و با او رابطه قرار مي‌کند. رابطه‌اي که به زعم او بي‌دردسر است و هروقت بخواهد مي‌تواند از آن خلاص شود. همين‌طور هم مي‌شود و پس از مدتي يوگني با دختري آشنا مي‌شود و با او ازدواج مي‌کند. اما ديدن اتفاقي زني که پيش‌تر با او در رابطه بود زندگي و درون او را بحراني مي‌کند و او در کشمکي هولناک گرفتار مي‌شود. وسوسه‌اي شيطاني راهي پرخطر پيش رويش قرار مي‌دهد که مي‌تواند او را تباه کند.

درباره ليو تالستوي نويسنده کتاب «شيطان»
ليو نيکلايويچ تالستوي، نويسنده برجسته قرن نوزدهم روسيه و از شاخص‌ترين نويسندگان ادبيات کلاسيک جهاني است. تالستوي در سال 1828 متولد شد و در 1910 از دنيا رفت. تالستوي مويي پرپشت و ژوليده و ريشي بلند و انبوه داشت و انگار از همان جواني بر آن شده بود تا زشتي صورت را در پس پرده ريش و سبيل پنهان کند. او خود گفته بود که «هر اشاره‌اي به صورت ظاهرم مرا مي‌آزارد» و اطمينان ندارد که «براي کسي که دماغي به اين پهني و لب‌هاي به اين کلفتي و چشماني چنين ريز و خاکستري دارد از شيرين‌کامي در اين جهان خاکي سهمي نصيبش شود.» برخي مثل ولاديمير نابوکف او را بزرگ‌ترين داستان‌نويس روسي دانسته‌اند. تالستوي مردي بود درشت‌اندام با روحي بي‌قرار که در طول زندگي‌اش مزاج لذت‌جويش او را به سويي مي‌کشيد و وجدان حساسش به سويي ديگر. با اين حال او از دوره‌اي به بعد سيگار و الکل و شکار حيوانات را کنار گذاشت چرا که معتقد شده بود که اين‌ها کارهايي ظالمانه‌اند. اين ويژگي‌هاي شخصي او کم‌وبيش در داستان‌هايش هم بازتاب داشته‌اند. تالستوي در رمان‌ها و داستان‌هايش به جامعه شهري و روستايي روسيه قرن نوزدهم و مسايل مختلف اين جامعه توجه داشته است. ستم، تبعيض و نابرابري، جنگ، فقر، مناسبات اجتماعي و خانوادگي و روابط زناشويي از مضامين عمده آثار تالستوي هستند. تالستوي، فعال اجتماعي هم بود و از اين بابت تحت فشار حکومت تزاري قرار داشت. او به‌ويژه در زمينه آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان طرح‌هاي نوآورانه‌اي را در روسيه بنيان گذاشت. تالستوي همچنين مدافع زندانيان سياسي و ديني و سربازان فراري بود و نيز بنيانگذار سازماني براي کمک به روستايياني که محصولاتشان از بين مي‌رفت. «جنگ و صلح»، «آنا کارنينا»، «ارباب و بنده»، «رستاخيز» «مرگ ايوان ايليچ» برخي از آثار تالستوي هستند.

درباره ترجمه کتاب «شيطان»
کتاب «شيطان» با ترجمه سروش حبيبي در نشر چشمه منتشر شده است.
سروش حبيبي، متولد 1312 در تهران، از برجسته‌ترين مترجمان ادبي ايران در چند دهه اخير است. حبيبي مترجمي چندزبانه است و آثار متعددي به خصوص از ادبيات روسي به فارسي برگردانده است. حبيبي حدود دو دهه کارمند وزارت پست و تلگراف و تلفن بود و در سال 1351 بازنشسته شد و سپس مدتي به عنوان سرويراستار در يک انتشارات دانشگاهي مشغول به کار شد. سروش حبيبي کاملا اتفاقي به سمت ترجمه کشيده شد اما به واسطه آشنايي خوبش با زبان و ادبيات فارسي و علاقه‌اش به ادبيات جهاني امروز کارنامه‌اي پربار از او در دست است. «جنگ و صلح»، «قمارباز»، «آنا کارنينا»، «شياطين»، «ارباب‌ها»، «زمين انسان‌ها»، «ژرمينال»، «طبل حلبي»، «ابله»، «خداحافظ گاري کوپر» و «انفجار در کليساي جامع» برخي از ترجمه‌هاي ماندگار سروش حبيبي هستند.