برلین الکساندر پلاتس

کتاب «برلين الکساندرپلاتس» اثر آلفرد دوبلين
روايتي از سقوط و تباهي در سياهچاله‌هاي يک کلانشهر. کتاب «برلين الکساندر پلاتس»، با عنوان اصلي Berlin Alexanderplatz: Die Geschichte vom Franz Biberkopf، قص? سفري‌ست از تاريکي به تاريکي؛ قص? آدمي که مي‌خواهد نيک باشد اما به دامِ شَر مي‌افتد.
آلفرد دوبلين در کتاب «برلين الکساندرپلاتس»، که امروزه يکي از کلاسيک‌هاي مدرن در حوزه ادبيات داستاني به حساب مي‌آيد، ما را با خود به دل تاريکيِ برلينِ اواخر ده? دوم قرن بيستم مي‌برد و بر تاريک‌جاهاي يک کلانشهر نور مي‌تاباند و زندگي آدمي از اعماق جامعه را در متن اين کلانشهر روايت مي‌کند.
کتاب «برلين الکساندرپلاتس» را يکي از مهمترين رمان‌هاي مدرن و از آثار بديع و برجست? ادبيات آلمان در دوران جمهوري وايمار و رماني هم‌طراز با «اوليس» جيمز جويس مي‌دانند.
متن اصلي کتاب «برلين الکساندرپلاتس» اولين بار در سال 1929 منتشر شده است. اين رمان در سال 2002، طبق يک نظرسنجي از صد نويسنده مطرح، به‌عنوان يکي از صد کتاب برتر تمام دوران‌ها انتخاب شد.
براساس کتاب «برلين الکساندر پلاتس» دو فيلم و يک ميني‌سريال نيز ساخته شده است. اولين اقتباس سينمايي از اين رمان، مربوط به سال 1931، يعني حدود دو سال بعد از اولين انتشارِ آن، است. اين اقتباس سينمايي را پيل جوتزي کارگرداني کرد و خود آلفرد دوبلين نيز در نوشتن فيلمنام? آن مشارکت داشت.
راينر ورنر فاسبيندر، کارگردان برجست? آلماني، هم يک ميني‌سريال براساس کتاب «برلين الکساندرپلاتس» ساخته‌ است. اين ميني‌سريال در سال 1980 از تلويزيون آلمان پخش شد.
جديدترين اقتباس سينمايي از کتاب «برلين الکساندر پلاتس» مربوط به سال 2020 است. اين اقتباس را برهان قرباني، کارگردان افغان‌الاصل آلماني، کارگرداني کرده است. قرباني در اقتباس خود از کتاب «برلين الکساندرپلاتس» داستان اين رمان را به برلينِ امروز آورده و در آن، به جاي فرانتس بيبرکُف، شخصيت اصلي رمان که يک کارگر آلماني در برلينِ اواخر ده? دوم قرن بيستم است، يک پناهنده آفريقايي – آلماني اهل گين? بيسائو را گذاشته است.

مروري بر کتاب «برلين الکساندرپلاتس»
کتاب «برلين الکساندرپلاتس» شرح ماجراي کارگري‌ست به نام فرانتس بيبرکُف که به جُرم قتل در زندان بوده و وقتي آزاد مي‌شود تصميم مي‌گيرد زندگي‌اي همراه با راستي و درستي را در پيش گيرد اما شرايط و محيطي که او در آن است به گونه‌اي‌ست که به ورط? شَر مي‌افتد و از چاهي به چاهي ديگر سقوط مي‌کند و مدام ضربه مي‌خورد.
آلفرد دوبلين، چنانکه خود نيز در توضيحاتش درباره کتاب «برلين الکساندرپلاتس» تأکيد مي‌کند، در اين رمان بر آن است تا تباهي محتومِ شخصيتي را نشان بدهد که در جامعه‌اي تباه گير افتاده است. چنين آدمي، هرچقدر هم که بخواهد نيک باشد، باز از شَر در امان نيست چون در جامعه‌اي زندگي مي‌کند که غرق شرارت و تباهي است و اين شرارت، شخصيت اصلي کتاب «برلين الکساندرپلاتس» را چنان احاطه کرده که او را از آن گريزي نيست و اين شخصيت فرجامي جز ويراني ندارد.
کتاب «برلين الکساندرپلاتس» را با کتاب «اوليس» جيمز جويس مقايسه کرده‌اند اما آلفرد دوبلين خود تأثيرپذيري از «اوليس» را رد مي‌کند و مي‌گويد وقتي با رمان «اوليس» جويس آشنا شده که نوشتن کتاب «برلين الکساندرپلاتس» را شروع کرده و در حال نوشتن يک‌چهارم ابتدايي اين کتاب بوده است.
دوبلين در کتاب «برلين الکساندرپلاتس» شگرد روايي مبتني بر مونتاژ را به کار گرفته است. والتر بنيامين، فيلسوف و منتقد مشهور آلماني، در مقال? معروفي که بر اين رمان نوشته درباره کاربرد تکنيک مونتاژ در آن بحث کرده است.
آلفرد دوبلين از زاويه‌ديدي ترکيبي براي روايت کتاب «برلين الکساندرپلاتس» استفاده کرده است، به اين صورت که رمان، جاهايي از زاوي?‌ ديد سوم‌شخص و جاهايي از زاوي? ‌ديد اول‌شخص روايت مي‌شود و تک‌گويي دروني شخصيت اصلي رمان با روايت سوم‌شخص مي‌آميزد. گاهي هم راوي، شخصيت اصلي را خطاب قرار مي‌دهد، جوري که انگار خود اوست که با خودش حرف مي‌زند و خود را مخاطب قرار مي‌دهد. جاهايي از رمان نيز راوي گويي در مقام داناي کل سخن مي‌گويد و چشم‌اندازي از کلانشهر و مظاهر گوناگون آن به دست مي‌دهد. در چنين لحظه‌هايي، پيش مي‌آيد که سوم‌شخصِ داناي کل به اول‌شخصِ جمع بياميزد، به‌نحوي که انگار اين هم? مردم برلين‌اند که به‌عنوان يک «ما» سخن مي‌گويند. اين‌گونه است که گويي بحران شخصيت اصلي کتاب «برلين الکساندرپلاتس» به بحران جمعي، به بحران يک کلانشهر، پيوند مي‌خورد.
کتاب «برلين الکساندرپلاتس» يکي از رمان‌هاي کلانشهري کلاسيک به حساب مي‌آيد. دوبلين در اين رمان تصويري پانوراميک و اکسپرسيونيستي از کلانشهري مدرن ارائه مي‌دهد و برلينِ دوران جمهوري وايمار را به شيوه‌اي هنرمندانه در اين رمان ثبت و جاودانه مي‌کند.
در کتاب «برلين الکساندرپلاتس» با تصويري انتقادي از اروپاي صنعتيِ تحت سلط? سرمايه‌داري و تجسم آن در برلين اوايل قرن بيستم مواجهيم.

درباره آلفرد دوبلين، نويسنده کتاب «برلين الکساندرپلاتس»
برونو آلفرد دوبلين (Bruno Alfred D?blin)، متولد 1878 و درگذشته به‌سال 1957، داستان‌نويس، جُستارنويس، نمايشنامه‌نويس، فيلمنامه‌نويس و پزشک آلماني است. دوبلين يکي از مهمترين نويسندگان مدرنيست آلمان است. او از نويسندگان و روشنفکراني بود که در زمان قدرت گرفتن نازيسم در آلمان مجبور به ترک آلمان شد.
دوبلين در ژانرهاي مختلفي، از ژانر تاريخي گرفته تا علمي – تخيلي و...، رمان نوشته است.

درباره ترجم? فارسي کتاب «برلين الکساندرپلاتس»
کتاب «برلين الکساندرپلاتس» با ترجم? علي‌اصغر حداد و همراه با ترجم? توضيحات خود آلفرد دوبلين درباره اين رمان در انتشارات لاهيتا منتشر شده است.
علي‌اصغر حداد، متولد 1323 در قزوين، مترجم ايراني است. حداد از مترجمان مطرح ادبيات آلماني‌زبان است و آثار مهمي را از ادبيات کلاسيک آلماني‌زبان و نويسندگاني که از کلاسيک‌هاي مدرن اين حوزه به حساب مي‌آيند به فارسي ترجمه کرده است.
حداد تحصيلات دانشگاهي‌اش را در آلمان گذرانده و بعد از گرفتن فوق ليسانس جامعه‌شناسي، با گرايش کشورهاي در حال توسعه، به ايران بازگشته است. او، علاوه بر ترجمه، به تدريس زبان آلماني هم مي‌پردازد.
در سال 1397 بالاترين نشان افتخار فرهنگي کشور اتريش به علي‌اصغر حداد اهدا شد. از ترجمه‌هاي او مي‌توان به «بودنبروک‌ها»، «داستان‌هاي کوتاه کافکا»، «قصر»، «محاکمه»، «امريکا»، «سه‌گانه‌ي خواب‌گردها» و «دستيار» اشاره کرد.

رتب? کتاب «برلين الکساندرپلاتس» در گودريدز: 3.85 از 5.