سیر عقل در منظومه حقوق بین الملل - اصول اساسی روش شناسی حقوق بین الملل

کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل: اصول اساسي روش‌شناسي حقوق بين‌الملل» اثر دکتر هدايت‌الله فلسفي
پژوهشي کاربردي در حقوق بين‌الملل. کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل: اصول اساسي روش‌شناسي حقوق بين‌الملل» کتابي‌ست براي حقوقدانان و متخصصان و دانشجويان علم حقوق و خصوصاً کساني که در کارِ تدوين و وضع و اجراي قوانين‌، به‌ويژه در حوزه حقوق بين‌الملل، هستند.
دکتر هدايت‌الله فلسفي در کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» رابط? حقوق و قوانين حقوقي با واقعيت را مدّ نظر داشته و به استخراج و تدوين و شرح و توضيح روش‌هايي پرداخته است که از طريق آن‌ها مي‌توان به بررسي و سنجش قوانين حقوق بين‌الملل و وضع و اجراي اين قوانين پرداخت و همچنين شيوه‌هاي استدلال آوردن درباره اين قوانين و اثبات آن‌ها را آموخت.
کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» نه با موضوعاتي چون چيستي حقوق بين‌الملل و فلسف? وجودي آن و نظاير اين‌ها، بلکه با مباحث عملي‌تر و انضمامي‌تر در اين حوزه سروکار دارد و راهنما و مرجعي کاربردي براي کساني‌ست که عملاً در حوزه حقوق بين‌الملل فعال‌اند.
کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» در دهمين جشنواره بين‌المللي فارابي عنوان کتاب برگزيده اول را به دست آورد.

مروري بر کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل»
هدايت‌الله فلسفي در کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» روش‌هاي گوناگوني را شرح داده است که براساس آن‌ها مي‌توان بر چندوچون قوانين حوزه حقوق بين‌الملل و وضع و اجراي اين قوانين نظارت کرد و به سنجش و نقد و ارزيابي آن‌ها و نيز مستدل کردن و اثبات‌شان پرداخت.
او در کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» ابتدا خود «روش» و «روش‌شناسي حقوقي» و کارکرد آن را توضيح مي‌دهد و آن‌گاه به توضيح روش‌شناسي در حقوق بين‌الملل، که موضوع کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» است، مي‌پردازد و در فصل‌ها و بخش‌هاي بعدي کتاب به بيان اصول اساسي روش‌شناسي حقوق بين‌الملل مي‌پردازد.
فلسفي در کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» در توضيح روش‌شناسي حقوقي و کارکرد آن مي‌نويسد: «روش‌شناسي حقوقي در لفظ به‌معناي علم به روشهاي "حقوق"، و در اصطلاح به‌معناي علم به مهارتهاي حقوقدان و قانونگذار و قاضي و وکيل و استاد حقوق است. البته روش‌شناسي فقط به پژوهش صِرف محدود نمي‌شود و هرگونه تحقيقي را که با مهارتهاي حقوقي سر و کار داشته باشد در بر مي‌گيرد – مثل تهيّه و نگارش متون حقوقي، و تحقيق درباره "حقوق"، و اِعمال نظام حقوقي. با وجود اين، چشم‌اندازها و هدفها و عوامل و روشها يکسان و ثابت نيستند و به‌تناسب کار قانونگذاري، صدور حکم، انعقاد قرارداد يا معاهده، و تعليم و تعلّم "حقوق" متفاوت‌اند. بنابراين، روش‌شناسي حقوقي، هم به‌معناي مطالع? کلّيِ روشهاي "حقوق" (روش‌شناسيِ اساسي)، و هم به‌معناي روشهاي خاصّي است که در عمليّات مختلف حقوقي به‌‌کار گرفته مي‌شود (روش‌شناسي کاربردي). به هر حال، هيچگاه نمي‌توان بدون آگاهي از نحوه کار قانونگذار، قاضي، وکيل، سردفتر، مشاور حقوقي، مراجع عمومي و دانشگاهيان از مطالع? "حقوق" يا وضع و اجراي آن سخن به ميان آورد.
در زمان? ما که مقررات حقوقي (ملّي يا بين‌المللي) پيچيده و بي‌ثَبات و غالباً متناقض، و اوضاع احوال اجتماعي سخت درهم‌ريخته و آشفته است – و در نتيجه فنون و روشهايي مناسب براي تفسير مقررات اعمّ از ملّي و بين‌المللي وجود ندارد – شناخت و اِعمال روشهاي حقوقي کاري است بس دشوار و طاقت‌فرسا.
روش‌شناسي حقوقي راهنماي قانونگذار در وضع و بيان قاعده، و ياور قاضي در پيدا کردن راه‌حلهاي حقوقي، و مددکار طرفهاي دعوا در يافتن استدلالات مناسب، و راهبر کارگزاران حقوقي در مذاکره و تنظيم قرارداد يا معاهده، و پشتيبان پژوهشگر حقوقي در انجام دادن تحقيقات و تتبعات علميِ حقوقي است.»
بنابراين، چنانکه نويسنده يادآور مي‌شود، «غرض از روش‌شناسي حقوقي تأييد يا تصديق وجود اين يا آن "قاعده حقوقي" يا حتي آشکار ساختن مفهوم و معناي دقيق آن نيست؛ بلکه به‌دست آوردن ابزارهايي براي اثبات يا تفسير قاعده حقوقي و يا به‌طور کلّي دريافت حقيقت حقوقي آن است. به‌عبارت ديگر، غرض از روش‌شناسي حقوقي نشان دادن راههاي درست استدلال حقوقي است.»
در کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل»، با در نظر داشتن همين کارکرد روش‌شناسي حقوقي، به روش‌شناسي حقوق بين‌الملل پرداخته و راهنما و مرجعي براي ارزيابي و سنجش و نقد و اثبات و استدلال قوانين حقوق بين‌الملل و تدوين و اجراي اين قوانين به دست داده مي‌شود.
فلسفي در تعريف روش‌شناسي حقوق بين‌الملل مي‌نويسد: «در عرص? پهناور حقوق بين‌الملل، کار پژوهشگر بصير بيان اصول معلوم يا نقل موضوعات پراکنده نيست؛ بلکه تحليل مسائل و اثبات راه‌حلهايي مناسب براي آنهاست. چنين کاري مستلزم علم به مهارتهاي حقوقي در قلمرو "وضع" و "اجراء" و "تحليل علمي" قاعده حقوقي است که اصطلاحاً به آن روش‌شناسي حقوق بين‌الملل مي‌گويند.»
در کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» همچنين در توضيح کارکرد روش‌شناسي تحقيق در حقوق بين‌الملل آمده است: «روش‌شناسي تحقيق در حقوق بين‌الملل وسيله‌اي است براي مطالعه و اجراي حقوق بين‌الملل، و هدف از پرداختن به آن پيدا کردن روش کار مناسب براي هر نوع تحقيق در عرص? حقوق بين‌الملل است. به‌‌عبارت ديگر، غرض از آموزش اين روش‌شناسي ايجاد ارتباط افقي ميان حوزه‌هاي مختلف حقوق بين‌الملل است، مثل حقوق ملل متّحد، حقوق اشخاص، حقوق دريا، حقوق بين‌الملل بشردوستانه، حقوق اقتصادي بين‌المللي... .»
کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» از پيشگفتاري بر ويراست دوم اين کتاب، پيشگفتار چاپ اولِ آن، مقدم? تحليلي و هفت فصل تشکيل شده است.
فصل‌هاي هفت‌گان? کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» عبارتند از: «گونه‌گوني روشهاي علمي در حقوق بين‌الملل»، «علوم و روشهاي تحليل حقوق بين‌الملل»، «مسائل متقاطع: نمايش ترکيبي رهيافتهاي مختلفِ فنّي، تحليليِ علمي، فلسفي و جامعه‌شناختي»، «تنوّع روشها براساس مکاتب نظري»، «پديدارشناسيِ جامعه و حقوق بين‌الملل»، «تحليل علمي "نظام حقوقي": جدال نورماتيويستهاي محض با نورماتيويستهاي معتدل و داوري پسانورماتيويستها بر سر "حقيقت علم حقوق"» و «تحليل منطقي نظام بين‌المللي – روش‌شناسي منطقي حقوق بين‌الملل».
کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل: اصول اساسي روش‌شناسي حقوق بين‌الملل» در نشر نو منتشر شده است.


درباره دکتر هدايت‌الله فلسفي، نويسنده کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل»
دکتر هدايت‌الله فلسفي، متولد 1327 در اصفهان، حقوق‌دان و پژوهشگر حقوق، استاد حقوق در دانشگاه شهيد بهشتي و مترجم ايراني است.
فلسفي به‌خاطر ترجم? کتاب «نهادهاي روابط بين‌الملل» برنده نهمين دوره جايزه کتاب سال و به‌خاطر تأليف «کتاب حقوق بين‌الملل معاهدات» برنده تشويقي کتاب سال در سال 1381 شد. او همچنين در سال 1379 به‌عنوان استاد نمون? دانشگاه شهيد بهشتي انتخاب شد.

رتب? کتاب «سير عقل در منظوم? حقوق بين‌الملل» در گودريدز: 5 از 5.