بازرس

معرفی کتاب بازرس اثر نیکالای واسیلیویچ گوگول

یک کمدی اجتماعی-انتقادی و از شاهکارهای ادبیات نمایشی کلاسیک. نمایشنامه بازرس اثری است که هم به لحاظ مضمون و هم به لحاظ فرم روایی از اهمیت زیادی برخوردار است و رد تاثیرش بر آثار پس از آن دیده می‌شود.
گوگول زمانی که مشغول نوشتن «داستان‌های پترزبورگی» بود، ایده نوشن بازرس را هم در ذهن می‌پروراند و بر روی آن کار می‌کرد. او در این کتاب با نقدی گزنده به انتقاد از وضعیت اجتماعی روسیه تزاری پرداخته است.
ظاهرا گوگول کتاب بازرس را در اواخر سال 1835 نوشته است. نمایش در بهار 1836 در تئاترهای پترزبورگ و مسکو اجرا شد اما گوگول همچنان مشغول ویرایش متن اثر بود تا اینکه سرانجام در 1842 متن نهایی در جلد چهارم از مجموعه آثار او منتشر شد. اولین اجرای بازرس بر اساس متن نهایی در سال 1870 به روی صحنه رفت. 

درباره کتاب بازرس

نمایشنامه بازرس هجوی اجتماعی و نقدی بر ساختار سیاسی حاکم بر روسیه تزاری در قرن نوزدهم است. گوگول در این اثر نه فقط به مسئله فساد در سیستم اداری روسیه بلکه به فساد در لایه‌های مختلف جامعه‌اش پرداخته است. 
طنز و رئالیسم موجود در کمدی گوگول و ارتباط شخصیت‌ها و اعمال آنان با شرایط اجتماعی زمانه از ویژگی‌های برجسته نمایشنامه بازرس است.
مترجم بازرس در مقاله‌ای که به پیوست اثر منتشر کرده  به برخی نوآوری‌های گوگول در این نمایشنامه اشاره کرده است. نوآوری در بازرس از همان سطر نخست آغاز می‌شود. شروع اثر و گره‌افکنی دراماتیک بازرس شکل بسیار بدیعی دارد و اغلب آن را همچون یکی از بهترین و موجزترین نمونه‌های شروع نمایشنامه و گره‌افکنی در ادبیات نمایشی جهان معرفی می‌کنند.
در جمله اول نمایشنامه بازرس، بدون هیچ مقدمه‌چینی تنشی دراماتیک به وجود می‌آید و گره نمایش پایه‌گذاری می‌شود وقتی شهردار در جلسه مقامات شهر یک «خبر خیلی بد» را اطلاع می‌دهد: «یک بازرس دارد می‌آید اینجا.» شهردار مردی است که عمرش را سر خدمت صرف کرده و بسیار باهوش است و اگرچه اهل رشوه است اما می‌کوشد ظاهرش را کاملا حفظ کند. 
او شهرداری شهری کوچک در روسیه است که قرار است یک بازرس به آنجا برود و به دلیل فساد موجود در شهر این باعث وحشت شهردار و دیگر مقامات شده است. در این میان اهالی شهر فردی با نام خلیستاکوف را با بازرس اشتباه می‌گیرند. او جوانی حدودا بیست و سه ساله، لاغر و باریک و قدری ساده‌لوح است و می‌گویند عقلش پاره‌سنگ برمی‌دارد. نسنجیده و فکر نشده حرف می‌زند و گفتارش بریده‌بریده است و کلمات به شکلی غیرمنتظره از دهانش خارج می‌شوند. این که چنین شخصیتی با بازرس اشتباه گرفته می‌شود موقعیتی عجیب در نمایش به وجود می‌آورد.
منتقدان محافظه‌کار روسیه پس از انتشار بازرس موضعی منفی در قبالش گرفتند و آن را غیرواقعی و افترایی علیه نظام اداری روسیه نامیدند. 

خلاصه کتاب بازرس

در یکی از دیالوگ‌های نمایشنامه بازرس که مربوط به شهردار است می‌خوانیم: «کسبه و اهالی شهر خیالم را ناراحت می‌کنند. می‌گویند من جانشان را به لبشان رسانده‌ام، ولی خدا شاهد است اگر چیزی هم ازشان گرفته باشم بدون هیچ کینه و دلخوری بوده. حتی فکر می‌کنم نکند درباره من گزارش داده باشند. واقعا برای چه باید بازرس بیاید اینجا؟»

درباره نیکالای واسیلیویچ گوگول نویسنده کتاب بازرس

نیکالای واسیلیویچ گوگول، نویسنده شهیر روسی، در سال 1809 در روستایی در ایالت پولتاوا واقع‌ در اوکراین متولد شد. تاریخ تولد گوگول نشان می‌دهد که او درست ده سال پس از پوشکین زاده شده و انگار آمده بود تا مسیری که پوشکین آغاز کرده بود ادامه دهد و به سطحی والاتر برساند. پدر گوگول مردی خوش‌ذوق بود که داستان‌های ملی سرزمین‌اش را به خوبی به خاطر داشت و در پرورش ذهنی گوگول در سال‌های کودکی و نوجوانی‌اش نقشی مهم داشت. گوگول خیلی زود به سراغ نوشتن رفت اما از آنچه او در نوجوانی‌اش نوشته چیزی در دست نیست چون خود او آنها را از بین برد. او با پایان دوران دبیرستان به پترزبورگ رفت به این امید که در آنجا کاری پردرآمد برای خودش دست‌وپا کند اما در نهایت شغلی به جز یک کارمند ساده در انتظار گوگول نبود. گوگول اما در ادبیات مقامی بسیار ارجمند به دست آورد. او در داستان‌هایش تصویری از روسیه دورانش به دست داده و او را پدر رئالیسم انتقادی در ادبیات روسیه و از شاخص‌ترین طنزنویسان ادبیات جهانی نامیده‌اند. گوگول عمری کوتاه داشت و در سال 1852 از دنیا رفت. «شنل»، «نفوس مرده»، «یادداشت‌های یک دیوانه»، «شب‌نشینی‌های دهکده نزدیک دیکانکا»، «عروسی» عناوین برخی از آثار گوگول است که به فارسی ترجمه‌ شده‌اند.

کتاب بازرس برای چه کسانی مناسب است؟

نمایشنامه بازرس به علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک و به طور خاص ادبیات نمایشی پیشنهاد می‌شود.