کتاب «زمستان 62» اثر اسماعيل فصيح
روايتي از حيات اجتماعي مردم ايران در دوران جنگ ايران و عراق و تصويري از زندگي طبق? متوسط شهرنشين در زير بمباران. کتاب «زمستان 62» از جذابترين و مهمترين آثار اسماعيل فصيح و نيز يکي از بهترين رمانهاي اجتماعي ايراني بعد از انقلاب است.
اسماعيل فصيح در کتاب «زمستان 62» تحولاتي را به تصوير ميکشد که براثر انقلاب و جنگ در جامع? ايران و زيست فردي و اجتماعي مردم ايران پديد آمد.
مرگ، اندوه، فقدان، تنهايي، عشق، جنگ ايران و عراق، بمبارانهاي شهري، اوضاع جنوب ايران و مشخصاً شهر اهواز در دوران جنگ، دگرگونيهاي ناشي از جنگ و انقلاب و فرهنگ و اصطلاحاتي که با اين دو رويداد وارد زيست اجتماعي و فرهنگي مردم شدند و نيز تأثيرات اين دو رويداد بر زندگي مردم و از جمله طبق? متوسط شهرنشين، از مضامين اصلي و محوري کتاب «زمستان 62» هستند.
اسماعيل فصيح در کتاب «زمستان 62» با روايتي جذاب و پرکشش و خلق داستاني که خواننده را بهراحتي با خود همراه ميکند، ما را به متن دوراني مهم از تاريخ معاصر ايران و زيست روزمر? مردم عادي در آن دوران ميبرد و صحنههايي تلخ و تراژيک و تأثيرگذار از دوران جنگ به دست ميدهد.
کتاب «زمستان 62» اولين بار در سال 1366 در نشر نو منتشر شد اما ناشر فعلي اين رمان، انتشارات ذهنآويز است.
مروري بر کتاب «زمستان 62»
وقايع کتاب «زمستان 62» در اهواز دوران جنگ ايران و عراق ميگذرد و راوي اين رمان، جلال آريان است که خوانندگان آثار اسماعيل فصيح با او بهخوبي آشنا هستند و او را در کتابهاي ديگر فصيح هم ملاقات کردهاند.
جلال آريان در کتاب «زمستان 62» از تهران به اهواز رفته است تا پسري به نام ادريس را، که فرزند باغبان اوست و در جنگ مجروح شده است، پيدا کند. او در جريان اين سفر با مردي به نام منصور فرجام آشنا ميشود که در بحبوح? جنگ براي تأسيس مرکز آموزش تکنولوژي کامپيوتر از امريکا به اهواز آمده است.
کتاب «زمستان 62» داستان سفر و جستجو است. فصيح در اين رمان، سفر جغرافيايي را به سفر و مکاشفهاي دروني پيوند ميزند. شخصيت اصلي کتاب «زمستان 62» منصور فرجام است که از دست دادن معشوقهاش در يک سانحه او را از امريکا به اهواز کشانده است. اهواز دوران جنگ اما براي منصور فرجام، سرزميني غريب است همچنانکه او نيز براي اهواز و جامعهاي که وارد آن شده غريبه است و گويي کسي او را درک نميکند و تلاشهايش براي اينکه کاري را که براي آن آمده است به سرانجامي برساند نتيجه نميدهد. همهچيز دگرگون و ويران شده و هيچچيز سرِ جاي خودش نيست و در چنين فضا و حالوهوايي، کوشش منصور فرجام براي ساختن به جايي نميرسد و او سرانجام، درحاليکه پيشتر فاجعهاي را از سر گذرانده است، قدم در راهي بيبرگشت ميگذارد.
کتاب «زمستان 62» حکايت غربت است و حکايت تنهايي و نيز حکايت تلخ عشقي که با مرگ گره خورده است.
فصيح در کتاب «زمستان 62» از خلال روايت ماجراي منصور فرجام از زبان جلال آريانِ رند و شوخطبع و درعينحال تلخ، تصويري تراژيک و رئاليستي از فاجع? جنگ به دست ميدهد و جغرافيايي را ترسيم ميکند که مرگ و اندوه و ترس و دلواپسي بر آن سايه انداخته است و از آدمهاي تنهايي مينويسد که در متن اين فضاي مرگبار اندوهبار اضطرابزا زندگي ميکنند.
کتاب «زمستان 62» تصويري ادبي و داستاني از تاريخ زيست روزمر? مردم در دوران جنگ است. در اين رمان، حيات اجتماعي ايران در دوران جنگ و زيست دوگان? طبق? متوسط شهرنشين، در سالهايي که اين طبقه امتيازات پيشين خود را از دست داده است، و نيز ادبيات و فرهنگ جديدي که در همان سالها وارد گفتمان رسمي جامعه شده، رندانه و با مهارت و تيزبيني ترسيم شده است.
دربار? اسماعيل فصيح، نويسند? کتاب «زمستان 62»
اسماعيل فصيح، متولد 1313 در تهران و درگذشته به سال 1388، داستاننويس و مترجم ايراني است. فصيح بزرگشد? محل? درخونگاه تهران بود. او پدرش را، که در چهارراه گلوبندک کاسب بود، در دوسالگي از دست داد. در سال 1335 ايران را بهمقصد امريکا ترک کرد. در امريکا در رشتههاي شيمي و ادبيات انگليسي به تحصيل پرداخت.
فصيح کارمند شرکت ملي نفت ايران بود. او با معرفينام? صادق چوبک به استخدام شرکت نفت درآمد و با سمت استاديار زبان انگليسي از آنجا بازنشسته شد. چندماهي هم، پيش از رفتن به شرکت نفت، بهعنوان مترجم با مؤسس? انتشاراتي فرانکلين همکاري کرد. اولين رمان او هم، با عنوان «شراب خام»، در همين مؤسس? انتشاراتي و زير نظر نجف دريابندري و با ويرايش بهمن فرسي به چاپ رسيد.
فصيح از نويسندگاني بود که هم در جذب مخاطب عام توفيق يافت و هم با بعضي آثارش توجه منتقدان ادبي را به خود جلب کرد. او، بهگفت? خودش، در داستاننويسي از احمد محمود و محمدعلي جمالزاده و بزرگ علوي تأثير گرفته بود. به شعرهاي فروغ فرخزاد و قصههاي صادق چوبک و ارنست همينگوي هم بسيار علاقهمند بود و يکبار هم در امريکا با همينگوي ديدار و گفتوگو کرده بود.
آثار داستاني اسماعيل فصيح، آثاري معمايي، ماجرامحور و مبتني بر تعليق هستند و از اين لحاظ مخاطب را بهراحتي با خود همراه ميکنند. در بعضي آثار او تأثير آثار نويسندگاني چون ريموند چندلر و دشيل همت، دو نويسند? مطرح ژانر پليسي نوآر، را ميتوان ديد.
فصيح همچنين با خلق شخصيت جلال آريان، که شخصيتي برگرفته از زندگي و تجربيات خود اوست، يکي از شخصيتهاي داستاني جذاب و فراموشنشدني را به ادبيات داستاني عرضه کرده است. جلال آريان راوي تعدادي از رمانهاي فصيح، از جمله دو رمان مهم او يعني «زمستان 62» و «ثريا در اغما»، است. او جنتلمني شوخطبع و تنها از طبق? متوسط است که فصيح ويژگيهايي از خودش را در او گنجانده است. جلال آريان از معدود شخصيتهاي داستاني و شايد هم تنها شخصيت داستاني در ادبيات ايران است که نهفقط در يک رمان که در چندين اثر داستاني از يک نويسنده حضور پيدا ميکند. او کهنهرندي است عيّار که گاهي ناخواسته گرفتار مأموريتهاي غيرممکن ميشود و مسئوليت که به دوشش ميافتد تا تهِ ماجرا ميرود اگرچه گاهي لحن و حالتش اين تصور را پديد ميآورد که ککش از چيزي نميگزد.
جلال آريان نيز، مانند فصيح، کارمند شرکت نفت است. او آدميست که پشت چهر? شوخ و خوشباش و طناز خود درد گراني را پنهان کرده است. فصيح اين درد را از جان خود گرفته و در وجود شخصيت خيالي جلال آريان قرار داده است. فصيح اولين بار در امريکا با دختري نروژي به نام آنابل کمبل ازدواج کرد اما همسرش با بچهاي در شکم، سرِ زا رفت و اين تلخکامي با فصيح ماند و بهنحوي به آثارش راه يافت و در شخصيت جلال آريان منعکس شد.
از ديگر آثار اسماعيل فصيح ميتوان به کتابهاي «دل کور»، «شهباز و جغدان»، «درد سياوش»، «اسير زمان» و «بازگشت به درخونگاه» اشاره کرد.
از فصيح ترجمههايي هم به جا مانده که بعضي از آنها عبارتند از کتابهاي «وضعيت آخر: من خوب هستم – شما خوب هستيد»، «بازيها: روانشناسي روابط انساني»، «خودشناسي به روش يونگ» و «خواهر کوچيکه».
