کتاب «امر غريب» اثر زيگموند فرويد
جستاري مهم از زيگموند فرويد به همراه مقالاتي مرتبط با اين جستار. «امر غريب»، با عنوان اصلي Das Unheimliche، جستاري است که فرويد آن را در سال 1919 منتشر کرد و اين جستار، چنانکه در مقدم? مهرداد پارسا بر ترجم? فارسي کتاب «امر غريب» اشاره شده، نقط? عطفي در کار فرويد بود و زمينهاي براي نوشته شدن يکي از مهمترين جستارهاي او، يعني جستار «فراسوي اصل لذت»، که يک سال بعد از «امر غريب» منتشر شد.
فرويد در جستار «امر غريب» از تجربهاي ذهني سخن ميگويد که بيرون از شناخت و ادراک پيشين انسان و امور عادي قرار دارد و با نوعي ابهام و ترس و اضطراب همراه است.
جستار «امر غريب» و نيز چند جستار مرتبط با آن که در کنار اين جستار به فارسي ترجمه شدهاند ما را به يکي از واديهاي خطير و در عين حال جذاب و رازآلود قلمرو ناخودآگاه ميبرد. «امر غريب» از جمله جستارهاي مهم حوزه روانکاوي است که به نقد ادبي و هنري نيز راه يافته است. آن موضوع رازآلود و گيجکننده و اضطرابزايي که فرويد در «امر غريب» به آن پرداخته است نه فقط براي علاقمندان مطالعات روانکاوي، بلکه براي آنها که به فلسفه و ادبيات و سينما و... علاقمندند نيز ميتواند جالب باشد و باب تازهاي به روي آثار ادبي و هنري و عرصههاي مختلف علوم انساني بگشايد.
مروري بر کتاب «امر غريب»
کتاب «امر غريب» شامل جستار زيگموند فرويد به همين نام و نيز مقالاتي است که چون به نحوي با اين جستار در ارتباطند ترجمه شده و در کنار اين جستار آمدهاند. يکي از اين مقالات، که حکم پيشزمينهاي را براي خواندن و درک جستار فرويد دارد و پيش از اين جستار نوشته شده و فرويد در جستار «امر غريب» به آن اشاره کرده است، مقالهاي است با عنوان «در باب روانشناسيِ امر غريب» نوشت? ارنست ينتش. در اين مقاله از ماهيت امر غريب نوشته شده و از اينکه امر غريب چيزي است که بيرون از قلمرو اموري قرار دارد که براي ذهن آشنا و شناختهشدهاند و انسان به ياري عقل و استدلال مکانيزم آنها را شناخته است. به اعتقاد ينتش امر غريب امري است که به حيط? شناخت و ادراک عقلاني درنيامده است. فرويد در جستار «امر غريب»، ضمن ارجاع به مقال? ينتش، آن را نقد هم ميکند. مقال? ينتش، که ترجمهاش در ابتداي کتاب «امر غريب» و پيش از جستار فرويد آمده، فتح بابي است براي ورود به بحثي که فرويد در باب امر غريب پيش کشيده است. فرويد در «جستار امر غريب» از امر غريب به عنوان چيزي مربوط به ناخودآگاه و فرايند سرکوب سخن ميگويد و معتقد است که امر غريب چيز ناآشنايي نيست، بلکه چيزي است که قبلاً براي انسان آشنا بوده و بعداً به دليل اينکه سرکوب شده به ناخودآگاه رانده و آنجا دفن شده است. اين امرِ سرکوبشده اما براي ابد مخفي و مدفون نميماند و در هيئت امر غريب و اضطرابزا و رازآلود و تهديدگر بازميگردد. امر غريب همان است که انسان در مواجهه با آن دچار احساس ديگربودگي و گمشدگي ميکند؛ يک چيز مبهم رازآلود و توأم با ترس ناشي از ناشناختگي. به اعتقاد فرويد اما امر غريب چيزي است که در قديم آشنا بوده و به دليل سرکوب غريبه شده و وقتي بازميگردد و خود را به هيئتي غريب نمايان ميکند ما در برابر آن دچار سردرگمي و ابهام و اضطراب ميشويم و احساس ميکنيم که در برابر نوعي تاريکي قرار گرفتهايم و در مقابل چيزي که نميتوانيم با معيارهاي عقلاني و پيشزمينههاي شناختهشده آن را درک کنيم.
کتاب «امر غريب» با سه پيوست همراه است. اين پيوستها مقالاتي را شامل ميشوند که هر يک به نحوي با بحث امر غريب در جستار فرويد مرتبطاند. اين مقالهها عبارتند از: «جايگاه امر غريب در مجموعه آثار فرويد» نوشت? آنلين ماشلان، «در جستجوي امر غريب» نوشت? هاوارد بي. لوين و «امر غريبِ لکاني» نوشت? برايان رابرتسون.
درباره زيگموند فرويد
زيگموند فرويد (Sigmund Freud)، متولد 1856 و درگذشته به سال 1939، عصبشناس و روانکاو اتريشي و بنيانگذار دانش روانکاوي بود. فرويد يکي از تأثيرگذارترين متفکران بر ساحتهاي گوناگون هنر و فرهنگ و انديشه در قرن بيستم بوده است. او با پرداختن به قلمرو ناخودآگاه عرصهاي تازه را در روانکاوي گشود که از محدوده روانشناسي و روانکاوي و رواندرماني بسيار فراتر رفت و با حيطههايي چون توليد هنري و ادبي و نيز تفکرات فلسفي و علوم سياسي و اجتماعي و... درآميخت. آراء فرويد باب تازهاي را در نقد هنري و ادبي گشود و تفسيري تازه از خلق هنري و ادبي ارائه داد. تأثير او را از جمله بر مکتب هنري و ادبي سوررئاليسم و آثار سوررئاليستي نقاشي و سينما و ادبيات ميتوان ديد.
از آثار فرويد ميتوان به «سه رساله درباره نظريه جنسي»، «تفسير خواب»، «لئوناردو داوينچي»، «آينده يک پندار» و «موسي و يکتاپرستي» اشاره کرد.
درباره ترجم? فارسي کتاب «امر غريب»
کتاب «امر غريب» با ترجم? مهرداد پارسا و مقدمهاي مفصل از مترجم، که خواندن آن درک روشنتري از موضوع جستار فرويد و ديگر مطالب کتاب ميدهد، در انتشارات شَوَند منتشر شده است. مهرداد پارسا، متولد 1363، مترجم ايراني حوزه فلسفه و فلسف? فيلم است. از ترجمههاي او ميتوان به «در آغاز عشق بود: روانکاوي و ايمان»، «فرديت اشتراکي»، «ژوليا کريستوا»، و «ملتهايي بدون مليگرايي» اشاره کرد.
