تاریخ صفویه به روایت سنگ نبشته ها

کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» به اهتمام سيد سعيد ميرمحمدصادق
تصويري از تاريخ ايران عصر صفوي براساس سنگ‌نوشته‌هاي حکومتي آن عصر. سيد سعيد ميرمحمدصادق در کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» متن بيش از يکصد سنگ‌نوشت? حکومتي را، که از قرن‌هاي نهم تا دوازدهم هجري به‌جا مانده و بيشتر آن‌ها متعلق به عصر صفوي و بعضي از آن‌ها نيز به کمي پيش از آن عصر تعلق دارد، گردآوري کرده است.
سنگ‌نوشته‌ها منابعي تاريخي‌اند که ما را به‌صورت بي‌واسطه به يک دوره تاريخي و زبان و ادبيات صِنفي و حکومتي و مالياتي و عقيدتي و برخي ويژگي‌هاي فرهنگي و اجتماعي و سياسي و اقتصادي آن دوره وصل مي‌کنند. سنگ‌نوشته‌هاي عصر صفوي نيز از اين قاعده مستثني نيستند.
کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» با ارائ? متن فرمان‌هاي حکومتي‌اي که اکثراً متعلق به دوران حکومت شاهان صفوي هستند، وجوهي از جامعه و فرهنگ و سياست و نوع حکومت‌داري و نظام مالي و مالياتي آن دوره را بر پژوهشگران تاريخ و علاقمندان مطالعات تاريخي و به‌ويژه پژوهشگران و علاقمندان تاريخ ايران آشکار مي‌کند و منبعي براي مطالعه در اين باب ارائه مي‌دهد.
کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» همچنين منبعي غني براي مطالعه در زبان و برخي اصطلاحات صنفي و اداري و مالياتي مربوط به عصر صفوي است و از اين نظر مي‌تواند به‌عنوان منبعي براي پژوهش در زبان آن دوران نيز مفيد باشد.

مروري بر کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها»
کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» از پيشگفتاري به‌قلم مؤلف و متن سنگ‌نبشته‌ها، که به‌ترتيب تاريخي در کتاب گرد آمده‌اند، تشکيل شده است.
سعيد ميرمحمدصادق در آغاز پيشگفتار خود بر کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها»، ضمن اشاره به اهميت ويژه فرمان‌هاي سنگي در ميان منابع مکتوب تاريخي، توضيح مي‌دهد که بيشتر سنگ‌نوشته‌ها و فرمان‌هاي سنگي که از دوره‌هاي مختلف تاريخ ايران به‌جا مانده، مربوط به عصر صفوي است.
او آن‌گاه وجوه اهميت فرمان‌هاي سنگي دوره صفوي را برمي‌شمارد و درباره‌شان توضيح مي‌دهد و به توضيح نکاتي درباره اين فرمان‌هاي سنگي و محتواي آن‌ها و مخاطبان اين فرمان‌ها مي‌پردازد.
از جمله نکاتي که در پيشگفتار کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» درباره وجوه اهميت فرمان‌هاي سنگي عصر صفوي به آن‌ها‌‌‌ اشاره شده، اطلاعاتي‌ست که اين سنگ‌نوشته‌ها درباره جامع? آن عصر و زندگي اجتماعي مردم به مخاطب مي‌دهند و نيز تصويري که از طريق اين سنگ‌نوشته‌ها از نوع تعامل و رابط? حکومت با مردم به دست مي‌آيد.
در اين پيشگفتار از پيشين? پژوهش درباره فرمان‌هاي سنگي صفوي نيز سخن رفته است.
در بخشي از پيشگفتار کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» مي‌خوانيد: «فرمان‌هاي سنگي، افزون بر اصطلاحات مالياتي، منابع مستندي است که با مطالع? آنها مي‌توان فهميد که شاهان صفوي چگونه از امور حکومتي يا مظالم – که به واسط? برخي کارگزاران و عوارضات و اخراجات به عموم مردم وارد مي‌شده و زمين? ناراحتي جامعه را فراهم مي‌کرده – آگاه مي‌شدند و چگونه نسبت به اصلاح يا رفع آن اقدام مي‌کردند.
فرمان‌هاي سنگي همچنين، حوزه شناخت زندگي اجتماعي مردم، همچون حرف و مشاغل – که جلوتر درباب طبقات آن توضيح خواهم داد – و نيز برخي رسوم فرهنگي همچون يراق‌پوشي و بستن نخل در محرم در اصفهان، رسم کوسه‌گلين در کرمان و نيز برخي بازي‌هاي محلي همچون گرگ‌دواني، کبوتربازي، خرس‌دواني يا واجب کفائي برشمردن غسل و دفن اموات و نامشروع دانستن اخذ اجرت غسّالي و گورکني، و بر عهده گرفتن حکومت و تأمين هزين? آن، اطلاعات مفيدي در اختيار پژوهشگران قرار مي‌دهد.»
بعد از پيشگفتار، متن سنگ‌نوشته‌ها آمده است. نخستين سنگ‌نوشته‌هاي درج‌شده در کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» مربوط به جهانشاه قراقوينلو و شيبک‌خان اوزبک، يعني مربوط به کمي قبل از روي کار آمدن سلسل? صفوي، است.
بعد از سنگ‌نوشته‌هاي مربوط به دوره قراقوينلوها، سنگ‌نوشته‌هاي شاهان و حُکّام صفوي، از جمله شاه طهماسب و شاه عباس اول و شاه سلطان حسين، آمده است.
کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» همچنين داراي يک بخش پيوست است که سه سنگ‌نوشته نيز در اين بخش آمده است.
مؤلف در ابتداي هر سنگ‌نوشته توضيحي کوتاه درباره موضوع آن داده است.
کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها» توسط انتشارات بنياد موقوفات دکتر محمود افشار و با همکاري انتشارات سخن منتشر شده است.

درباره سيد سعيد ميرمحمدصادق، مؤلف و گردآورنده کتاب «تاريخ صفويه به روايت سنگ‌نبشته‌ها»
دکتر سيد سعيد ميرمحمدصادق، متولد 1348، مُصحح و پژوهشگر حوزه تاريخ است. تمرکز اصلي او در حوزه تاريخ، بر پژوهش در تاريخ اجتماعي ايران در دوره تيموريان تا پايان عصر صفوي و نيز پژوهش در اسناد و روزنامه‌هاي عصر قاجار است.
ميرمحمدصادق داراي دکتراي تاريخ ايران در دوران اسلامي از دانشگاه آزاد اسلامي، واحد علوم و تحقيقات است. از او مقالات مختلفي در نشريات به چاپ رسيده است.
از جمله آثار سعيد ميرمحمدصادق در حوزه تاريخ و تصحيح و تلخيص و بازنويسي متون تاريخي مي‌توان به تصحيح «تاريخ جهان‌آراي عباسي»، تصحيح «ظفرنامه» به همراه دکتر عبدالحسين نوايي، «بازگشتگان: تلخيص و بازنويسي بخشي از تاريخ طبري» و «سرگذشت شاه عباس اول: تلخيص و بازنويسي کتاب عالم‌آراي عباسي» اشاره کرد.
سردبيري مجل? «آين? ميراث»، همکاري با صدا و سيما به‌عنوان تهيه‌کننده ارشد تلويزيوني و مدير طرح و برنام? شبک? جهاني جام جم، دبيري آيين بزرگداشت حاميان نسخ خطي، مديريت روابط عمومي همايش هشتصدمين سال ولادت مولانا و جشنواره شعر فجر، مديريت روابط عمومي سه دوره از نمايشگاه بين‌المللي کتاب تهران و مديريت روابط عمومي دومين و چهارمين جشنواره بين‌المللي مد و لباس فجر از جمله کارهاي اجرايي سعيد ميرمحمدصادق در حوزه فرهنگ است.