تفکر نقادانه درباره مسائل اخلاقی

کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» نوشت? ریچارد پُل و لیندا اِلدر و بازنویسیِ مهدی خسروانی
چگونه می‌توان در مواجهه با مسائل اخلاقی، به جای شعار دادن و نصیحت و قضاوت کردن، نقادانه به آن مسائل اندیشید؟ کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی»، با عنوان اصلی The Thinkers Guide to Understanding the Foundations of Ethical Reasoning، پاسخی است به این پرسش.
کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» کتابی از «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان» است. «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان»، که تاکنون کتاب‌های مختلفی از آن به فارسی ترجمه شده، مجموعه‌ای است نوشت? ریچارد پُل و لیندا اِلدر که در آن تفکر نقادانه و کاربردها و وجوه گوناگون این نوع تفکر معرفی و آموزش داده می‌شود.
کتاب‌های «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان»، چنانکه در مقدم? مهدی خسروانی، دبیر این مجموعه در نشر نو، بر ترجمه و بازنویسیِ فارسی کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» توضیح داده شده، (به استثنای کتاب «شفاف اندیشیدن») برمبنای نظری? ریچارد پُل دربار? سنجشگرانه‌اندیشی نوشته شده‌اند. «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان» شیوه‌ای از فکر کردن را که مبتنی بر ارزیابی و استدلال و نقادی است به ما یاد می‌دهد. از طریق کتاب‌های این مجموعه یاد می‌گیریم که چطور، با پرورش تفکر نقادانه در خودمان، از پذیرش کورکوران? آنچه به‌عنوان حقیقت مسلّم به ما ارائه می‌شود بپرهیزیم و به همه‌چیز نقادانه بنگریم و دربار? امور مختلف، چون‌وچرا کنیم و چیزی را بدون دلیل و ارزیابی و سنجش و تفکر نپذیریم. «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان» مجموعه‌ای است که با کمک آن می‌توان تفکر نقادانه را در دانش‌آموزان درونی کرد و آن‌ها را به نقادانه فکر کردن و نگریستن عادت داد. این مجموعه همچنین معلمان و افراد دست‌اندرکار آموزش و پرورش و نیز مخاطبانی در سنین گوناگون و از اقشار مختلف را به کار می‌آید.
در کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی»، از «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان»، چگونگی سنجشگرانه‌اندیشی دربار? مسائل اخلاقی و نقادانه نگریستن به این مسائل را یاد می‌گیریم و می‌آموزیم که وقتی بحث موضوعی اخلاقی به میان می‌آید از زود قضاوت کردن بپرهیزیم و اول موضوع را، به‌کمک ابزارهایی که در این کتاب برای سنجشگرانه‌اندیشی درباب مسائل اخلاقی به ما ارائه می‌شود، نقادانه و از جوانب گوناگون بسنجیم و بالاوپایین کنیم و بعد دربار? این مسائل نظر بدهیم.

مروری بر کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی»
ریچارد پُل و لیندا اِلدر در کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» ابزارهایی را در اختیار ما می‌گذارند که به‌وسیل? آن‌ها می‌توانیم دربار? مسائل اخلاقی، نقادانه و سنجشگرانه بیندیشیم و تا جایی که می‌توانیم دربار? آنچه طبق معیارهای رایج و متعارفِ اخلاقی و اجتماعی، نادرست و ناپسند می‌دانیم، قضاوت نکنیم یا اگر نمی‌توانیم یکسره از قضاوت کردن چشم بپوشیم دست کم در قضاوت کردن شتاب به خرج ندهیم و خوب جوانب قضایا را بسنجیم و آن‌ها را با نگاه نقادانه ارزیابی کنیم و بعد درباره‌شان نظر بدهیم.
با خواندن کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» یاد می‌گیریم که چگونه و به چه روش‌هایی و با کمک چه ابزارهایی از ارزیابی‌های شتابزده دربار? امور و آدم‌ها پرهیز کنیم و دربار? هر چیزی زود و براساس کلیشه‌های رایج حکم ندهیم.
کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» ما را از خودمَداری و تنگ‌نظری در مواجهه با دیدگاهها و طرز فکرها و رفتارهایی که شبیه دیدگاه‌ها و طرز فکر و رفتار ما نیستند بازمی‌دارد و به ما می‌آموزد که چگونه به جای قضاوت دیگران براساس دیدگاه‌ها و عقاید و باورهای خودمان، سعی کنیم دیگرانی را که مثل ما نیستند درک کنیم.
ریچارد پُل و لیندا اِلدر همچنین در کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» به ما می‌گویند که اخلاق‌مدار بودن و اخلاقی زیستن ربطی به رعایت عرف‌های اجتماعی و فرهنگی و نظایر این‌ها و پیروی از عادت‌ها و آداب و رسوم و تعاریف کلیشه‌ای از مفهوم اخلاق ندارد و اخلاق‌مداری مقوله‌ای جدا از اموری مثل عرف و عادت است.
کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» با تمرین‌هایی همراه است که ضمن کمک به درک بهتر مطالب کتاب و هرچه بهتر جااُفتادن و درونی‌شدنِ آموزه‌های این کتاب در ذهن خواننده، او را یاری می‌کنند که مهارت‌های تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی را در خودشان پرورش دهند.
کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» از یادداشتی از نویسندگانِ کتاب خطاب به خواننده و یازده بخش تشکیل شده است. بخش‌های یازده‌گان? کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» عبارتند از: «کارکرد و مانع‌های اصلی اخلاق‌شناسی»، «شِبه‌اخلاق‌شناسی (چیزهایی که با اخلاق‌شناسی اشتباه گرفته می‌شوند)»، «عنصرهای استدلال اخلاق‌شناسانه (استدلال اخلاق‌شناسانه از چه اجزائی تشکیل می‌شود؟)»، «زبان؛ راهنمای استدلال اخلاق‌شناسانه»، «دو نوع پرسش اخلاقی»، «اهمیت وارسی واقعیت‌ها از چند منظر»، «سنجه‌های فکری برای ارزیابی استدلال اخلاق‌شناسانه»، «توانایی‌ها و فضیلت‌های اخلاق‌شناسانه»، «سخن پایانی»، «واژگان اخلاقی» و «تمرین‌ها».

دربار? ریچارد پُل و لیندا اِلدر
دکتر ریچارد پُل (Richard Paul) از سردمداران تفکر نقادانه و آموزش آن بود. پل، به‌منظور آموزش و گسترش تفکر نقادانه، مرکز و بنیاد تفکر نقادانه را تأسیس کرد. لیندا الدر نیز پس از آشنایی با تفکر نقادانه و مطالع? جدی‌تر در این زمینه به مرکز و بنیاد تفکر نقادانه پیوست و علاق? مشترک پل و الدر به این حوزه به همکاری دامنه‌دار آنها در زمین? تفکر نقادانه و آموزش آن منجر شد.

لیندا اِلدر (Linda Elder)، متولد 1962، روانشناس آموزشی اهل امریکا و متخصص در زمین? تفکر نقادانه است. الدر دارای دکترای روانشناسی است. او نقشی مؤثر در توسع? تفکر نقادانه داشته و مدتی نیز رییس بنیاد تفکر نقادانه بوده است.

از دیگر کتابهای مشترک ریچارد پل و لیندا الدر، که به فارسی ترجمه شده‌اند، می‌توان به «معیارهای قابلیت در تفکر نقادانه»، «تفکر انتقادی: تدابیری برای آگاهانه زیستن و خوب آموختن»، «آشنایی با هنر پرسشگری سقراطی براساس مفاهیم و ابزارهای تفکر انتقادی»، «چگونه سوگیری و تبلیغات را در رسانه‌ها تشخیص دهیم»، «آشنایی با شیوه‌ی درس خواندن و خوب آموختن با استفاده از مفاهیم و ابزارهای تفکر انتقادی» و «آشنایی با هنر دقیق خواندن براساس مفاهیم و اصول تفکر انتقادی» اشاره کرد.

دربار? بازنویسی و ترجم? فارسی کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی»
کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» توسط مهدی خسروانی به زبان فارسی بازنویسی و ترجمه شده و نشر نو آن را منتشر کرده است. در بازنویسی خسروانی از کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» تغییراتی در متن اصلی کتاب ایجاد شده که از جمل? آن‌ها می‌توان به اضافه شدن چند تمرین و اضافه شدن مثال‌هایی که برای مخاطب فارسی‌زبان مأنوس‌تر هستند اشاره کرد.
محمدمهدی خسروانی، متولد 1356، مترجم و مؤلف ایرانی و متخصص تفکر نقادانه است. خسروانی دبیر «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان» در نشر نو و همچنین دارای وبلاگی با عنوان «سنجشگرانه‌اندیشی (تفکر نقادانه)» است و در این وبلاگ مطالبی، اعم از ترجمه و تألیف، دربار? تفکر نقادانه منتشر می‌کند. این وبلاگ زمینه‌ای برای آشنایی بیشتر با «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان» نیز فراهم می‌کند.
از دیگر کتاب‌هایی که به بازنویسی و ترجم? مهدی خسروانی در «مجموع? راهنمای اندیشه‌ورزان» نشر نو منتشر شده است می‌توان به «ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه» و «مفهوم‌ها و ابزارهای تفکر نقادانه» اشاره کرد.
از کتاب «تفکر نقادانه دربار? مسائل اخلاقی» ترجم? فارسی دیگری هم با عنوان «آشنایی با مبانی استدلال اخلاقی براساس مفاهیم و اصول تفکر انتقادی» موجود است. این ترجمه را پیام یزدانی انجام داده و نشر اختران آن را منتشر کرده است.