شازده حمام جلد: 6 - گلهای ماه پرویز

کتاب «شازده حمام» جلد ششم اثر محمدحسين پاپلي يزدي
ششمين جلد از کتاب «شازده حمام» نوشته دکتر محمدحسين پاپلي يزدي با زير عنوان «گلهاي ماه پرويز» به بخشي ديگر از خاطرات او در سال‌هاي آغازين دوره جواني در دهه چهل مربوط است.
هريک از کتاب‌هاي «شازده حمام» به بخش‌هايي از خاطرات دکتر پاپلي يزدي مربوط است. خاطراتي که عمدتا به دهه‌هاي سي و چهل مربوط‌اند و البته خاطرات و يادهاي نويسنده مدام ميان گذشته و امروز در رفت‌وآمد است. جلد ششم کتاب «شازده حمام» با قبول شدن در کنکور در سال 1346 آغاز مي‌شود.
در کتاب «شازده حمام» جلد 6، نويسنده با نگاهي به گذشته هم به شرح خاطراتش از سال‌هاي ابتدايي جواني پرداخته و هم توصيفي از زندگي بخش‌هايي از جامعه در دهه‌هاي سي و چهل به دست داده است.
دکتر پاپلي يزدي بخش عمده‌اي از زندگي‌اش را در شهرهاي يزد و مشهد گذرانده است. يزد شهر زادگاهش است و مشهد شهري است که در آن وارد دانشگاه شده و سربازي رفته و پس از پايان تحصيلاتش در مقطع دکترا در پاريس باز به اين شهر آمده و در دانشگاه فردوسي مشغول به تدريس شده است. در نتيجه بخش عمده‌اي از کتاب‌هاي مختلف «شازده حمام» در دو شهر يزد و مشهد مي‌گذرند. در جلد ششم «شازده حمام» با تصويري جزئي‌نگرانه از مشهد و زندگي در آن در دهه چهل آشنا مي‌شويم.

مروري بر کتاب «شازده حمام» جلد ششم
نوشتن و انتشار خاطرات شخصي در جامعه‌اي که همواره و به دلايل مختلف ميل به پنهان شدن و در خود فرو رفتن داشته کاري است نه چندان ساده و در مواردي مي‌تواند بسيار چالش‌برانگيز هم باشد. دکتر پاپلي يزدي نيز در نوشتن خاطراتش با همين مسئله روبرو بوده و از اين‌روست که در همان ابتداي جلد ششم کتاب «شازده حمام» مي‌گويد که هميشه نمي‌شود تمام واقعيت را نوشت.
جلد ششم کتاب «شازده حمام» با قبولي در رشته جغرافياي دانشگاه فردوسي مشهد در سال 1346 آغاز مي‌شود. نويسنده شرح مي‌دهد که کمي پيش از آنکه براي تحصيل از يزد به مشهد برود يک روز اتفاقي مردي يزدي را مي‌بيند که در مشهد گرمابه داشته است. پسرعموي راوي با اين مرد دوست است و سفارش راوي را مي‌کند که در مشهد پذيرايش باشد. نويسنده براي ناميدن اين مرد از نام مستعار استفاده کرده و او را حاجي مرادي مي‌نامد و مي‌گويد براي مصلحت مجبور است از واقعيت دور شود نامي ديگر براي او انتخاب کند.
به هرحال نويسنده کتاب «شازده حمام» جلد ششم خاطراتش را با سفر از يزد به مشهد براي تحصيل در دانشگاه فردوسي آغاز مي‌کند. او جوان است اما بي‌تجربه نيست. در سال‌هاي نوجواني براي کار کردن چندباري به کردستان مسافرت کرده بود. در سال 1337 نيز به مدت سه ماه در مشهد بوده است. او حالا براي تحصيل در رشته جغرافي دوباره به مشهد مي‌رود و سفري را آغاز مي‌کند که نقش مهمي در سرنوشتش داشته است.
جلد ششم کتاب «شازده حمام»، مثل ديگر جلدهاي کتاب، روايتي خواندني دارد به شکلي که با شروع خواندن کتاب مي‌توان ساعت‌ها به خواندن ادامه داد و سرگذشت نويسنده را در ميان وقايع مختلف دوران جواني‌اش دنبال کرد. نويسنده در اين جلد ضمن آنکه شرحي از آغاز سکونت‌اش در مشهد مي‌دهد، از شور و اشتياق و عشق‌هاي دوره نوجواني و جواني هم حرف مي‌زند. از دختري يزدي مي‌گويد به نام گل‌پري که دست سرنوشت او را به مشهد کشانده تا کار کند: «گل‌پري آهي کشيد و گفت که او را سال 1335 از يزد به مشهد آورده‌اند و از آن سال به بعد، هرگز به يزد يا هيچ جاي ديگري نرفته است. آه بلندي کشيد. فهميدم بدون رضايت خودش او را به مشهد آورده‌اند. گاه آه کشيدن عالمي معنا در خودش نهفته دارد. گفت يازده سال است بيشتر خواهر و برادرهايم را نديده‌ام! کار مي‌کرد و حرف مي‌زد.»
گل‌پري يکي از بيشمار آدم‌هاي فرودستي است که در دهه 30 براي کار کردن و دشواري معيشت مجبور به ترک شهر زادگاهش شده است. او در مشهد در حمام حاجي مرادي کار مي‌کند و در خانه او نيز ساکن است. به هرحال حضور اين دختر يزدي در مشهد براي راوي موهبتي است که هم شور و شوق جواني را به همراه دارد و هم هم‌صحبتي است از شهر زادگاه: «...در عنفوان جواني بودم و در غليان هيجان و احساس. آن چشمان آبي به زلالي آب چشمه‌هاي غربال‌بيز مهريز يا ده‌بالا و طرزجان يزد، در عمق جانم نفوذ کرد. آن زمان هنوز جغرافياي من فقط حول چشمه‌هاي يزد دور مي‌زد.» کتاب «شازده حمام» جلد 6 با سفر از يزد به مشهد آغاز مي‌شود و در ادامه به خاطراتي ديگر از آن دوران مي‌رسد.
کتاب «شازده حمام» جلد ششم در انتشارات گوتنبرگ به چاپ رسيده است.

درباره محمدحسين پاپلي يزدي نويسنده کتاب «شازده حمام» جلد ششم
محمدحسين پاپلي يزدي، جغرافي‌دان و پژوهشگر و نويسنده، در سال 1327 متولد شد. در سال 1346 در رشته جغرافياي دانشگاه مشهد قبول مي‌شود. در سال 1350 مدرک ليسانس مي‌گيرد و در سال 1356 براي ادامه تحصيل در کارشناسي ارشد و دکترا به دانشگاه سوربن پاريس مي‌رود. در سال 1362 از رساله دکترايش با عنوان «کوچ‌نشيني در شمال خراسان» دفاع مي‌کند. اين اولين رساله دکتراي دولتي بود که توسط يک ايراني در فرانسه در رشته جغرافيا گذرانده مي‌شد.
او از سال 1350 تا 1380 به عنوان عضو هيئت علمي دانشگاه فردوسي مشهد به تدريس مشغول بود. در اين ميان البته ده سال را در پاريس گذراند. در سال 1380 به دانشگاه تربيت مدرس تهران منتقل شد و در سال 1385 از اين دانشگاه بازنشسته شد.
پاپلي يزدي در سال 1981 به عنوان عضو مرکز ملي تحقيقات علمي فرانسه درآمد. همچنين از مهرماه تا اسفند 1368 بنا به دعوت ممرکز ملي تحقيقات علمي فرانسه براي همکاري در پروژه اطلس ايران به فرانسه دعوت شد.
عضويت در کميسيون جغرافياي فرهنگي انجمن جغرافي‌دانان جهان، عضويت در مرکز ملي تحقيقات علمي فرانسه، تدريس در دانشگاه سوربن به‌عنوان استاد مدعو، تدريس در دانشگاه‌هاي فردوسي مشهد و تربيت مدرس تهران، معاونت بنياد پژوهش‌هاي اسلامي آستان قدس رضوي، عضويت در کميته برنامه‌ريزي جغرافيا در ستاد انقلاب فرهنگي، عضويت در هيأت تحريري? مجل? رشد جغرافيا، رياست پژوهشکده اميرکبير و رياست انجمن ژئوپليتيک تهران از جمله سوابق علمي و اجرايي دکتر پاپلي يزدي است. او تاليفات زيادي هم دارد که از ميان آنها مي‌توان به اين آثار اشاره کرد: «فرهنگ آبادي‌ها و مکان‌هاي مذهبي کشور»، «کوچ‌نشيني در شمال خراسان»، «مذهب عشق» و «پينه‌دوز و شاه عباس».