کتاب «شازده حمام» جلد چهارم اثر محمدحسين پاپلي يزدي
خاطرات و يادهايي مربوط به چند دهه قبل که ميتوان آن را تاريخ شفاهي شهر يزد هم در نظر گرفت. دکتر محمدحسين پاپلي يزدي، استاد بازنشسته دانشگاههاي فردوسي مشهد و تربيتمدرس تهران و جغرافيدان، در جلد چهارم کتاب «شازده حمام» خاطراتش از کودکي و نوجوانياش در شهر يزد را که به دهههاي 30 و 40 مربوط است همراه با خاطراتي از امروز با زباني گرم و دلنشين شرح داده است.
کتاب «شازده حمام» جلد چهارم در ميانه دهه نود نوشته شده و طبيعي است که نويسنده خاطرات دوراني را که چند دهه از آن ميگذرد به شکل پراکنده به ياد آورد.
ما در کتاب «شازده حمام» جلد چهارم، مثل ساير کتابهاي خاطرات پاپلي يزدي، تنها با خاطرات شخصي نويسنده روبرو نيستيم بلکه با تصويري از يک شهر هم روبرو هستيم. شهر يزد در خاطرات دکتر پاپلي يزدي مثل شخصيت يک داستان جان دارد و حضورش در خاطرات مختلف نويسنده ديده ميشود.
دکتر پاپلي يزدي در کتاب «شازده حمام» جلد چهارم ضمن شرح خاطراتش، زندگي در نقطهاي محروم از شهر يزد را هم به تصوير کشيده و اين شهر را با تمام معايب و محاسنش روايت کرده است.
مروري بر کتاب «شازده حمام» جلد چهارم
کتاب «شازده حمام» جلد چهارم، بخشي ديگر از خاطرات دکتر محمدحسين پاپلي يزدي است که با يک پرسش آغاز ميشود: زندگي مردم را حکايت و روايت ميکنيم، آن را شرح ميدهيم، ميگوييم، مينويسيم، ميخوانيم و ميدانيم. ولي آيا واقعا زندگي مردم را ميفهميم و درک ميکنيم و يا فقط زندگي مردم را ميدانيم؟
نويسنده جلد چهارم کتاب «شازده حمام» در پاسخ به اين پرسش ميگويد اگر زندگي مردم فهميده ميشد جهان کنوني ما اين چنين درگير جنگ و آوارگي و مرگ و مصيبت و تحقير و طردشدگي نبود. او در ادامه شعري از يک زن شاعر افغانستاني آورده و به آوارگي ناشي از جنگ اشاره کرده است.
دکتر پاپلي يزدي با اشاره به جنگ و آوارگي در آغاز کتاب «شازده حمام» جلد چهارم و اشاره به تنهايي مهاجراني که به خاطر جنگ مجبور به ترک کشورشان شدهاند از خواننده دعوت ميکند که تلاش کنند داستانهاي کتابها و شعرها را بفهمند و نه اين که فقط آنها را بخوانند. فهميدن زندگي ديگران گام اول در مسير درک ديگري است.
خاطرات پاپلي يزدي در جلد چهارم کتاب «شازده حمام» نيز با تاکيد بر سعهصدر و درک ديگري و به رسميت شناختن تفاوتها آغاز ميشود. او ميگويد مردم شهر يزد در راه احترام به اقليتها پيشگام بودهاند: «اين افتخار مردم مومن شهر ماست که به درجه بسيار بالايي از درک انساني و همزيستي مسالمتآميز و حقوق شهروندي رسيدهاند. به آن درجه از درک زندگي مشترک رسيدهاند که همشهري زردشتي عزيز خود را به عضويت شوراي اسلامي شهر يزد انتخاب کردهاند. در شهر يزد حداکثر 3000 نفر زردشتي ميتوانند راي بدهند. آن وقت اين جوان زردشتي 20189 راي آورده است؛ يعني 18000 نفر مسلمان به اين شهروند زردشتي راي دادهاند. تعامل، تساهل و احترام متقابل و همزيستي مسالمتآميز از اين بالاتر؟»
خاطرات دوران سپري شده در کتاب «شازده حمام» جلد چهارم از سال 1334 و دوران کودکي آغاز ميشود و نيز از محروميتها و فقر مردم عادي محلههاي قديمي شهري چون يزد. پس از اين، نويسنده باز به سراغ طرح موضوعي ميرود که در ابتداي کتاب به آن اشاره کرده بود؛ به اينکه در شهر يزد عقايد گوناگون توسط مردم عادي به رسميت شناخته ميشده: «من در شهري بزرگ شدهام که شيرين زردشتي به شهربانوي مسلمان و شهربانوي مسلمان به بچههاي يهودي درس ميداد. ارباب بهرامشهري دبير باوقار و متين زردشتي، به چند بچه مسلمان درس داده است؟ پيوند عميق مسلمان و زردشتي و يهوي در يزد و ايران، نماد انسانيت است.»
با خواندن خاطرات پاپلي يزدي در کتاب «شازده حمام» جلد چهارم با وجوهي ديگر از شهري سنتي چون يزد هم آشنا ميشويم. نويسنده کتاب با به يادآوردن خانهشان در کودکي ميگويد در دهه 1330 در تمام شهر يزد، حتي يک پنجره از خانهاي به درون خانهها راه نداشت. دليل اين شکل از معماري را به آب و هوا ربط ميدهند اما پاپلي يزدي دليل ديگري هم ذکر ميکند: «در محلههاي سنتي، جدايي جغرافيايي طبقات اجتماعي وجود نداشت. در يک محله، غني و فقير با هم زندگي ميکردند. با هم همسايه بودند. با هم از يک مسجد، حسينيه، آبانبار و بازارچه استفاده ميکردند. در يک حمام همديگر را به طور کامل ميديدند. اين ديوارهاي بلند براي فرار از غريبهها و جداييگزيني اجتماعي بوده است. فقرا نبايد از داخل خانه اغنيا خبر ميداشتند.»
کتاب «شازده حمام» جلد چهارم اگرچه شرح خاطراتي واقعي است اما شکلي داستاني دارد و پر است از داستانهاي تو در تويي که در کنار هم تصويري از يک شهر و يک دوران ساختهاند.
کتاب «شازده حمام» جلد چهارم در انتشارات گوتنبرگ به چاپ رسيده است.
درباره محمدحسين پاپلي يزدي نويسنده کتاب «شازده حمام» جلد چهارم
محمدحسين پاپلي يزدي، جغرافيدان و پژوهشگر و نويسنده، در سال 1327 متولد شد. در سال 1346 در رشته جغرافياي دانشگاه مشهد قبول ميشود. در سال 1350 مدرک ليسانس ميگيرد و در سال 1356 براي ادامه تحصيل در کارشناسي ارشد و دکترا به دانشگاه سوربن پاريس ميرود. در سال 1362 از رساله دکترايش با عنوان «کوچنشيني در شمال خراسان» دفاع ميکند. اين اولين رساله دکتراي دولتي بود که توسط يک ايراني در فرانسه در رشته جغرافيا گذرانده ميشد.
او از سال 1350 تا 1380 به عنوان عضو هيئت علمي دانشگاه فردوسي مشهد به تدريس مشغول بود. در اين ميان البته ده سال را در پاريس گذراند. در سال 1380 به دانشگاه تربيت مدرس تهران منتقل شد و در سال 1385 از اين دانشگاه بازنشسته شد.
پاپلي يزدي در سال 1981 به عنوان عضو مرکز ملي تحقيقات علمي فرانسه درآمد. همچنين از مهرماه تا اسفند 1368 بنا به دعوت ممرکز ملي تحقيقات علمي فرانسه براي همکاري در پروژه اطلس ايران به فرانسه دعوت شد.
عضويت در کميسيون جغرافياي فرهنگي انجمن جغرافيدانان جهان، عضويت در مرکز ملي تحقيقات علمي فرانسه، تدريس در دانشگاه سوربن بهعنوان استاد مدعو، تدريس در دانشگاههاي فردوسي مشهد و تربيت مدرس تهران، معاونت بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي، عضويت در کميته برنامهريزي جغرافيا در ستاد انقلاب فرهنگي، عضويت در هيأت تحريري? مجل? رشد جغرافيا، رياست پژوهشکده اميرکبير و رياست انجمن ژئوپليتيک تهران از جمله سوابق علمي و اجرايي دکتر پاپلي يزدي است. او تاليفات زيادي هم دارد که از ميان آنها ميتوان به اين آثار اشاره کرد: «فرهنگ آباديها و مکانهاي مذهبي کشور»، «کوچنشيني در شمال خراسان»، «مذهب عشق» و «پينهدوز و شاه عباس».
