کتاب «درنگيدن با امر منفي» نوشت? اسلاوي ژيژک
چرا کانت و هگل همچنان معاصرند؟ آنها براي زمان? ما و روزگار معاصر چه حرفي براي گفتن دارند؟ کتاب «درنگيدن با امر منفي: کانت، هگل و نقد ايدئولوژي»، با عنوان اصلي Tarrying with the Negative: Kant, Hegel, and the Critique of Ideology، پاسخي است به اين پرسش.
اسلاوي ژيژک کتاب «درنگيدن با امر منفي» را در عصر پستمدرن و کمي بعد از فروپاشي کمونيسم در بلوک شرق و در واکنشي انتقادي به ناسيوناليسم و ليبرالدموکراسي و نيز سوفيستهاي پسامدرن نوشته است. ژيژک در کتاب «درنگيدن با امر منفي» از فلسفه، بهمثابه کنشي راديکال در عصر بعد از فروپاشي ديگريهاي بزرگ، دفاع ميکند و معتقد است که نسبيگرايي پستمدرنيستي و عقبنشينيهاي محافظهکارانه هيچکدام واکنشي درست و مطلوب به مسائل سياسي و اجتماعي و فرهنگي اين زمانه نيستند و بهجاي آنها بايد به فلسف? کانت و هگل برگشت و وجه راديکال فلسف? آنها را احضار کرد.
کتاب «درنگيدن با امر منفي» با مثالها و ارجاعاتي به عرصههاي متنوع، از فيلم نوآر گرفته تا فلسفه و اپرا و فرهنگ عامه، همراه است و همچنين، آنچنانکه معمول آثار ژيژک است، در شرح و بسط مباحث فلسفي و نظري خود از روانشناسي ژاک لاکان وام ميگيرد.
متن اصلي کتاب «درنگيدن با امر منفي» اولين بار در سال 1993 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «درنگيدن با امر منفي»
اسلاوي ژيژک در کتاب «درنگيدن با امر منفي» فلسفه و فلسفهورزي را، بهمثابه نوعي مقاومت متفکرانه دربرابر ديگريهاي بزرگ و ايدئولوژيهاي مسلط، به صحنه احضار ميکند و تأکيد خود را بر «نه» گفتن فلسفي و مواجه? انتقادي با هر نظم مسلطي ميگذارد که بديهي و تثبيت شده تلقي ميشود.
ناسيوناليسمي که بعد از فروپاشي کمونيسم، به جاي آن نشست از موضوعاتي است که ژيژک در کتاب «درنگيدن با امر منفي» نوک پيکان انتقاد خود را به سمت آن نشانه ميرود.
کتاب «درنگيدن با امر منفي» از فلسفه بهعنوان ابزاري سخن ميگويد که با آن ميتوان از شکافها و حفرههاي بهجامانده از فروپاشي ديگريهاي بزرگ، در قبال تصاحب آنها توسط ديگريهاي بزرگ جديدي که ظهور ميکنند محافظت کرد.
ژيژک در کتاب «درنگيدن با امر منفي» براي تبيين نظري? خود به حوز? فلسفه و سياست محدود نميماند و از اين حوزهها فراتر ميرود و به سينماي نوآر و اپرا و فرهنگ عامه نقب ميزند و نيز به روانشناسي ژاک لاکان ارجاع ميدهد.
کتاب «درنگيدن با امر منفي» شامل مقدمه و نيز شش فصل است که در سه بخش به نامهاي «ميانديشم: خلئي بهنام سوژه»، «پس: ناپيآمدِ ديالکتيکي» و «هستم: مدارِ بست? کيف» تنظيم شدهاند.
فصلهاي ششگان? کتاب «درنگيدن با امر منفي» عبارتند از: «من يا او يا آن (چيز)ي که ميانديشد»، «کوگيتو و تفاوتِ جنسي»، «دربار? شرِ ريشهاي و موضوعاتِ مرتبط»، «"منطقِ ذاتِ" هگل بهمثابه نظريهاي در باب ايدئولوژي»، «زخم فقط با نيزهاي مداوا ميشود که تو را زخمي کرد» و «از ملتِ خويش همچون خودت کيف ببر!».
در بخشي از کتاب «درنگيدن با امر منفي» ميخوانيد: «چرا غرب آنهمه شيفت? فروپاشيِ کمونيسم در اروپاي شرقي بود؟ به نظر ميرسد که پاسخ بديهي است: آنچه نگاهِ خير? غربي را شيفته ساخت ابداعِ دوبار? دموکراسي بود. گويي دموکراسي، که در غرب بيش از پيش نشانههاي فساد و بحران را نشان ميدهد و در کارِ يکنواختِ بوروکراتيک و کارزارِ انتخاباتيِ تبليغاتي از دست رفته است، با هم? تر و تازگياش در اروپاي شرقي دارد دوباره کشف ميشود. درنتيجه، کارکردِ اين شيفتگي مطلقاً ايدئولوژيک است: غرب، در اروپاي شرقي، به دنبالِ سرآغازهاي ازدسترفت? خودش است، يعني تجرب? آغازينِ ازدسترفت? خودش از "ابداعِ دموکراتيک". به عبارت ديگر، اروپاي شرقي براي غرب نقشِ اگو – ايدئال (Ich – Ideal) را ايفا ميکند: نقطهاي که غرب خود را از آن به صورتي دوستداشتني، ايدئالشده، آرماني، و شايست? عشق ميبيند. درنتيجه، ابژ? واقعيِ شيفتگي براي غرب همان نگاهِ خيره است، يعني نگاهِ خير? بهظاهر سادهلوحانه که بهوسيل? آن اروپاي شرقي، که شيفت? دموکراسيِ غرب است، نگاه را به غرب بازميگرداند. گويي نگاهِ خير? شرقي همچنان ميتواند آگالماي خودش را در جوامعِ غربي ادراک کند، يعني گنجينهاي که شور و شوقِ دموکراتيک به بار ميآورد و غرب از مدتها پيش طعماش را از دست داده يا فراموش کرده است.
با وجودِ اين، واقعيتي که اکنون در اروپاي شرقي در حالِ ظهور است کژديسگيِ برهمزنند? اين تصويرِ بي غل و غش از دو نگاهِ خيرهاي است که شيفت? هم هستند: عقبنشينيِ تدريجيِ گرايشِ ليبرالدموکراتيک در مواجهه با گسترشِ پوپوليسمِ مليِ دستهجمعي که تمام عناصرِ معمولش را، از بيگانههراسي تا ساميستيزي، در خود دارد. براي توضيحِ اين چرخشِ نامنتظر، بايد ابتداييترين مفاهيمِ مربوط به اينهمانيابي [يا هويتيابيِ] ملي را بازانديشي کنيم – و در اينجا، روانکاوي ميتواند ياريبخش باشد.»
دربار? اسلاوي ژيژک، نويسند? کتاب «درنگيدن با امر منفي»
اسلاوي ژيژک (Slavoj ?i?ek)، متولد 1949، استاد دانشگاه، نظريهپرداز فرهنگي و فيلسوف چپگراي اسلوونيايي است. پژوهشهاي ژيژک عمدتاً حوزههاي هگليسم، روانکاوي، الهيات، مارکسيسم، نظري? سياسي و نقد فيلم را شامل ميشود. او مشهورترين همکار مکتب روانکاوي ليوبليانا است. اين مکتب توسط گروهي از دانشگاهيان اسلوونيايي، که روي ايدئاليسم آلماني، روانکاوي لاکاني، نقد ايدئولوژي و نقد رسانهاي کار ميکنند، تأسيس شده است.
شوخطبعي و استفاده از فرهنگ عامه، از مشخصههاي سبک اسلاوي ژيژک در مطالب تئوريک اوست. از آثار ژيژک ميتوان به کتابهاي «هراس جهاني: کوويد – 19 جهان را ميلرزاند»، «سال رؤياهاي خطرناک»، «کژ نگريستن»، «باقيماند? تقسيمناپذير: دربار? شلينگ و موضوعات مرتبط» و «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «درنگيدن با امر منفي»
کتاب «درنگيدن با امر منفي: کانت، هگل و نقد ايدئولوژي» با ترجم? علي حسنزاده در نشر ني منتشر شده است.
علي حسنزاده، متولد 1368 در اردبيل، معلم زبان انگليسي و مترجم ايراني است. از ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «اخلاقيات امر واقعي کانت، لاکان»، «با مغزمان چه بايد بکنيم؟»، «چرا هميشه همان اشتباهات را تکرار ميکنيم؟ جستاري روانکاوانه درباب ناخودآگاه و تکرار»، «باقيماند? تقسيمناپذير: دربار? شلينگ و موضوعات مرتبط» و «جنسيت و هستيشناسي» اشاره کرد.
