جهان نمایش 33: اورستس خون و نور

کتاب «اورِستِس: خون و نور» نوشت? هلن اِدموندسن
اقتباسي از نمايش‌نام? کلاسيک يوناني «اورِستِس» ائوريپيدِس. کتاب «اورِستِس: خون و نور»، با عنوان اصلي Orestes: Blood and Light، نمايش‌نامه‌اي است از هلن اِدموندسن که در آن روايتي نو و مدرن از نمايش‌نام? مشهور «اورِستس» ائوريپيدِس، نمايش‌نامه‌نويس بزرگ دور? يونان باستان، ارائه شده است.
ائوريپيدس در نمايش‌نام? «اورِستس» به مفاهيمي پرداخته است که همواره براي بشر واجد اهميت‌اند و ذهن آدمي را به خود مشغول کرده‌اند و دستماي? مباحث و نظريه‌پردازي‌ها و کشمکش‌هاي گوناگون بوده‌اند و همچنان موضوعيت خود را حفظ کرده‌اند. هلن اِدموندسن در کتاب «اورستس: خون و نور» همين ظرفيت‌هاي ماندگار نمايش‌نام? کهن «اورستس» را به صحن? نمايشي امروزي و نو آورده و داستان روايت‌شده در نمايش‌نام? ائوريپيدس را بار ديگر و از منظر خود روايت کرده و نوري تازه بر اين نمايش‌نام? کهن تابانده است.
متن اصلي کتاب «اورستس: خون و نور» اولين بار در سال 2006 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «اورستس: خون و نور»
هلن ادموندسن در کتاب «اورستس: خون و نور» به چارچوب و داستان اصلي و بنيادين نمايش‌نام? «اورستس» ائوريپيدس وفادار مانده است اما درعين‌حال تغييراتي را هم در آن نمايش‌نام? کهن اعمال کرده که باعث شده از زاويه‌اي جديد و متفاوت به نمايش‌نام? ائوريپيدس بنگريم.
درواقع اقتباس ادموندسن از نمايش‌نام? «اورستس» يک اقتباس آزاد و خلاقانه است و مثل هر اقتباس موفق و نوآورانه‌اي، تفسيري تازه از يک متن قديمي را نيز در خود مستتر دارد.
نمايش‌نام? «اورستس» دربار? اورستس و الکترا، فرزندان آگاممنون، است که بعد از کشتن مادرشان، در انتظار رأي دادگاه، زنداني شده‌اند و در زماني که در زندان‌اند پيرامون اينکه چقدر در قتل مادرشان گناهکار و تابع اراد? خود بوده‌اند و چقدر مطيع امر خداي‌شان، آپولو، بحث و گفت‌وگو مي‌کنند.
چنانکه در مقدم? پرستو نيکنام بر ترجم? فارسي کتاب «اورستس: خون و نور» توضيح داده شده، تفاوتي بنيادين که بين اين نمايش‌نامه و «اورستس» ائوريپيدس وجود دارد در پايان‌بندي اين دو نمايش‌نامه است. ائوريپيدس نمايش‌نام? خود را با طنزي و تلخ و کنايي به پايان مي‌رساند و در پايان نمايش‌نام? او شخصيت‌هاي نمايش‌نامه، خوش‌عاقبت مي‌شوند اما پايان کتاب «اورستس: خون و نور» هلن ادموندسن، پاياني تراژيک‌تر از پايان متن اصلي است.
ادموندسن خود در بخشي از مقدمه‌اي کوتاه که بر کتاب «اورستس: خون و نور» نوشته و در ترجم? فارسي اين کتاب هم آمده، دربار? تغييراتي که در متن اصلي نمايش‌نام? «اورستس» داده است، مي‌نويسد: «اعتراف مي‌کنم که در اين اثر چندان به قواعد تئاتر يونان و نسخ? ائوريپيدِس پايبند نبوده‌ام. همسرايان را (که در نسخ? ائوريپيدِس پررنگ و تأثيرگذار نبودند) حذف کرده‌ام و جاي آن‌ها را به گواهي و شهادت کم‌رنگ کنيز داده‌ام. شخصيت پولادس را نيز کنار گذاشته‌ام تا اِلِکترا بتواند نقش خود را تمام‌وکمال در داستان ايفا کند و خودم هم مجال اين را داشته باشم که عمق رابط? او و برادرش را بکاوم. ذهني باهوش و کاوشگر به هلن بخشيده‌ام و به او و کلوتِمنِسترا اجازه داده‌ام تا حدي از خودشان دفاع کنند. من نخواسته‌ام از ساختار منظوم و موزون ائوريپيدِس تقليد کنم، بلکه تلاش کرده‌ام زبان فخيم و آهنگين خودم را بسازم.
در يک کلام، به نداي درونم گوش داده‌ام. آنچه برايم مفيد بوده نگه داشته‌ام و آنچه به کارم نمي‌آمده حذف کرده‌ام، تا نمايش‌نامه‌اي بنويسم که بتواند با مخاطب امروزي با زباني صريح و تازه و پرشور صحبت کند.»
عدالت، ايمان، جنايت، جنگ، جُدا اُفتادگي از خانواده، خشونت، تقصير و گناه و اختيار انسان در جرمي که مرتکب مي‌شود، موضوعات اصلي و محوري کتاب «اورستس: خون و نور» هستند.
در بخشي از کتاب «اورستس: خون و نور» از زبان اورستس مي‌خوانيد: «خواهرم. حتماً در کودکي هم چهره‌اش اين‌گونه بوده. اي کاش مي‌توانستم به ياد بياورم. هنگامي که پدر به جنگ رفت، مرا به جاي ديگري فرستادند تا در امان بمانم... طفل نورس‌شان... نازنين فرزندشان... مي‌گفتند آن‌جا امن‌وامان است. اي کاش نمي‌رفتم. کاش مي‌توانستم با او بازي کنم، دعوا کنم، از دستش کلافه شوم. اي کاش تنها يک بار هم که شده، در آغوش گرم مادر به خواب مي‌رفتيم. آنگاه شايد همه‌چيز طور ديگري مي‌شد.»

دربار? هلن اِدموندسن، نويسند? کتاب «اورستس: خون و نور»
هلن اِدموندسن (Helen Edmundson)، متولد 1964، نمايش‌نامه‌نويس، فيلم‌نامه‌نويس و تهيه‌کنند? انگليسي است. ادموندسن آثار مختلفي را از ادبيات کلاسيک، دستماي? اقتباس قرار داده و هم به‌خاطر آثار اقتباسي و هم براي آثار غيراقتباسي‌اش مورد توجه منتقدان بوده و جوايزي را هم براي آثارش دريافت کرده است.
از جمله اقتباس‌هاي ادموندسن از آثار کلاسيک مي‌توان به اقتباس‌هاي او از رمان‌هاي «جنگ و صلح» و «آنا کارنينا» از تالستوي اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «اورستس: خون و نور»
کتاب «اورِستِس: خون و نور» با ترجمه و مقدم? پرستو نيکنام در مجموع? «جهانِ نمايش» نشر ني منتشر شده است. «جهان نمايش» عنوان مجموعه کتاب‌هايي در زمين? تئاتر و ادبيات نمايشي است که زير نظر رضا رضايي و با همکاري رحمان سهندي در نشر ني منتشر مي‌شود. اين مجموعه، چنانکه در توضيح آن آمده است، «مجموعه‌اي است از متن‌هايي که براي صحن? نمايش يا دربار? آن نوشته شده‌اند. انواع نمايش‌نامه، چه براي اجرا و چه صرفاً براي خوانده شدن، از جمله نمايش‌نامه‌هايي با اقتباس از آثار ادبي يا سينمايي، و نيز متن‌هاي نظري در حوز? درام و نقد آثار نمايشي، در اين مجموعه جاي مي‌گيرند.»