جهان نمایش 34: عقل و احساس

نمايش‌نام? «عقل و احساس» نوشت? کِيت هَميل
نمايش‌نامه‌اي براساس يک رمان کلاسيک. نمايش‌نام? «عقل و احساس» يک اقتباس تئاتري مدرن، طنزآميز و بازيگوشانه و نوآورانه از رمان «عقل و احساس» جين آستين است.
کِيت هَميل در نمايش‌نام? «عقل و احساس» در عين وفاداري به داستان و طرح اصلي رمان «عقل و احساس» جين آستين، نوآوري‌هايي به خرج داده که بر زواياي پنهان و، به‌قول معروف، سطرهاي سپيد آن نور تابانده‌اند.
جين آستين جزو آن دسته از نويسندگان کلاسيک است که آثارش دستماي? اقتباس‌هاي متعدد و متنوعي قرار گرفته و اقتباس از آثارش همچنان ادامه دارد چون هنوز هم نويسنده‌اي محبوب و پرفروش است.
رمان «عقل و احساس»، با عنوان اصلي Sense and Sensibility، اولين بار در سال 1811 منتشر شده و تاکنون دستماي? انواع اقتباس‌هاي تلويزيوني و سينمايي و راديويي و... قرار گرفته است.
متن اصلي نمايش‌نام? «عقل و احساس» کيت هميل، که از جمله اقتباس‌هاي موفق و جذاب از رمان «عقل و احساس» است، اولين بار در سال 2014 منتشر شده است.

مروري بر نمايش‌نام? «عقل و احساس»
اگر با اين نظر موافق باشيم که هر اقتباس موفق، نوعي بازخواني و بازنويسي يک اثر به‌قصد ارائ? تفسيري تازه از آن است، نمايش‌نام? «عقل و احساس» کيت هميل از اين لحاظ اقتباسي موفق از رمان «عقل و احساس» جين آستين است.
شخصيت‌هاي اصلي کتاب «عقل و احساس» جين آستين، دو خواهر به نام‌هاي الينور و ماريان دشوود هستند که زندگي‌شان براثر مرگ پدرشان دگرگون مي‌شود و مجبور مي‌شوند با مادر و خواهر کوچکترشان از ملک پدري به جايي ديگر نقل مکان کنند. داستان اصلي رمان «عقل و احساس» دربار? الينور و ماريان است که هرکدام‌شان از دريچه‌اي متفاوت به زندگي مي‌نگرند؛ يکي از اين دو خواهر پيرو عقل و ديگري پيرو احساس است و اين تفاوت طرز نگاه، فرجامي متفاوت را در رمان «عقل و احساس» براي هر يک از اين خواهران، که در طول داستان درگير ماجرايي عاشقانه مي‌شوند، رقم مي‌زند.
کيت هميل در نمايش‌نام? «عقل و احساس» به اين چارچوب اصلي وفادار مانده و طنز جين آستين را هم، که از شاخصه‌هاي اصلي سبک رمان‌نويسي اوست، به‌شيو? خودش بازآفريني و به‌روز کرده است. اما هميل، در عين اينکه به رمان آستين وفادار مانده است، در نمايش‌نام? «عقل و احساس» رويکردي خلاقانه را در قبال رمان اصلي اتخاذ کرده و اين‌گونه، تفسيري تازه و مدرن از يک رمان کلاسيک به دست داده و مؤلفه‌ها و پتانسيل‌هاي پنهاني را در رمان کشف و مرئي کرده که اثر جين آستين را به دنياي امروز پيوند مي‌زنند.
چنانکه در مقدم? زهرا رزاقي بر ترجم? فارسي نمايش‌نام? «عقل و احساس» توضيح داده شده، از جمله نوآوري‌هاي کيت هميل در اقتباسش از رمان جين آستين، خلق ديالوگ‌هايي که ناگفته‌هاي رمان را بيان مي‌کنند و نيز خلق شخصيت‌هايي است که به نام «فضول‌باشي» در اين نمايش‌نامه حضور دارند. اين فضول‌باشي‌ها درواقع حکم همسرايانِ نمايش‌نامه‌هاي کلاسيک يونان را دارند و کيت هميل در نوشتن ديالوگ‌هاي آن‌ها بخش‌هايي از نامه‌هاي جين آستين به خواهرش را دستمايه قرار داده است.
فضول‌باشي‌هاي نمايش‌نام? «عقل و احساس» چنانکه در ابتداي پرد? اول اين نمايش‌نامه توضيح داده شده، گروهي از اشراف شاد و سرخوش و پُرچانه هستند که «اغلب اوقات يا به تماشاي نمايش نشسته‌اند، يا دربار? آن زير گوش يکديگر پچ‌پچ مي‌کنند يا به نوعي در سير وقايع نقش دارند» و هدف از خلق آن‌ها «ايجاد فضايي است که در آن کسي دائماً در حال مشاهده و قضاوت کردن است.» فضايي «تنگ و سنگين» اما نه لزوماً خصمانه.
نمايش‌نام? «عقل و احساس» ماحصل نگاهي مدرن و رندانه و سرخوشانه و آميخته به طنز و مطايبه و شوخ‌طبعي به اثري کلاسيک است که آن اثر را از زاويه‌اي جديد و به‌مثابه متني امروزي به مخاطبان مي‌نماياند؛ متني که از پس اين‌همه سال که از نوشته شدنش مي‌گذرد همچنان حرف‌هايي براي گفتن دارد و طراوت و تازگي و جذابيت خود را حفظ کرده است.

دربار? کِيت هَميل، نويسند? نمايش‌نام? «عقل و احساس»
کِيت هَميل (Kate Hamill) بازيگر و نمايش‌نامه‌نويس امريکايي است. هميل شهرت خود را مديون نوشته‌ها و بازي‌هاي خلاقانه و اقتباس‌هاي تئاتري‌اش از رمان‌هاي کلاسيک و به‌روز کردنِ اين آثار براي اجراي تئاتري است.
از رمان‌هايي که کِيت هَميل دستماي? اقتباس نمايشي قرار داده است، به‌جز رمان «عقل و احساس»، مي‌توان به رمان‌هاي «غرور و تعصب» و «زنان کوچک» اشاره کرد.
در سال 2017 نشري? «وال‌ استريت جورنال» هَميل را به عنوان بهترين نمايش‌نامه‌نويس سال معرفي کرد.

درباره ترجم? فارسي نمايش‌نام? «عقل و احساس»
نمايش‌نام? «عقل و احساس» با ترجمه و مقدم? زهرا رزاقي در مجموع? «جهانِ نمايش» نشر ني منتشر شده است. «جهان نمايش» عنوان مجموعه کتاب‌هايي در زمين? تئاتر و ادبيات نمايشي است که زير نظر رضا رضايي و با همکاري رحمان سهندي در نشر ني منتشر مي‌شود. اين مجموعه، چنانکه در توضيح آن آمده است، «مجموعه‌اي است از متن‌هايي که براي صحن? نمايش يا دربار? آن نوشته شده‌اند. انواع نمايش‌نامه، چه براي اجرا و چه صرفاً براي خوانده شدن، از جمله نمايش‌نامه‌هايي با اقتباس از آثار ادبي يا سينمايي، و نيز متن‌هاي نظري در حوز? درام و نقد آثار نمايشي، در اين مجموعه جاي مي‌گيرند.»