کتاب «آژاکس» نوشت? رابرت اولِتا
يک اقتباس مدرن از يک نمايشنام? کلاسيکِ متعلق به يونان باستان. کتاب «آژاکس: اقتباسي نو از نمايشنام? آژاکس اثر سوفُکل»، چنانکه از عنوانش نيز پيداست، با نگاهي مدرن و امروزي به نمايشنام? «آژاکس» سوفُکل، تراژدينويس بزرگ يونان باستان، نوشته شده است.
رابرت اولِتا در کتاب «آژاکس» مسئل? مطرح در نمايشنام? سوفکل و شخصيتهاي اين نمايشنامه را به متن روزگار معاصر احضار کرده و اينگونه، متني کهن را دستماي? طرح مسائلي امروزي يا بهبيان دقيقتر، دستماي? پيش کشيدن مسائلي که در هم? دورهها مطرح هستند قرار داده است.
کتاب «آژاکس» رابرت اولِتا نمايشنامهاي است گواه اين مدعا که متون ادبي کهن هرگز کهنه نميشوند و در هم? ادوار حرفي براي گفتن دارند چرا که در اين متون مسائلي بنيادين مطرح است که انسانها در هم? اعصار با آنها درگيرند.
مروري بر کتاب «آژاکس»
رابرت اولِتا در کتاب «آژاکس»، چنانکه پيشتر نيز اشاره شد، به سراغ نمايشنامهاي از اعصار دور، يعني دور? يونان باستان، رفته است. نمايشنام? «آژاکس» سوفکل، که اساس اقتباس اولِتا در کتاب «آژاکس» است، اولين بار در سال 444 قبل از ميلاد در آتن اجرا شده است.
اولِتا در کتاب «آژاکس» متني اينسان دور و متعلق به دور? قبل از ميلاد مسيح را به اکنون احضار کرده تا مسائل امروزي انسان معاصر را از خلال آن بيان کند. او اکنون را در اين متن کهن کشف کرده و با پوشاندن رخت نو به شخصيتهاي نمايشنام? سوفکل، متن خود را خلق کرده است؛ متني در نقد جنگ و جاهطلبيهاي ويرانگر و جنونآميز.
داستان نمايشنام? «آژاکس» سوفکل بعد از مرگ آشيل، پهلوان بزرگ اساطير يونان، اتفاق ميافتد. ماجرا از اين قرار است که وقتي آشيل ميميرد، آژاکس، يکي ديگر از دلاوران اساطير يونان، بهواسط? رشادتهايي که در جنگ به خرج ميدهد، توقع دارد زره آشيل، که در حکم بازوبند پهلواني کشور است، به او داده شود. زره را اما، بهدسيسه، به منلائوس ميدهند و آژاکس از اين موضوع خشمگين ميشود و درصدد انتقام برميآيد.
رابرت اولِتا در اقتباس خود از نمايشنام? سوفکل، اقتباسي که در کتاب «آژاکس» ميخوانيد، همان داستان سوفکل را گرفته و به متن روزگار معاصر آورده و البته بهاقتضاي زمانه تغييراتي در آن داده است.
آژاکس در کتاب «آژاکس» رابرت اولِتا يک فرمانده نظامي ارتش امريکاست؛ فرماندهي که در جنگ با امريکاي لاتين حضور دارد. در روايت آژاکس اولِتا دعوا سَرِ غنايم جنگي است.
کتاب «آژاکس» با يادداشتي از خود رابرت اولِتا درباب اقتباسش از نمايشنام? «آژاکس» سوفکل همراه است که حاوي نکاتي خواندني و جالب دربار? اين اقتباس است و ميتواند خوانندگان نمايشنام? اولِتا را در درک بهتر اقتباس او از «آژاکس» سوفکل ياري کند. اولِتا در بخشي از اين يادداشت مينويسد: «از شگفتيهاي آژاکس سوفکل حساسيت آن نسبت به زمان ما است. به عبارتي، آماد? انطباقي زنده و وحشتآفرين است. به ياد دارم اولينبار که پيتر سلرز از من پرسيد که آيا علاقهاي به تهي? نسخهاي امروزي از آژاکس در صحنهاي مقابل پنتاگون دارم يا نه، ذهنم مغشوش شد.
بيترديد، ميتوان گفت که جنگجويان يونانِ قديم همين فرماندهان آمريکايي امروز هستند. آژاکس روح زند? فرماندهان ما و تجسم خشم و قدرت و جاهطلبي آنها است. ميتوان آنها را در ميدان رژه با لباسهاي جنگي، با پوتين چتربازي يا کلاه سبز امروزي ديد. آدم ميداند که کجا به مدرسه رفتهاند؛ همسران و دوستهايشان چه قيافهاي دارند و ميتوان آنها را در بالگردها ديد که تجاوزکارانه هواي پيرامون را ميشکافند و پيش ميروند. چه تفاوتي است ميان کشتيهايي که رو به تروا ميراندند و زيردرياييهاي سهدماغهاي که يخهاي سطح دريا را ميشکافند و گشت ميدهند؟ فکر دروني هر دو پوسته يکي است، فقط فناوري تغيير کرده است.»
دربار? رابرت اولِتا، نويسند? کتاب «آژاکس»
رابرت اولِتا (Robert Auletta)، متولد 1940، نمايشنامهنويس امريکايي و استاد نمايشنامهنويسي است. اولِتا به اقتباس از نمايشنامههاي کهن و کلاسيک علاقهاي ويژه دارد و شخصيتهاي اساطيري اين نمايشنامهها را به متن دنياي امروز ميآورَد و موقعيتهايي مشابه آنچه را در نمايشنامههاي کهن برايشان تدارک ديده شده، در دنياي معاصر براي اين شخصيتها خلق ميکند و اينگونه در آثارش مسائل امروز را با رجوع به متون کهن پيش ميکشد.
از آثار رابرت اولتا ميتوان به «ايرانيان»، «گارد ملي» و «سگ را بجنبان ويلي» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «آژاکس»
کتاب «آژاکس: اقتباسي نو از نمايشنام? آژاکس اثر سوفُکل» با ترجمه و مقدم? عباس اکبري، همراه با يادداشت رابرت اولتا دربار? اقتباسش از «آژاکس» سوفکل و نقدي بهقلم دبليو. دي. کينگ بر اجراي «آژاکس»، در انتشارات نيلوفر منتشر شده است. اين نمايشنامه، با همين ترجمه، قبلاً در انتشارات برگ منتشر شده بوده است.
عباس اکبري، متولد 1337 در شيراز، مترجم، فيلمنامهنويس و تهيهکنند? ايراني است. اکبري در دانشگاه شيراز در رشت? مهندسي کامپيوتر تحصيل کرده است. از فيلمنامههاي عباس اکبري ميتوان به فيلمنام? نماهنگ «بازگشت»، فيلمنام? کوتاه «هم? پدربزرگها قصه دوست دارند» و فيلمنامههاي «حمزه» و «پل» اشاره کرد.
کتابهاي «راهنماي فيلمنامهنويس»، «راشومون، عشق من»، «محل? چينيها»، «درسهاي کارگرداني ايزنشتين»، «کالبدشکافي چهار فيلمنامه» و «خلق شخصيتهاي ماندگار: راهنماي شخصيتپردازي در سينما، تلويزيون و ادبيات داستاني» از ترجمههاي عباس اکبري هستند.
اکبري تهيهکنندگي چند کارِ سينمايي و تلويزيوني، از جمله سريال «در چشم باد»، بهکارگرداني و نويسندگي مسعود جعفري جوزاني، و فيلم سينمايي «خان? ديگري» را نيز بهعهده داشته است.
