کتاب «منات به دنبال» اثر بهمن فُرسي
مجموعهاي از يادداشتها و خاطرات و ترجمههاي بهمن فُرسي. کتاب «منات به دنبال» کتابيست شيرين و البته گزنده و نقادانه، که ما را با خود به فضاي فرهنگي و هنري ايرانِ ده? 40 خورشيدي ميبرد و نيز در تماشاخانههاي لندن ميگرداند و با ما از اوضاعواحوال ديروز و امروز گوشههايي از هنر ايران و جهان سخن ميگويد.
فُرسي، که از قديميهاي تئاتر ايران است و با بسياري از مشاهير هنر و ادبيات ايران دوستي و آشنايي و مُراوده داشته، در کتاب «منات به دنبال» جابجا از اين مشاهير نامي ميبرد و خاطرهاي نقل ميکند و البته، حينِ اين نام بردنها و نقلِ خاطرات، کمتر کسي را از نيش و کنايه و سنجشهاي نقادان? صريح و طنازانهاش بينصيب ميگذارد.
کتاب «منات به دنبال» کتابي است جذاب و خوشخوان و پُر از نکتهسنجيهاي هوشربا و نقلهايي بديع و شيرين و نقادانه درباب فرهنگ و اهل فرهنگ در ايران و جهان. اين کتاب همچنين حاوي چند ترجمه از بهمن فُرسي است؛ بعضي داستان و بعضي غيرداستان.
کتاب «منات به دنبال» بهويژه باب طبع کساني است که به دانستن درباب اشخاص و ماجراهاي فرهنگي و هنري ايرانِ ده? 40 خورشيدي علاقهمند هستند و دوست دارند از نگاه يک راوي نقاد و شيرينسخن، گوشههايي از آن دوره را به تماشا بنشينند. اين کتاب همچنين براي علاقهمندان تئاتر، حرفها براي گفتن دارد و حاوي نکاتي باريکتر از مو درباب فوتوفنّ نمايش است.
مروري بر کتاب «منات به دنبال»
آنچه بيش از هرچيز در کتاب «منات به دنبال» جلب توجه ميکند، نثر گيرا، ماهرانه و شيرينِ اين کتاب و نيز نگاه نقادانه و طناز و نکتهسنجي است که از پشت اين نثر خودنمايي ميکند.
فُرسي، فارغ از اينکه چه ميگويد، نقالي گرمدهان و وارد به فوتوفنّ درام و قصهگويي است و اين مهارتِ خود در نقل و قصهپردازي و دراماتيک کردن هرچيز را در نوشتههاي غيرداستاني کتاب «منات به دنبال» هوشمندانه به کار ميزند و خواننده را اينگونه پاي نوشتههايش مينشاند و دنبال خود به هرجا که خاطرخواه اوست ميکشاند. از همين رو، حينِ خواندن يادداشتها و خاطرات فُرسي در کتاب «منات به دنبال»، چه با هم? آنچه او ميگويد موافق باشيم و چه نباشيم و چه به اصلِ موضوعِ مطرح در اين نوشتهها علاقهمند باشيم و چه علاقهاي به آن نداشته باشيم، اغلب ترغيب ميشويم متن را تا بهآخر دنبال کنيم، چون خودِ نوشته به اثري هنري ميماند.
فُرسي در نوشتههاي کتاب «منات به دنبال» گاه، ميان گفتنِ اصلِ حرف، وقفهاي مياندازد و گريزي به آدمي و ماجرايي ميزند و باز بر سرِ حرف اصلي ميشود و اينگونه نقلش را هزارويکشبوار و قصه در قصه پيش ميبرد و ما را در تماشاخانهاي رنگارنگ ميگرداند.
نثر فُرسي در يادداشتهايش نشان از اِشراف او به چموخمِ زبان فارسي، هم فارسيِ کلاسيک و نوشتاري و هم فارسي گفتاري و شفاهي و عاميانه، دارد و فُرسي اينها را ماهرانه بههم ميآميزد و ماحصل اين آميزش، سبک و لحني خاصّ خود اوست و نوشتههايي پُر از نکتهسنجي و ظرافت و نقادي و متلکپراني و نيش و کنايه و شوخطبعي.
فُرسي همچنين در کتاب «منات به دنبال» نمونههايي خواندني و آموختني از مُرور و بررسي تئاتر و فيلم و گونههاي ديگرِ هنر را پيشِ روي ما ميگذارد. موجز حرف ميزند و اصلِ مطلب را در چند جمله خلاصه ميکند و البته چاشنيِ شوخي هم به آن ميزند و حاشيههايي مفرح و باريکبينانه هم به اصلِ حرف ميافزايد اما اصل را قرباني حاشيهروي و پُرگويي نميکند و در ضمن، تعارف و مجامله و اغراق در ستايش و تعريفوتمجيد و افراط در ايرادگيري و بدگويي را هم کنار ميگذارد و با ديدي نقادانه و درعينحال منصفانه به آنچه در حال مرور و بررسي آن است ميپردازد.
کتاب «منات به دنبال» همچنين پُر است از خاطراتي از چهرههاي سرشناس هنر و ادبيات ايران، از جمله ابراهيم گلستان و علي نصيريان و داريوش مهرجويي و شاهرخ گلستان و... . فُرسي در نقل خاطراتش از آدمها بيپرده و بيتعارف و طناز است و خوب و بدِ کساني را که با آنها دوستي و آشنايي و نشستوبرخاست داشته، بيتعارف ميگويد، همچنانکه در نقد هنرِ معاصر ايران نيز صريح و بيپرده و بيتعارف است، در عين اينکه جانب انصاف را هم نگه ميدارد.
کتاب «منات به دنبال» حاوي چند ترجمه از بهمن فُرسي هم هست که از آن جمله ميتوان به ترجم? دو قصه از ريچارد براتيگان اشاره کرد.
کتاب «منات به دنبال» در نشر بيدگل منتشر شده است.
دربار? بهمن فُرسي، نويسند? کتاب «منات به دنبال»
بهمن فُرسي، متولد 1312 در تبريز، نمايشنامهنويس، داستاننويس، شاعر، منتقد هنري و جُستارنويس ايراني است. از او بهعنوان آغازگر تئاتر پيشتاز ايران و يکي از اولين نمايشنامهنويسان آبزورد ايران ياد ميشود.
فُرسي، همانند بسياري از همنسلان خود، شخصيت فرهنگياي همهفنحريف است و به کارهاي متنوعي در حوز? فرهنگ پرداخته است. هم مدتي روزنامهنگاري کرده، هم نمايشنامه نوشته و کارگرداني کرده، هم داستان بزرگسال و داستان مصور براي کودکان نوشته، هم نقد و بررسي و جُستار و هم شعر و به اينها همه بايد کارهايي ديگر، از جمله بازيگري و ترجمه، را نيز افزود. از تجربههاي او در بازيگري، نقشآفرينياش در دو فيلم «داير? مينا» و «پستچي» داريوش مهرجويي است.
از جمله آثار بهمن فُرسي ميتوان به نمايشنامههاي «گلدان»، «آرامسايشگاه» و «موش»، مجموعه داستانهاي «زير دندان سگ» و «دوازدهمي»، رمان «شب يک شب دو»، داستان مصور «هفاايستوس» براي کودکان و دفتر شعر «خودرنگ» اشاره کرد.
