کتاب «رکوئيم براي يک راهبه» اثر آلبر کامو
نمايشي که نشان ميدهد چگونه قانون به ضد خودش بدل ميشود و به بيعدالتي دامن ميزند. آلبر کامو در نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» فرايند پيچيدهاي را به تصوير کشيده که در آن قانون ناتوان از دفاع از حقوق محرومان و بيگناهان است و عملکردي معکوس دارد.
کامو به جز نوشتن رمان و آثار فلسفي، تعدادي نمايشنامه هم نوشت و در تئاتر هم فعاليت داشت. او برخي از نمايشنامهها را بر اساس آثاري از نويسندگان ديگر نوشت. کامو حدود شش نمايشنامه را تنظيم و کارگرداني کرد که از ميان آنها دو اثر بسيار موفق از کار درآمدند: «رکوئيم براي يک راهبه» اثر ويليام فاکنر و «تسخيرشدگان» اثر فيودور داستايفسکي.
رمان «رکوئيم براي يک راهبه» كه آن را ادامه «حريمِ» ميدانند، ازجمله آثار فاكنر است كه بعد از دريافت جايزه نوبل ادبيِ 1949 نوشته شده و فاکنر در آن به مضاميني چون ايثار، اخلاق و انسانيت پرداخته است. کامو بر اساس اين رمان نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» را براي اجراي در صحنه نوشته است.
در سپتامبر سال 1956 کامو نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» را که شش شخصيت دارد در تماشاخانه ماتورنها به روي صحنه برد.
مروري بر کتاب «رکوئيم براي يک راهبه»
کامو کتاب «رکوئيم براي يک راهبه» را يک تراژدي مدرن ميداند و در نمايشنامهاش کوشيده با حفظ کالبد و روح اصلي اثر فاکنر، آن را به زبان فرانسه و به شکل نمايشي بازگرداند.
متني که کامو در کتاب «رکوئيم براي يک راهبه» نوشته به داستان و ديالوگهاي کتاب فاکنر بسيار نزديک است و البته او به اقتضاي صحنه و اجرا تغييرات اجتنابناپذيري در آن به وجود آورده است.
کامو همچنين در متن نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» برخي شخصيتها يا برخي وقايع را پررنگتر و برجستهتر کرده است.
کتاب «رکوئيم براي يک راهبه» در صحنه اولش در دادگاه آغاز ميشود. متهم زني است سياهپوست که حدودا سي سال سن دارد و نامش نانسي مانيگو است. در واقع کامو نمايشنامهاش را با پرداختن به موقعيت يک محکوم آغاز ميکند.
دادگاهي که در ابتداي نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» توصيف شده نامتعارف و عجيب به نظر ميرسد چرا که زن سياهپوستي که به عنوان متهم در جلسه حاضر است خود را مجرم و گناهکار معرفي ميکند در حالي که او مرتکب جرم نشده و بيگناه است. نانسي مانيگو جز اينکه اتهام را بپذيرد هيچ حرف ديگري ندارد.
او چهرهاي آرام و نفوذناپذير و تقريبا رويايي دارد و به ظاهر بلندبالا به نظر ميرسد. در توضيحات خود نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» درباره او آمده که او نيازي به کمک ندارد و با آنکه همه نگاهها به سوي او چرخيده اما او به کسي نگاه نميکند. چشمانش را بالا گرفته و به نقطهاي در دوردست، در انتهاي ديگر صحن دادگاه خيره شده است. گويي تنها است و در سکوت مرگباري که بر سالن دادگاه حاکم است همه به او خيره شدهاند.
اين شخصيت کتاب «رکوئيم براي يک راهبه» که به جرم کشتن يک کودک خردسال محاکمه ميشود پس از آنکه قاضي حکم اعدامش را صادر ميکند تشکر ميکند و اين به عجيب بودن موقعيت اين محاکمه ميافزايد. وکيل نانسي در جلسه دادگاه به او ميگويد هر حرفي دارد بايد پيش از اعلام راي بزند. او ميداند که چرا نانسي برخلاف واقعيت خود را گناهکار ميخواند: «من مىدونم تو چرا پاسخ دادى گناهکارم، درحالىکه من بارها و بارها تکرار کردم که در جواب بايد بگى بىگناهم. من مىدونم چرا اين کار کردى. اما حالا، محاکمه تموم شده. تا چند لحظه ديگه، توى زندان، فکرت به کار ميندازى و چيزى رو که مىخواى مىگى. تموم اون چيزى که تو دلت هست. چيزى که من ازش باخبرم و درکش مىکنم. اما اينجا، بعد از اعلام رأى، بايد ساکت باشى. اگه مىخواى حرفى بزنى، همين الان اين کارُ بکن. فهميدى؟».
کامو در نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» تنها به توصيف وضعيت روحي شخصيتهاي نمايش بسنده نکرده بلکه بستر و محيطي که علت اصلي رفتار آنها است به تصوير کشيده است. او نشان داده که محيط اجتماعي و مسايل اقتصادي چگونه روند زندگي افراد را تغيير ميدهد.
او همچنين در ماجراهايي که در نمايشنامه «رکوئيم براي يک راهبه» شرح داده اين واقعيت تلخ را به نمايش گذاشته که فردي که بيگناه است نه تنها تا پاي چوبه دار ميرود بلکه اعدام هم ميشود و قانون و اجتماع امکاني براي نجات او ندارند.
درباره آلبر کامو نويسنده کتاب «رکوئيم براي يک راهبه»
آلبر کامو، رماننويس، نمايشنامهنويس، روزنامهنگار و روشنفکر فرانسوي-الجزايري، در سال 1913 از پدري الجزايري و مادري اسپانيايي به دنيا آمد. تمام کودکياش را با مادر در يک محله فقيرنشن الجزيره سپري کرد چرا که پدرش در سال 1914 کشته شده بود. فقر اين دوران تاثير مهمي بر کامو گذاشت و به درک او از جهان پيرامون کمک بزرگي کرد. کامو خيلي زود شروع به نوشتن کرد و به عنوان بازيگر هم مشغول کار شد. او عضو حزب کمونيست هم شد اما تنها يک سال در حزب ماند و از آن خارج شد. کامو زندگي کوتاه اما پرباري داشت و به عنوان يکي از نويسندگان و روشنفکران شاخص قرن بيستم شناخته ميشود. در کارنامه او نمايشنامه، داستان و آثاري با درونمايه فلسفي ديده ميشود. در سال 1959 کامو بر اثر تصادف از دنيا رفت. او برنده جايزه نوبل ادبي هم شده بود. «سقوط»، «کاليگولا»، «اسطوره سيزيف» «طاعون»، «بيگانه»، «سوءتفاهم» و «نوادگان خورشيد» برخي از آثار کامو هستند که به فارسي ترجمه شدهاند.
درباره ترجمه کتاب «رکوئيم براي يک راهبه»
کتاب «رکوئيم براي يک راهبه» با ترجمه کياسا ناظران در نشر قطره منتشر شده است.
کياسا ناظران، متولد 1355، مترجم، پژوهشگر و مدرس ادبيات نمايشي و تئاتر است. ناظران در دانشگاه پاريس 3 به تدريس و پژوهش در زمينه تئاتر مشغول است و آثاري هم در اين زمينه به فارسي برگردانده است. «به سوي تئاتر بيچيز»، «تن شاعر» و «بازيگري» در دو جلد از جمله ترجمههاي او است.
