راهنمای عملی نمایشنامه نویسی برای رادیو

يک کتاب آموزشي براي نوشتن نمايشنامه براي راديو و آشنايي با سازوکار نمايش‌هاي راديويي. ايوب آقاخاني در کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو» ماحصل تجربه‌ها و آموخته‌ها و مطالعات خود در حوزه نمايشنام? راديويي را با علاقمندان نمايشنامه‌نويسي و به‌ويژه آن‌ها که مي‌خواهند براي راديو نمايشنامه بنويسند و در ابتداي اين راه هستند به اشتراک مي‌گذارد و از فوت‌وفن اين کار سخن مي‌گويد.
خواندن کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو» مي‌تواند براي شنوندگان نمايش‌هاي راديويي هم جالب باشد و آن‌ها را با ريزه‌کاري‌هاي فني و تکنيکي و دشواري‌هاي نوشتن نمايشنام? راديويي آشنا کند.
آقاخاني در کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو»، ضمن طرح بحث‌هاي نظري و ارائ? تاريخچه‌اي از نمايش راديويي، بحث‌هاي آموزشي خود را با مثال‌هاي مختلف از انواع نمايشنامه‌هاي راديويي و متن دو نمايشنام? راديويي همراه کرده است تا خواننده به‌طور عملي و ملموس با اصول و مباني نوشتن نمايشنام? راديويي آشنا شود.

مروري بر کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو»
در کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو» پس از پيش‌گفتار و ارائ? تاريخچه‌اي مختصر از نمايش راديويي در جهان، به موضوعاتي چون تخيل و روايتگري در راديو و عناصر مختلف نمايشنام? راديويي، مثل درونمايه و موضوع و شخصيت‌پردازي و ديالوگ‌نويسي پرداخته شده و اصول به‌کارگيري اين عناصر در نوشتن نمايشنام? راديويي با مثال‌هايي از نمايشنامه‌هاي راديويي آموزش داده شده است.
مالکيت ميکروفون و پرسپکتيو صدا و کاربرد موسيقي در نمايشنام? راديويي و نيز مرزبندي ميان کارگرداني و نويسندگي در نمايش راديويي از ديگر موضوعاتي‌اند که در کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو» از آن‌ها سخن رفته است.
در پايان کتاب نيز متن دو نمايشنام? راديويي، يکي اوريژينال و ديگري اقتباسي، آورده شده است. اين دو نمايشنامه عبارتند از: نمايشنام? راديويي «نيم‌تن? ارغواني» و نمايشنام? راديويي «بيلي بتگيت». با خواندن اين دو نمونه، کاربرد عملي اصولي را که در کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو» آموزش داده شده‌اند درمي‌يابيم.
در بخشي از پيش‌گفتار کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو» مي‌خوانيد: «نمايش راديويي، نمايشي است ارزان؛ با مناسک ارتباطي ويژه‌ي آن. چرا که مخاطبان نمايش راديويي – برعکس تئاتر، سينما و حتي تلويزيون – "مخاطبان اسير" نيستند. آن‌ها مي‌توانند هم‌زمان با برقراري ارتباط با نمايش به هر کاري – به دلخواه – پرداخته و در هر موقعيتي آن را بشنوند. اما همين مقوله سبب مي‌شود که با نمايش دشوارتري به لحاظ نوشتن و توليد مواجه باشيم. چرا که "هيچ‌کاري در جهان، آسان‌تر از خاموش کردن راديو نيست."
در چنين تنگنا، سختي و معذوريتي، پرداختن به درام راديويي و موفق شدن در برقراري ارتباطي معقول و سنجيده، به‌مراتب دشوارتر از همين فعل و انفعالات در شکل‌هاي ديگر دراماتيک است.
نمايش راديويي، ترکيب داده‌هاي صوتي بر بنياد زيبايي‌شناسي نمايشي است. تفکر استتيک راديو بر اين مهم استوار است که ساختمايه‌ي مهم راديو، "صدا" است. بنابراين هنرمند نمايش راديويي پيوسته مي‌کوشد تا صداي هر چيزي را دريابد، براي آن‌ صدايي بيافريند، صدا را رسا و گويا ساخته و به زيبايي آن هم بينديشد. شايد اين همان فرايندي است که به شکلي ديگر در جهان موسيقي مي‌توان ردش را يافت.
عيني نبودن تصاوير نمايش راديويي کمبود آن نيست، بلکه از منظري ويژگي و برتري آن است؛ چرا که براي مخاطب، آزادي در آفرينشگري ايجاد کرده و تخيل او را تحريک و ارضا مي‌کند. اما مسير بخشيدن به اين تخيل و حفظ آن بر محوري که هنرمند نمايش راديويي مي‌خواهد و مي‌طلبد، پر از پيچيدگي، ظرافت، نکته و مسأله است.
صحبت از نوعي درام‌نويسي است که هر آن در معرض سهل‌نگري و در نتيجه، ابتذال است، چرا که زمينه‌هاي روزمره در آن بيشتر وجود دارد. صحبت از نوعي درام‌نويسي است که پر از قراردادهاي مختلف است و اين قراردادها همگي ريشه در ناخودآگاه و روان‌شناسي مخاطب دارند و از همين‌رو است که از ابتداي تولد درام راديويي (1924) تاکنون، تنها 27 درصد از قوانين حاکم بر آن تغيير يافته‌اند، چرا که روان‌شناسي انسان و ساختار ناخودآگاه بشر، در يک‌صد سال گذشته چندان تغييري نيافته است که حال، در قاعده‌هاي معناشوند در دل ساختارهاي ذهني بشر، تغييري ايجاد شود.
صحبت از نوعي درام‌نويسي است که در آن قراردادهاي موجود در دل يک اثر مشخص، نبايد تغيير يابد.»
کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو» در انتشارات افراز منتشر شده است.

درباره ايوب آقاخاني، نويسنده کتاب «راهنماي عملي نمايشنامه‌نويسي براي راديو»
ايوب آقاخاني، متولد 1354 در تبريز، کارگردان و مدرس تئاتر، بازيگر تئاتر و تلويزيون، نمايشنامه‌نويس، مترجم و شاعر ايراني است.
او داراي ليسانس نمايش با گرايش ادبيات نمايشي از دانشکده هنر و معماري دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران مرکزي و فوق ليسانس نمايش با گرايش ادبيات نمايشي از دانشکده هنر دانشگاه تربيت مدرس است.
آقاخاني پيش از شروع تحصيلات دانشگاهي در حوزه تئاتر، به‌صورت عملي در اين حوزه کار کرد و تجربه اندوخت. او کار تئاتر را از نوزده سالگي و در راديو آغاز کرد.
آقاخاني بازي در تلويزيون و تدريس تئاتر، مسئوليت تئاتر و شوراي نظارت مرکز هنرهاي نمايشي، داوري در جشنواره‌هاي مختلف، دبيري شوراي انتخاب آثار مجموع? تئاتر شهر، مديريت بخش راديويي دوازدهمين دوره جشنواره بين‌المللي تئاتر دانشگاهي ايران و مديريت تالار تجربه حافظ را نيز در کارنام? کاري خود دارد.
از بازي‌هاي آقاخاني در تلويزيون مي‌توان به بازي در سريال‌ «داوران» اشاره کرد.
ايوب آقاخاني به‌خاطر نمايشنام? «امپراتور و آنجلو» برنده جايزه نويسندگي برتر اوريژينال جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر شده است.
از آثار تأليفي ايوب آقاخاني مي‌توان به «شقيقه‌هاي سفيد»، «زناني که به بزها خيره شده‌اند» و «جنوب از شمال غربي» اشاره کرد.
او همچنين نمايشنام? «اهميت ارنست بودن» را به فارسي ترجمه کرده و مجموعه شعري هم با عنوان «واگويه در مسير وهم و اميد» منتشر کرده است.