ترس جان - پوست

رمان «ترسِ جان» اثر کورتزيو مالاپارته
تاريخ شکست‌خوردگان، بازندگان و تحقيرشدگان به‌روايت کورتزيو مالاپارته. رمان «ترسِ جان (پوست)»، با عنوان اصلي La pelle، يکي از مهمترين آثار کورتزيو مالاپارته، نويسند? مطرح ايتالياييِ قرن بيستم، و از کلاسيک‌هاي مدرنِ تاريخ ادبيات جهان است.
کورتزيو مالاپارته در رمان «ترسِ جان»، با گذر دادن تاريخ از هزارتوي تخيل، روايت فاتحان از تاريخ جنگ دوم جهاني را وارونه مي‌کند و با طنزي سياه و گزنده فلاکتي را به تصوير مي‌کشد که پس از اين جنگ گريبانگير مردم سرزمينش شد.
رمان «ترسِ جان» اگرچه ظاهري مستندگونه و اتوبيوگرافيک دارد و مبناي آن رويدادهاي واقعي مربوط به اشغال ناپل توسط متفقين است اما نه بازتابِ صِرفِ واقعيت، که روايتي تخيلي از آن است؛ روايتي که به‌ياري تخيل از سطح واقعيتي پلشت و دوزخي عبور مي‌کند و عمق پلشتي را مي‌کاود.
رمان «ترسِ جان» رماني‌ست نقادانه و اجتماعي – سياسي که با اوج ظرافت و ذوق و مهارت ادبي و با نگاه به ميراث غني ادبيات کلاسيک و مدرن غرب نوشته شده است؛ رماني که هم طنز سياه و هجايي و بُرند? لويي فردينان سلين را در پشت سر خود دارد، هم ظرافت‌هاي ادبي مارسل پروست را، هم «کمدي الهي» دانته را و هم طنازي‌هاي مفرح و نقادان? جوواني بوکاچو را.
متن اصلي رمان «ترس جان» اولين بار در سال 1949 منتشر شده است. اين رمان دستماي? اقتباس‌ سينمايي هم قرار گرفته و براساس آن فيلمي ساخته شده که مارچلو ماستروياني، کلوديا کارديناله و برت لنکستر در آن ايفاي نقش کرده‌اند.

مروري بر رمان «ترس جان»
در زمان اشغال ناپل به‌دست قواي متفقين، پس از شکست ايتاليا در جنگ جهاني دوم، کورتزيو مالاپارته به‌عنوان افسر رابط براي ارتش امريکا کار مي‌کرد. راوي رمان «ترسِ جان» خود مالاپارته، در سِمَتِ رابط امريکايي‌ها در روزهاي اشغال ناپل، است. اين راوي اما عينِ تجرب? آن روزهاي خود را در رمان «ترس جان» بازتاب نداده بلکه آن را از تخيلي شگرف گذر داده و روايتي بس تکان‌دهنده از ايتالياي شکست‌خورده و اشغال‌شده ارائه کرده است؛ روايتي که راوي آن پشت مردمي‌ست که اگرچه، با اشغال سرزمينشان به‌دست نظامياني که خود را ناجي آن‌ها مي‌دانند، از حکومت فاشيستي موسوليني خلاص شده‌اند اما گرفتار فلاکت‌هايي ديگر شده‌اند که برآمده از اشغال نظامي است.
مالاپارته در رمان «ترس جان» روي ديگرِ سک? پيروزي در جنگ را نشان مي‌دهد و از ظلم و تحقير و فقرِ مردمي سخن مي‌گويد که کشورشان جنگ را باخته و سرزمين‌شان اشغال شده است. مالاپارته، در مقام راوي رمان «ترس جان»، در اين رمان با طنزي رندانه و درعين‌حال صريح و جسورانه به نظاميان اشغالگر مي‌تازد و فاتحان نظامي ازخودمتشکر جنگ را ريشخند مي‌کند. او البته از موضع يک هوادار ايتالياي فاشيست، که حالا شکست خورده، اين کار را نمي‌کند. مالاپارته در رمان «ترس جان» سَمتِ مردمي‌ست که هم توسط حکومت فاشيستي تحقير و سرکوب شده‌اند و هم ناجيان اشغالگرشان آن‌ها را مورد تحقير قرار مي‌دهند.
رمان «ترسِ جان» رماني‌ست عليه جنگ؛ رماني که ساده‌انگاري‌هاي دوقطبي دربار? جنگ را وامي‌نهد، فاتحان نظامي جنگ را به‌انداز? مغلوبان نظامي محکوم مي‌کند و رنج مردم سرزمين مغلوب را به نمايش مي‌گذارد. اين رمان اما صرفاً يک رمان سياسي – اجتماعي در نقد آن‌چه نويسنده در دوران اشغال ناپل مي‌ديده نيست. اين رمان از وجه ادبي و زيبايي‌شناختي نيز حرف‌ها براي گفتن دارد و اصلِ تأثيرگذاري‌اش هم به‌دليل همين وجه ادبي و زيبايي‌شناختي و تخيل قدرتمند مالاپارته در خلق موقعيت‌هاي تکان‌دهنده و دوزخي است. به‌واقع از مسير همين وجه ادبي و زيبايي‌شناختي قدرتمند و خلاقان? رمان است که به وجه تاريخي و اجتماعي و سياسي آن نيز راه مي‌بريم.
مالاپارته در رمان «ترس جان» گويي دوزخ «کمدي الهي» دانته را در متن جنگ جهاني دوم بازسازي مي‌کند و به‌مثابه دانته‌اي مدرن از دل اين دوزخ مي‌گذرد و فقر و گرسنگي و بيماري و فلاکت و تباهي و مرگ را در شهري جنگ‌زده و به اشغال درآمده به تصوير مي‌کشد. او در اين رمان روايت داستانيِ خود را از ترکيب ادبيات با ژانرهاي روايي غيرداستاني، مثل روزنامه‌نگاري و گزارش‌گري و تک‌نگاري و...، مي‌سازد.
رمان «ترس جان» همچنين تأملي فلسفي در مقول? شکست است. مالاپارته در اين رمان به شکست اعتباري مي‌دهد که پيروزي را فاقد آن مي‌بيند و اين‌گونه است که تاريخ رسميِ فاتحان را به زير مي‌کشد و روايتگر تاريخ شکست‌خوردگان و تحقيرشدگان مي‌شود و از خلال ترسيم زمانه‌اش مسائل عام و بنيادين و همه‌جايي و همه‌زمانيِ بشري را نيز مطرح مي‌کند.

دربار? کورتزيو مالاپارته، نويسند? رمان «ترس جان»
کورتزيو مالاپارته (Curzio Malaparte)، متولد 1898 و درگذشته به سال 1957، روزنامه‌نگار، داستان‌نويس، شاعر، مقاله‌نويس و ديپلمات ايتاليايي بود. از مالاپارته به‌عنوان يکي از چهره‌هاي اصلي ادبيات اکسپرسيونيستي و رئاليستي در ايتاليا ياد مي‌شود. او در خارج از ايتاليا بيشتر به‌خاطر دو رمان اتوبيوگرافيک «قرباني» و «پوست» مشهور است که براساس تجربه‌هايش، به‌عنوان روزنامه‌نگار و افسر در جنگ‌هاي جهاني اول و دوم، نوشته شده‌اند.
سبک نويسندگي مالاپارته آميزه‌اي از واقع‌گرايي و تخيل است. او را نويسنده‌اي بدبين و درعين‌حال دلسوز توصيف و آثارش را، به‌لحاظ سبک و مضمون، با آثار لويي فردينان سلين مقايسه کرده‌اند.
مالاپارته در تئاتر و فيلمسازي هم دستي داشت و فيلمي به نام «مسيحِ ممنوع» ساخت که فيلمي نسبتاً موفق بود.
از ديگر آثار کورتزيو مالاپارته مي‌توان به کتاب‌هاي «تکينک کودتا»، «فرار از زندان»، «خون»، «زني مثل من» و «خورشيد کور است» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي رمان «ترس جان»
رمان «ترسِ جان (پوست)» با ترجم? بهمن محصص در انتشارات جامي منتشر شده است. اين رمان در سالهاي دور، با همين ترجمه، در انتشارات نيل به چاپ رسيده بود. گفتني‌ست که «پوست»، که به‌عنوان نام فرعي رمان روي جلد ترجم? فارسي درج شده است، درواقع عنوان اصلي رمان است اما بهمن محصص، به‌پيشنهاد جلال‌ آل‌احمد، در ترجم? فارسي‌اش از اين رمان نام آن را به «ترس جان» تغيير داده است.
بهمن محصص، متولد 1309 در رشت و درگذشته به سال 1389 در رُم، نقاش، مجسمه‌ساز و مترجم ايرانيِ داراي تابعيت ايتاليا بود. محصص از هنرمندان پيشرو، مدرن و جريان‌ساز ايراني بود. سبک نقاشي‌هاي او آميزه‌اي از تکنيک‌هاي غربي و نگاه شرقي است.
محصص با پيوستن به «انجمن خروس‌جنگي» به جرگ? نوگرايان هنر و ادبيات ايران پيوست. مؤسس اين انجمن جليل ضياء‌پور، ملقب به پدر نقاشي مدرن ايران، بود و نيما يوشيج و سهراب سپهري از جمله اعضاي آن بودند. محصص مدتي هم ويراستار هفته‌نام? ادبي – هنري «پنج? خروس»، يکي از مجله‌هاي «انجمن خروس‌جنگي»، بود. او همچنين مدتي به فعاليت‌هاي سياسي پرداخت که از آن جمله مي‌توان به عضويتش در حزب «نيروي سوم» خليل ملکي اشاره کرد.
محصص همچنين يکي از هنرمندان پيشگام عرص? طراحي صحن? تئاتر در ايران است. از جمله نوآوري‌هاي او در اين عرصه طراحي صحن? نمايش «صندلي‌ها» از اوژن يونسکو است که محصص خود آن را روي صحنه برد و صندلي‌ها را در اين نمايش طوري طراحي کرد که وقتي کنار هم چيده شدند تداعي‌گر يک جنگل آبستره بودند.
تعدادي از آثار هنري محصص ملهم از اشعار نيما يوشيج هستند که از آن جمله است تابلوي «عقاب کور» که در آن ارجاعي به شعر «عقاب نيل» از نيماست. از ديگر نقاشي‌هاي او مي‌توان به تابلوي «مينوتور در ساحل دريا» اشاره کرد.
محصص، به‌جز نقاشي، در مجسمه‌سازي نيز چيره‌دست و پيشرو و صاحب‌سبک بود. مجسم? «ني‌لبک‌زن» از آثار مشهور و شاخص او در اين عرصه است.
گفتني‌ست که در نظرسنجي نوروز سال 1394 نشري? «حرفه: هنرمند» از صد هنرمند و هنرشناس، به‌قصد انتخاب ده هنرمند برتر نوگراي ايران از ده? بيست تا زمان انجام اين نظرسنجي، بهمن محصص در صدر فهرست برگزيدگان قرار گرفت.
از ترجمه‌هاي بهمن محصص، به‌جز رمان «ترس جان»، مي‌توان به رمان «ويکنت شقه‌شده» و نمايشنام? «کلفت‌ها» اشاره کرد.

از رمان «ترس جان» ترجم? فارسي ديگري هم، با عنوان «پوست» يعني عنوان اصلي رمان، موجود است که مترجم آن قلي خياط و ناشرش انتشارات نگاه است.