کتاب «داستان يک شهر» اثر احمد محمود
روايت شکست و از بين رفتن آرزوهاي جمعي در فضاي پس از کودتاي 28 مرداد 1332. کتاب «داستان يک شهر» احمد محمود داستاني تراژيک است که در بستري تاريخي رخ ميدهد و تصويري از يک دوران به دست ميدهد.
رمان «داستان يک شهر» در سال 1360 منتشر شد و دومين رمان طولاني احمد محمود به شمار ميرود.
کتاب «داستان يک شهر» از مهمترين رمانهاي معاصر فارسي است و علاقهمندان به ادبيات داستاني و همچنين تاريخ معاصر مخاطبان اصلي اين اثر به شمار ميروند.
مروري بر کتاب «داستان يک شهر»
در ميان آثار احمد محمود سه رمان مشهور با نامهاي «همسايهها»، «داستان يک شهر» و «زمين سوخته» وجود دارد که ميتوان اينها را تريلوژي او ناميد. در اين سه رمان با سرگذشت و زندگي شخصيت اصلي داستان، خالد، در سه برهه متفاوت تاريخي روبرو هستيم.
کتاب «همسايهها» مربوط به سالهايي است که اميدي جمعي خودش را در قالب مبارزه سياسي نسلي به تصوير کشيده که ميخواهد روبروي استبداد و استعمار بايستد. اما کتاب «داستان يک شهر» به وضعيت تراژيک پس از کودتاي 28 مرداد و روبرو شدن با شکست مربوط است. اين رمانها اگرچه به واسطه روايت سرنوشت خالد با هم در ارتباط هستند اما ميتوان هريک از آنها را به عنوان اثري مستقل هم در نظر گرفت.
کتاب «داستان يک شهر» در ده فصل نوشته شده است. اين رمان را ميتوان واضحترين و درخشانترين روايت داستاني از سالهاي سياه شکست پس از کودتاي 28 مرداد دانست. محمود در «داستان يک شهر» به دستگيريهاي گسترده و سرکوب و تيرباران افسران سازمان نظامي حزب توده پرداخته است.
در کتاب «داستان يک شهر» با سرنوشت خالد و علي روبرو هستيم. در آغاز رمان جنازه علي را به پادگان ميآورند و خالد با مرگ علي به ياد گذشته و نحوه آشنايياش با علي و دوراني که از سر گذراندهاند ميافتد. خاطرات گذشته و هجوم يادها تا پايان کتاب «داستان يک شهر» ديده ميشود و ما روايت دو زندگي يعني زندگي خالد و زندگي علي را ميخوانيم. اين داستاني است پرکشش با جزئيات بسيار از زندگي جواناني که سرنوشتي تراژيک دارند.
از منظري ديگر کتاب «داستان يک شهر» تصويري از وضعيت تبعيد هم هست. افزون بر اين، رمان «داستان يک شهر» شرح شکستهاي شخصي و خانوادگي و شکستهاي جمعي و سياسي است. در اين رمان ميبينيم که خالد که دانشجوي دانشکده افسري است مدتي را در زندانهاي موقت سپري ميکند و در آنجا شاهدي است بر شکنجه شدنهاي افسران ارشد و ساير اعضاي حزب توده ايران و نيز اعدام گروهي از آنها.
خالد در کتاب «داستان يک شهر» اگرچه شاهد عيني شکنجه و سرکوب و اعدامي بيرحمانه است، اما خودش نيز تبعيدي دربندي است که بدون بازجويي و محاکمه به بندر لنگه تبعيد ميشود تا در آنجا چند ماهي را در تنهايي و سختي در ميان مردماني به سر ببرد که انگار از يادها رفتهاند و زندگيشان را با مصرف ترياک و الکل ميگذرانند. در اين ميان البته زني جوان و زيبا با نام شريفه هم به بندر لنگه ميآيد و اين تنوعي را در زندگي خالد پديد ميآورد. اما ديري نميگذرد که شريفه در دريا غرق ميشود و علي، دوست خالد، توسط قاچاقچيان کشته ميشود و خالد از هر زماني تنهاتر ميشود.
آنچه احمد محمود در کتاب «داستان يک شهر» تصوير کرده بيارتباط با تجربههاي شخصي خودش نيست. محمود در دهه 30 به بندرلنگه تبعيد شده بود و خودش گفته بود که «فکر اين رمان سالها با من بود، بخشي عظيمي از اين رمان تجارب مستقيم خودم است.»
احمد محمود در بخشي از گفتوگوي درازدامني که در کتاب «حکايت حال» منتشر شده، درباره کتاب «داستان يک شهر» گفته: «در اين رمان تصوري از کل مملکت داشتم که پس از کودتا تبديل شده به مملکتي بيتحرک و خفه و متلاشي شده -چه از نظر مبارزات سياسي و چه از نظر امور اقتصادي- مملکت پس از کودتا تبديل شد به قبرستاني که از يکسو چکمه و سرنيزه بر آن حاکم بود و از سوي ديگر تبليغات دولتي و اقتصاد کاذب که رشد روزافزون داشت و در اين شرايط کساني که استعدادي داشتند لب فروبستند و جهت فعاليتشان را تغيير دادند.»
کتاب «داستان يک شهر» به روايت اول شخص نوشته شده و خالد راوي داستان است. ماجراهاي اين کتاب اگرچه به بعد از کودتاي 28 مرداد مربوط است و داستان در دوران تبعيد در بندرلنگه رخ ميدهد اما به واسطه به يادآوردن خاطرات گذشته تصويري از دوران مبازرات ملي شدن صنعت نفت هم به دست داده شده است.
رمان «داستان يک شهر» احمد محمود در نشر معين منتشر شده است.
درباره احمد محمود نويسنده کتاب «داستان يک شهر»
احمد اعطا مشهور به احمد محمود از مهمترين داستاننويسان معاصر ايراني است. محمود در سال 1310 در اهواز متولد شد و تا سالها بعد در همين شهر به سر برد. او در سال 1323 تحصيل در دوره ابتدايي را در دبستان خيام تمام کرد و پس از سه سال تحصيل در دبيرستان، تحصيل روزانه را رها کرد تا مشغول به کار شود. در اين دوران محمود به کارهاي مختلفي از شاگردي گرفته تا بنايي مشغول شد و همزمان در دوره شبانه تحصيلات متوسطهاش را هم به پايان رساند. احمد محمود نويسندهاي رئاليست و متعهد بود که تصويري از جامعه و حوادث تاريخي را در آثارش بازنمايي کرده است. او برکنار از سياست هم نبود به همين خاطر دستيگر و زنداني هم شده بود. محمود در سالهاي آغاز جوانياش به حزب توده ايران پيوسته بود و يکي از بسيار کساني بود که پس از سرکوبهاي گسترده دوران پس از کودتاي 28 مرداد سال 32 دستگير شده بود. او نويسندهاي پرکار و خلاق و صاحب سبک است که کار نويسندگي را با نوشتن داستان کوتاه آغاز کرد. داستانهاي کوتاه او در مجموعههايي با نامهاي «مول» (1339)، «دريا هنوز آرام است» (1340)، «بيهودگي» (1341)، «زائري زير باران» (1348)، «پسرک بومي» (1350)، «غريبهها» (1350) و «ديدار» (1369) به چاپ رسيدهاند. اهميت اصلي محمود اما به رمانهايش مربوط است که عبارتند از: «همسايهها» (1353)، «داستان يک شهر» (1360)، «زمين سوخته» (1361)، «مدار صفر درجه» (1373) و «درخت انجير معابد» (1379). محمود در سال 1380 جايزه ادبي مهرگان را به پاس يک عمر تلاش در راه آفرينش ادبي دريافت کرد. احمد محمود پس از مدتي درگيري با بيماري در مهرماه 1381 درگذشت.
