نفحات نفت: جسستاری در فرهنگ نفتی و مدیریت دولتی

کتاب «نفحات نفت» نوشت? رضا اميرخاني
جستاري انتقادي دربار? فرهنگ نفتي و مديريت دولتي و آسيب‌ها و ايرادهاي آن. کتاب «نفحات نفت: جستاري در فرهنگ نفتي و مديريت دولتي»، نوشت? رضا اميرخاني، جستاري‌ست بلند دربار? اينکه مديريت دولتي متکي بر درآمد نفت، چطور به اقتصاد آسيب مي‌زند و نوعي بيکارگي و کارهاي غيرمولّد و بيهوده پديد مي‌آورد.
رضا اميرخاني در کتاب «نفحات نفت» به زباني صميمي و راحت و خودماني از آسيب‌هاي مديريت دولتي متکي به نفت، يا به‌قول خودش در اين کتاب، «مديريتِ سه‌لتي» سخن مي‌گويد.
کتاب «نفحات نفت» کتابي خوشخوان است که گرچه از معضلي اقتصادي، که به‌اعتقاد نويسنده سرمنشاء معضلاتي ديگر است، سخن مي‌گويد اما درک مباحث آن نيازي به تخصص در علم اقتصاد ندارد و مخاطبان غيرمتخصص اما علاقمند به مباحث آسيب‌شناسانه دربار? سياست‌گذاري‌هاي اقتصادي و تأثيرشان بر سبک زندگي مردم هم مي‌توانند به‌راحتي با آن ارتباط برقرار کنند.

مروري بر کتاب «نفحات نفت»
رضا اميرخاني خود در مقدم? کتاب «نفحات نفت» تأکيد مي‌کند که اين کتاب را براي آيندگاني نوشته است که هنوز در ايران وارد بازار کسب‌وکار نشده‌اند.
درواقع کتاب «نفحات نفت» تصويري ملموس و انتقادي از سياست‌گذاري‌هاي اقتصاديِ امروز است، به‌قصد گوش‌به‌زنگ کردن کساني که هنوز سکان کسب‌وکار و ادار? امور را در اين مملکت به دست نگرفته‌اند و ارائ? پيشنهادي به آن‌ها براي برون‌رفت از اقتصاد نفتي و مديريت دولتي.
نويسنده در کتاب «نفحات نفت» نشان مي‌دهد که اقتصاد نفتي و مديريت کشور براساس اين اقتصاد چه آسيب‌ها و مضرّاتي دارد و بايد فکري به حال اين شيوه کرد و تغييري جدي در سيستم اقتصادي کنوني پديد آورد.
کتاب «نفحات نفت» گويي ماحصل نوعي نگراني است و طرح خودمانيِ اين نگراني با مخاطبان تا آن‌ها هم دست‌شان بيايد که اوضاع از چه قرار است و نويسنده ايرادِ کار را کجا يافته است و به‌اعتقاد او ريش? مسائل ما و توسعه‌نيافتگي‌ کشورمان در کجاست.
در کتاب «نفحات نفت» ريش? توسعه‌نيافتگي و گرفتاري‌هاي مختلفي که ايران به آن دچار است، در اقتصاد و مديريت دولتيِ متکي به نفت يافته شده و سراسر اين کتاب، انتقادي است از فرهنگ نفتي و مديريت دولتي مبتني بر درآمد نفت.
نويسنده در کتاب «نفحات نفت» وجوه گوناگون عوارض و آسيب‌هاي مديريت نفتي را در عرصه‌ها و جوانبِ گوناگون زيست مردم مورد بررسي قرار مي‌دهد و تأثيرات مخربِ سياسي و اقتصادي و اجتماعي و فرهنگيِ مديريت متکي به درآمد نفت را نشان مي‌دهد.
در کتاب «نفحات نفت» سخن از اين است که مديريت دولتيِ متکي به نفت چگونه بر همه‌چيز، از سياست گرفته تا اقتصاد و فرهنگ و فوتبال و... اثر مي‌گذارد و فضاي رقابتي و امکان پويايي و خلاقيت را از ميان مي‌برد و افرادي بار مي‌آورد که بي‌آنکه واقعاً کاري مفيد انجام دهند پول مي‌گيرند و ذهن‌شان تنبل بار مي‌آيد و نمي‌توانند خلاق و پويا باشند.
کتاب «نفحات نفت» البته انتقادي است توأم با پيشنهاد. نويسنده ايده‌اي براي برون‌رفت از معضلات برآمده از مديريت متکي به نفت ارائه مي‌دهد که نه مبتني بر مدل‌هاي غربي و غيربومي، بلکه مبتني بر فرهنگ مردمي و بومي و ايراني – اسلامي است.
اميرخاني در کتاب «نفحات نفت»، ضمن طرح انتقاداتش به مديريت دولتيِ نفتي، پيشنهاد يک حرکت فرهنگي به‌جانب يک اقتصاد مردمي را ارائه مي‌دهد؛ حرکتي که به‌اعتقاد او مي‌تواند کشور را از اقتصاد نفتي و دولتي نجات دهد. اين‌جا روي سخن نويسنده با آيندگان است. او از نسلي که هنوز وارد عرص? کسب‌وکار نشده‌اند مي‌خواهد که به اين ايده بينديشند.
کتاب «نفحات نفت» از مقدمه، درآمد و پانزده فصل تشکيل شده است. فصل‌هاي پانزده‌گان? کتاب «نفحات نفت» عبارتند از: «قانان»، «بي‌کارآفرين»، «منطق آزاد!»، «نه عامه‌پسند، نه خاصه‌پسند؛ فقط داستانِ مسوول‌پسند»، «کدام استقلال، کدام پيروزي»، «صنعت دولتي شدنِ نفت»، «حزبِ درِ پيت!»، «رياستِ نفتي»، «آن‌چه خوبان همه دارند، ما هم داريم!»، «جمهوريِ اسلاميِ پاکستان»، «اقتصاد موردنظر در دست‌رس نيست چيست»، «افق»، «توسعه‌ي چيني و هندي و ژاپني و مالزيايي و...»، «زمينِ صاف، زمينِ گرد، زمينِ مشبک» و «مقصر، مدير سه‌لتي نيست».
در بخشي از کتاب «نفحات نفت» مي‌خوانيد: «اگر اقتصادِ ما به آرامي و به درستي به يک اقتصادِ مردمي بدل شود، تازه مي‌توانيم راجع به مثلاً مدلِ اقتصاديِ ايران يا مدلِ اقتصاديِ ايرانِ اسلامي بحث کنيم. ابتدا بايستي اين حرکتِ اقتصادِ مردمي آغاز شود تا در تنه‌ي آن محقق و متفکر و انديش‌مند، نقدش کند. مي‌توانيم مطمئن باشيم، در اين سير، به اقتصادي بومي دست پيدا خواهيم کرد.
اقتصادِ اسلامي که بعضي خود را تئوريسينِ آن مي‌دانند و مدام هم نظريه‌پردازي مي‌کنند، اصالتاً مانندِ سايرِ علومِ انساني، نه در حجره‌هاي حوزه و نه در کلاس‌هاي دانش‌گاه ساخته نمي‌شود. اقتصادِ اسلامي، محصولِ کارِ اقتصاديِ مسلمانان، زيرِ نگاهِ تيزبينِ منتقد و محققِ مسلمان است. اين‌گونه اقتصادِ اسلامي ساخته مي‌شود.»
کتاب «نفحات نفت: جستاري در فرهنگ نفتي و مديريت دولتي» در نشر افق منتشر شده است.

دربار? رضا اميرخاني، نويسند? کتاب «نفحات نفت»
رضا اميرخاني، متولد 1352 در تهران، داستان‌نويس، منتقد ادبي، سفرنامه‌نويس و جستارنويسِ ايراني است. اميرخاني تحصيلکرد? مهندسي مکانيک در دانشگاه صنعتي شريف است. او مدتي هم سردبيرِ سايت لوح، ارگان نويسندگان ادبيات پايداري، و مدتي نيز رئيس هيئت‌مدير? انجمن قلم ايران بوده است.
از آثار داستاني رضا اميرخاني مي‌توان به رمان‌هاي «بيوتن»، «رهش»، «قيدار» و «من او» و از آثار غيرداستاني‌اش مي‌توان به کتاب‌هاي «نيم‌دانگ پيونگ‌يانگ» و «جانستان کابلستان: روايت سفر به افغانستان» اشاره کرد.
از اميرخاني، رمان «رهش» برند? جايز? سي‌وششمين دور? کتاب سال جمهوري اسلامي ايران در بخش ادبيات شده است.