کتاب «حمامها و آدمها» اثر ميخاييل زوشّنکو
قصههاي کوتاه طنزآميز دربار? زندگي در اتحاد جماهير شوروي در دهههاي آغازين بعد از پيروزي انقلاب اکتبر و روي کار آمدن بلشويکها در روسيه. کتاب «حمامها و آدمها» مجموعهايست از داستانهاي کوتاه ميخاييل زوشّنکو، داستاننويس روس، که در آنها با طنزي تلخ و گزنده تصويري از جامع? روسيه در نخستين دهههايي که کمونيسم در اين کشور بر سرِ کار آمده بود ارائه شده است.
قصههاي کتاب «حماموها و آدمها» قصههايي سهلوممتنع هستند که بهسادگي و به شيوهاي موجز و سرراست و با طنزي رندانه و ظريف از موقعيتهاي بغرنج و از زندگي و مسائل و رنجها و مصيبتهاي مردم عادي و فرودست جامعه ميگويند و با نگاهي نقادانه ناسازيهاي جامعه را به تصوير ميکشند.
مروري بر کتاب «حمامها و آدمها»
ميخاييل زوشّنکو در داستانهاي کتاب «حمامها و آدمها» به تاريکجاهاي جامعهاي ميرود که تازه در آن انقلابي با شعار برکشيدن فرودستان جامعه رخ داده است اما فرودستان در آن همچنان فرودست هستند و از فقر و گرسنگي و بيخانماني و فشارهاي اقتصادي رنج ميبرند.
کتاب «حمامها و آدمها» مصداق طنز سياه است. زوشّنکو در داستانهاي اين کتاب با سادگي و صراحت از رنجهاي مردم محروم ميگويد و با شوخطبعياي نه از سرِ بيدردي، بلکه از سرِ درد، خندانخندان کام خوانندگان خود را تلخ ميکند و آنها را به تأمل در حقايقي پيچيده دعوت ميکند که پشت شعارهايي سادهانگارانه مخفي ماندهاند.
در داستان اول کتاب «حمامها و آدمها» با عنوان «طالع نحس»، که اولين و بلندترين داستان کتاب است، روايت مردي را ميشنويم که از جنگ برگشته و ميبيند زنش با مردي ديگر ازدواج کرده و پسرش از مرض اسپانيايي مُرده و او حالا نهفقط حق ورود به خانهاي را که زماني مال خودش بوده ندارد، بلکه حتا وسايلش را هم نميگذارند بردارد. راوي، خسته و گرسنه، دنبال سرپناه و لقمهاي غذا ميگردد اما همه خود بيچيز و گرسنهاند و کسي نيست که به او غذايي بدهد و دوست نزديکش هم، که راوي بهاميدِ کمکي از جانب او راه درازي را تا خانهاش رفته، چندان تحويلش نميگيرد و دست آخر هم اتفاقي ميافتد که او را از خود ميراند.
در داستانهاي ديگر کتاب «حمامها و آدمها» نيز شاهد جلوههايي ديگر از مصائب و رنجها و دشواريها زندگي تهيدستان و محرومان جامعه هستيم. زوشّنکو اما اين مصائب و رنجها و دشواريها را نه به شکلي شعاري و سانتيمانتال و سادهانگارانه، بلکه با طنزي رندانه به تصوير ميکشد و اينگونه از سطح واقعيتهاي تلخ گذر ميکند و به عمق ميرسد و، علاوه بر ارائ? تصويري نقادانه از جامع? روسيه در دهههاي اول روي کار آمدن حکومت کمونيستي در اين کشور، از مسائل همهجايي و همهزماني انسان مينويسد.
فرودستاني که زوشّنکو در داستانهاي کتاب «حمامها و آدمها» تصوير ميکند نه آن انسانهاي آرماني و مطلوبِ ايدئولوژي حزبيِ حاکم بر روسي? شوروي، بلکه انسانهايي عادي با تمام خوبيها و بديها و ضعفها و قوتهايشان هستند. زوشّنکو در داستانهايش شعار نميدهد و از تهيدستانِ آرمانيِ داراي آگاهي طبقاتي سخن نميگويد، بلکه از مردمي عادي سخن ميگويد که هم گرفتار فقرِ مادي و هم دچار فقرِ فرهنگياند. زوشّنکو اگرچه داستان زندگي اين آدمها را در کتاب «حمامها و آدمها» به زبان طنز روايت ميکند اما درعينحال بر آنها دل ميسوزاند و با آنها همدردي و همدلي ميکند.
کتاب «حمامها و آدمها» از سيوپنج داستان تشکيل شده است.
داستانهاي کتاب «حمامها و آدمها» عبارتند از: «طالع نحس»، «زن آلامد»، «شامهي سگي»، «استکان»، «ازدواج حسابگرانه»، «حمام»، «رسم بد»، «خوشبختي»، «ضبط صوت»، «قوم و خويش نداشتن بهتر است»، «بحران»، «دزدها»، «بلبشو»، «هنرپيشه»، «از دست رفتن يک انسان»، «لباس کارگري»، «بشکه»، «مسئول صحنه»، «خوشيهاي فرهنگ»، «چهرهي زشت سرمايهداري»، «عمل جراحي»، «اتفاق کوچک»، «گربه و آدمها»، «پررويي»، «چشمهاي غمگين»، «رنجهاي ورتر جوان»، «تله»، «پيرمرد ناآرام»، «حمامها و آدمها»، «زودتر بخواب»، «ماجراي بيماري»، «کاج سال نو»، «عکس»، «شاخک» و «بازي خوب».
دربار? ميخاييل زوشّنکو، نويسند? کتاب «حمامها و آدمها»
ميخاييل ميخاييلويچ زوشّنکو (?????? ?????????? ???????)، متولد 1894 و درگذشته به سال 1958، داستاننويس، نمايشنامهنويس و فيلمنامهنويس روس بود. زوشّنکو بيشتر بهعنوان طنزنويس مورد اقبال عمومي بود اما او داستانهايي خارج از حيط? طنز نيز در کارنام? کاري خود دارد.
زوشّنکو نويسندهاي مستقل بود که نميتوانست خود را به چارچوبهاي حزب کمونيست اتحاد شوروي و ادبيات رئاليسم سوسياليستي، که ادبيات مورد تأييد حکومت شوروي بود، محدود کند و از همين رو، همچون آنا آخماتووا و گروهي ديگر از نويسندگان و هنرمندان مستقل روسيه، مغضوب ژدانف، مدير سياست فرهنگي شوروي در دور? زمامداري استالين، واقع شد اما حاضر نشد به سياستهاي تحميلي ايدئولوژيک و حزبي که ادبيات را شعاري و فرمايشي ميخواستند تن دهد.
از آثار ميخاييل زوشّنکو ميتوان به داستان بلند «تاراس شِوچنکو» و «کتاب آبي» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «حمامها و آدمها»
کتاب «حمامها و آدمها» با ترجم? آبتين گلکار، همراه با يادداشتي از ميخاييل زوشّنکو دربار? خودش و عقايدش و مقالهاي دربار? او و آثارش بهقلم آنا يوريِونا مرژينسکايا، در نشر ماهي منتشر شده است. اين کتاب قبلاً با همين ترجمه اما با عنوان «طالع نحس» در نشر کوچک منتشر شده بود.
آبتين گلکار، متولد 1356 در تهران، مترجم ايراني است. او داراي ليسانس زبان و ادبيات روسي از دانشگاه تهران و فوقليسانس و دکتراي همين رشته از دانشگاه ملي تاراس شِوچنکو کييف در اوکراين است.
گلکار آثار فراواني را از ادبيات کلاسيک و مدرن روسي به فارسي ترجمه کرده که بعضي از آنها عبارتند از: «قلب سگي»، «بازرس»، «دوازده صندلي»، «داستان ملالانگيز: از يادداشتهاي يک مرد سالخورده»، «اتاق شمار? 6»، «آشيانهي اشراف»، «بازگشت چورب» و «بارادين».
آبتين گلکار، بهخاطر ترجم? کتاب «آشيانهي اشراف» ايوان تورگنيف، در نخستين دور? جايز? ابوالحسن نجفي، جايزهاي ويژ? ترجم? ادبيات داستاني، برند? اين جايزه شد.
گلکار تدريس در دانشگاه تربيت مدرس را نيز در کارنام? کاري خود دارد.
