کالیگولا

نمایشنام? «کالیگولا» اثر آلبر کامو
فلسفه‌ورزی بر صحن? نمایش. کتاب «کالیگولا» (Caligula) یکی از نمایشنامه‌های مشهور آلبر کامو است؛ نمایشنامه‌ای که کامو در آن، مثل هم? آثارش، به بیان دغدغه‌های فلسفی خود می‌پردازد و نگرش خود به جهان و آدمی را بیان می‌کند.
پوچی، که یکی از مضامین اصلی آثار کامو است، در نمایشنام? «کالیگولا» نیز جلوه‌ای پُررنگ دارد. این نمایشنامه، در کنار رمان «بیگانه» و کتاب «اسطور? سیزیف»، بخشی از سه‌گان? معروف به «سه‌گان? پوچی» آلبر کامو را تشکیل می‌دهد.
کتاب «کالیگولا» نمایشنامه‌ای فلسفی دربار? پوچی، عصیان، جنایت و مرگ است. متن اصلی این نمایشنامه اولین بار در سال 1944 منتشر شده و برای نخستین بار در سال 1945 بر صحن? تئاتر اجرا شده است.

مروری بر نمایشنام? «کالیگولا»
آلبر کامو نمایشنام? «کالیگولا» را با نگاه به زندگی امپراتور کایوس کالیگولا، امپراتور رومی، و براساس زندگی او نوشته است و البته از زاوی? خود و با محور قرار دادن دغدغه‌های فلسفی خود به این شخصیت تاریخی نگاه کرده و او را بر صحن? نمایش احضار کرده است.
کامو در نمایشنام? «کالیگولا» داستان امپراتوری را روایت می‌کند که براثر مرگ خواهرش، دروسیلا، خواهری که کالیگولا سخت دلبست? او بوده است، کارش به جنون و جنایت می‌کشد و دست به کشتار و ویرانگری می‌زند.
نمایشنام? «کالیگولا» بیانگر تأملات فلسفی آلبر کامو در جنون و جنایت و ویرانگری امپراتور کالیگولا و فلسفه‌ورزی او درباب مفهوم پوچی است.
در نمایشنام? «کالیگولا» می‌بینیم که کالیگولا با مرگ خواهرش مدتی ناپدید می‌شود و چون بازمی‌گردد شروع به ظلم و کشتار می‌کند. درواقع مرگ خواهر کالیگولا او را با حقیقت مرگ مواجه کرده است. کالیگولا دریافته است که همه‌چیز پوچ و بی‌معناست و در پی عصیان علیه پوچی و مرگ است. او پادشاهی است که نه به‌قصد کشورگشایی، بلکه با نیت غلبه بر پوچی و رسیدن به آزادی، دست به جنایت می‌زند.
کامو خود کالیگولا را مردی می‌داند که از سَرِ شور زندگی به جنون ویرانگری کشانده شده است؛ مردی که از فرط وفاداری به اندیش? خود، وفاداری به انسان را فراموش کرده است.

دربار? آلبر کامو، نویسند? نمایشنام? «کالیگولا»
آلبر کامو (Albert Camus)، متولد 1913 در الجزایر و درگذشته به سال 1960، داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، فیلسوف، جستارنویس و روزنامه‌نگار فرانسوی و برند? جایز? نوبل ادبیات سال 1957 بود.
کامو نویسنده‌ای بود که در آثارش به بیان تأملات فلسفی خود درباب معنای هستی، موقعیت انسان در هستی و مسئولیت او در قبال دیگران و نیز در قبال فجایعی که در جهان اتفاق می‌افتد می‌پرداخت.
کامو، چه در قصه‌ها و نمایشنامه‌ها و چه در جُستارها و نوشته‌های غیرداستانی‌اش، همواره پرسشهایی بنیادین را دربار? انسان و جهان و مفاهیمی نظیر عدالت، اخلاق و خیر و شر پیش می‌کشید. او همچنین به نقد ایدئولوژی‌ها و نظام‌های تمامیت‌خواه می‌پرداخت.
آلبر کامو هم منتقد فاشیسم بود و هم منتقد کمونیسم و لیبرالیسم. با قطعیت‌های ایدئولوژیک سرِ سازگاری نداشت و معتقد بود خشونت را حتی عدالتخواهانه‌ترین ایدئولوژی‌ها توجیه نمی‌کند. در مواجهه با رویدادهای سیاسی زمانه‌اش و تحلیل این رویدادها، از جمله دربار? جنگ الجزایر، می‌کوشید تحت تأثیر مواضع احساسی قرار نگیرد و با شکاکیتی انتقادی به مسائل روزگار خود بنگرد.
کامو عمر کوتاهی داشت و پیش از پنجاه‌سالگی در تصادف اتومبیل کشته شد. عمرش اما پُربار بود و در مدتی کم آثار فراوانی از خود به جا گذاشت. رمان «بیگانه» از مشهورترین آثار اوست. از دیگر آثار آلبر کامو می‌توان به کتاب‌های «طاعون»، «سوء‌تفاهم» و «عصیانگر» اشاره کرد.
آلبر کامو سه سال پیش از مرگش، یعنی در سال 1957، جایزة نوبل ادبیات را دریافت کرد.

دربار? ترجم? فارسی نمایشنام? «کالیگولا»
کتاب «کالیگولا» با ترجم? پری صابری در نشر قطره منتشر شده است.
پری صابری، متولد 1311 در کرمان، کارگردان تئاتر، نمایشنامه‌نویس و مترجم ایرانی است. او مؤسس تالار مولوی، بنیانگذار گروه تئاتر پازارگاد و دارای نشان لژیون دونور فرانسه، نشان ابن سینا از یونسکو، لوح سپاس هفدهمین جشنوار? بین‌المللی فجر و تندیس و لوح سپاس هجدهمین، نوزدهمین، بیستمین، بیست‌ویکمین و بیست‌وسومین جشنوار? بین‌المللی فجر است.
صابری همچنین بین سال‌های 1347 تا 1357 خورشیدی مدیر فعالیت‌های فوق برنام? دانشگاه تهران بوده است.
از نمایشنامه‌های پری صابری که او خود آن‌ها را بر صحن? تئاتر اجرا کرده است می‌توان به «من از کجا عشق از کجا: دیدار با فروغ فرخزاد»، «من به باغ عرفان» (دربار? سهراب سپهری) و «شمسِ پرنده: دیدار شمس و مولانا» و از ترجمه‌های او می‌توان به نمایشنامه‌های «شش شخصیت در جست‌وجوی نویسنده»، «یرما» و «کرگدن» اشاره کرد.
از نمایشنام? «کالیگولا» دو ترجم? فارسی دیگر هم موجود است؛ یکی ترجم? ابوالحسن نجفی، منتشرشده در نشر نیلوفر، و دیگری ترجم? پرویز شهدی، منتشرشده در نشر به‌سخن.