فرانکنشتاین

کتاب «فرانکنشتاين» اثر مِري شِلي
قص? نخستين هيولاي مدرن. کتاب «فرانکنشتاين يا پرومت? مدرن»، با عنوان اصلي Frankenstein; or, The Modern Prometheus، را اولين رمان علمي – تخيلي دانسته‌اند.
کتاب «فرانکنشتاين» مري شلي، که در اوايل قرن نوزدهم منتشر شده و از رمان‌هاي کلاسيک و بسيار معروف علمي – تخيلي است، رماني ترسناک و گوتيک دربار? سرانجامِ شوم و هولناک خلقِ هيولايي ا‌ست که سازنده‌اش نمي‌تواند تمام نيازهاي او را برآورده کند و همچنين از کنترل او عاجز است و از همين‌رو آنچه ساخته است فاجعه‌آفرين مي‌شود.
کتاب «فرانکنشتاين» دستماي? انواع اقتباس‌هاي سينمايي، تلويزيوني و تئاتري بوده است. اولين بار کمپاني اديسون در سال 1910 فيلمي دوازده‌دقيقه‌اي براساس اين رمان ساخت. همچنين در سال 1931 فيلمي به‌کارگرداني جيمز ويل و با بازي بوريس کارلوف براساس کتاب «فرانکنشتاين» ساخته شد که شهرت زيادي را براي بوريس کارلوف، که در اين فيلم نقش هيولا را بازي کرد، رقم زد.
از ديگر اقتباس‌هاي سينمايي از کتاب «فرانکنشتاين» اقتباسي به‌کارگرداني کنت برانا است که در آن رابرت دنيرو نقش هيولا را بازي کرده است.
از اقتباس‌هاي تئاتري‌اي که از کتاب «فرانکنشتاين» انجام شده است مي‌توان به نمايشنامه‌اي که نيک ديِر براساس اين رمان نوشته است اشاره کرد. اين نمايشنامه، که نخستين بار در سال 2011 به‌کارگرداني دني بويل و بازيگري بنديکت کامبِربَچ در تئاتر ملي سلطنتي بريتانيا روي صحنه رفت و بسيار مورد توجه قرار گرفت، از موفق‌ترين اقتباس‌ها از کتاب «فرانکنشتاين» است.
متن اصلي کتاب «فرانکنشتاين» اولين بار در سال 1818 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «فرانکنشتاين»
مري شلي در کتاب «فرانکنشتاين» ماجراي دانشمندي کنجکاو و جاه‌طلب به نام ويکتور فرانکنشتاين را روايت مي‌کند که مي‌خواهد راز حيات را دريابد و به اين منظور تکه‌هاي اجساد مردگان را به هم مي‌چسباند و موجودي هيولاوش پديد مي‌آورد و به تمهيدي به او جان مي‌دهد.
اما خلق موجودي هيولاوش، آن‌گونه که در ادام? کتاب «فرانکنشتاين» مي‌بينيم، سرآغاز فاجعه‌اي است که ويکتور فرانکنشتاين در ابتداي ابداع هيولاي خود، آن را پيش‌بيني نکرده بوده است. موضوع از اين قرار است که هيولاي فرانکنشتاين چون احساس تنهايي مي‌کند از خالق خود مي‌خواهد که هيولايي مؤنث برايش بيافريند اما ويکتور فرانکنشتاين از عواقب اين کار مي‌ترسد و نگران اين است که مبادا آفريدن زوجي براي هيولايش باعث شود که نسل او در زمين دوام يابد و ازدياد نسل اين هيولا تهديدي براي جان آدميان بشود.
از طرف ديگر، سر باز زدنِ ويکتور از برآوردنِ خواست? هيولا به فاجعه‌اي ديگر در کتاب «فرانکنشتاين» مي‌انجامد چون ويکتور نمي‌تواند هيولايي را که آفريده است مهار کند و آفرينش او فرجامي تراژيک و هولناک، هم براي خودش و مخلوق او و هم براي ديگران، پيدا مي‌کند.
کتاب «فرانکنشتاين» از آن دست رمان‌هايي است که در پشت قصه‌اي غريب و جذاب و سرگرم‌کننده، پرسش‌هايي فلسفي و هستي‌شناختي را در ذهن مخاطب خود برمي‌انگيزد؛ پرسش‌هايي دربار? جايگاه انسان در هستي، علم و جاه‌طلبي علمي آدمي و ميزان توان کنترل آنچه انسان به دست خود خلق مي‌کند و چه‌بسا پرسش‌هايي دربار? مسائل بنيادين و مهم ديگري که انسان هميشه در جهان با آن‌ها درگير بوده و همچنان درگير است. از همين‌روست که کتاب «فرانکنشتاين»، همچون هر اثر کلاسيک ديگري، رنگ کهنگي به خود نمي‌گيرد و هنوز هم رماني خواندني و تأمل‌برانگيز است.
کتاب «فرانکنشتاين» داستان هيولايي است که زندگي تراژيکش هم ترس و هم شفقت برمي‌انگيزد؛ هيولايي که از جانب خالق خود تحقير مي‌شود و کسي که او را ساخته است عواطف و اميالش را ناديده مي‌گيرد و همين تحقير، هيولاي ساخت? دست ويکتور فرانکنتشاين را به سمت جنايت و وحشت‌آفريني سوق مي‌دهد.

دربار? مِري شِلي، نويسند? کتاب «فرانکنشتاين»
مري شلي (Mary Shelley)، متولد 1797 و درگذشته به سال 1851، داستان‌نويس انگليسي است. او فرزند مري ولستون کرافت، فيلسوف و مدافع حقوق زنان، و ويليام گادوين، فيلسوف سياسي، و همسر پرسي بيش شلي، فيلسوف و شاعر رمانتيک، بود.
کتاب «فرانکنشتاين» معروف‌ترين اثر مري شلي است و تا ده? 1970 او را عمدتاً با اين کتابش و نيز بابت تلاش‌هايش براي انتشار آثار همسرش مي‌شناختند اما مطالعات جديدتر دربار? شلي و آثارش، بر ديگر آثار و وجوه زندگي او نيز نور تابانده است.
شلي عمري کوتاه اما پربار داشت. او در پنجاه‌وسه‌سالگي، براثر بيماري‌اي که به احتمال زياد تومور مغزي بوده است، درگذشت.
از ديگر آثار مري شلي مي‌توان به کتاب‌هاي «ماتيلدا»، «آخرين مرد» و «ثروت پرکين و اربک» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «فرانکنشتاين»
کتاب «فرانکنشتاين» با ترجمه و مقدم? فرشاد رضايي در انتشارات ققنوس منتشر شده است.
فرشاد رضايي، متولد 1370، مترجم ايراني است. او، علاوه بر رمان «فرانکنشتاين» اقتباس تئاتري نيک ديِر از اين رمان، با عنوان «فرانکنشتاين: اقتباسي از رمان فرانکنشتاين اثر مري شلي»، را نيز به فارسي ترجمه کرده است. بعضي ترجمه‌هاي ديگر فرشاد رضايي عبارتند از: «رودخان? تباهي»، «شکسپير براي فيلمنامه‌نويسان»، «جوزف ک: براساس رمان محاکمه اثر فرانتس کافکا»، «مرگ‌نامه» و «يک حکومت کوتاه و رعب‌آور».
از کتاب «فرانکنشتاين» ترجمه‌هاي فارسي ديگري هم موجود است. از جمل? اين ترجمه‌ها مي‌توان به ترجم? کاظم فيروزمند اشاره کرد که با عنوان «فرانکنشتاين يا پرومته‌ي نوين» در نشر مرکز منتشر شده است.