جریده ی فریده - گزیده ای از روزنامه ی شکوفه

کتاب «جريد? فريده» به‌کوشش زهره ترابي
منتخبي از مطالب دومين نشري? زنان در ايران. کتاب «جريد? فريده» گزيده‌اي است از مطالب منتشر شده در روزنام? «شکوفه» که دومين روزنام? مختص زنان در تاريخ مطبوعات ايران است.
روزنام? «شکوفه» نشريه‌اي بود که بين سال‌هاي 1291 تا 1295 خورشيدي، به‌صاحب‌امتيازي و مديرمسئولي مريم عميد، ملقب به مزين‌السلطنه، به‌صورت دوهفته‌نامه در ايران به چاپ رسيد. در کتاب «جريد? فريده»، که به‌کوشش زهره ترابي گردآوري شده، بخشي از مطالب منتشر شده در شماره‌هاي مختلف اين روزنامه را مي‌خوانيد.
کتاب «جريد? فريده» کتابي است که ما را به‌طور بي‌واسطه با بخشي کمتر شناخته‌شده از تاريخ مطبوعات ايران، که مختص روزنامه‌نگاري زنان است، آشنا مي‌کند و تصويري از پيشين? روزنامه‌نگاري زنان در ايران را به دست مي‌دهد.
کتاب «جريد? فريده»، چنانکه در مقدم? زهره ترابي بر اين کتاب توضيح داده شده، کتابي است که، علاوه بر روزنامه‌نگاران و علاقه‌مندان به مطبوعات، هم? کساني را که در حوزه‌هاي جامعه‌شناسي و علوم ارتباطات و تاريخ، کار و پژوهش مي‌کنند و نيز فعالان حقوق زنان و آن‌هايي را که علاقمند به تاريخ فعاليت‌هاي اجتماعي زنان و دانستن سير پيشرفت آزادي‌هاي زنان ايران از دوران مشروطه به بعد هستند، به کار مي‌آيد.
در کتاب «جريد? فريده» تصويري از مطالبات اجتماعي و دغدغه‌ها و مسائل زنان در اواخر عصر قاجار به دست مي‌آوريم و نيز با رويکرد زنان ترقي‌خواه آن دوره به حقوق زنان آشنا مي‌شويم.
کتاب «جريد? فريده» همچنين منبعي مهم براي مطالعات ادبي است و شمه‌اي از نثر ساده و روزنامه‌اي اواخر دوره قاجار را به دست مي‌دهد.

مروري بر کتاب «جريد? فريده»
مطالب کتاب «جريد? فريده»، برحسب موضوع، در هفت بخش تنظيم شده‌اند. بخش‌هاي هفت‌گان? کتاب «جريد? فريده» عبارتند از: «سوادآموزي زنان»، «حفظ‌الصح? خواتين»، «در تربيت دوشيزگان»، «درباره خانم‌هاي اروپ و ممالک متمدنه»، «وطن‌دوستي و وطن‌خواهي»، «راپورت مدارس نسوان» و «مکتوبات وارده».
کتاب «جريد? فريده» همچنين با مقدمه‌اي از زهره ترابي، گردآورنده کتاب، همراه است که در آن معرفي‌اي از روزنام? «شکوفه» و مريم عميد (مزين‌السلطنه)، که بنيانگذار و صاحب‌امتياز و مديرمسئول آن روزنامه بوده، آمده است. بعد از اين مقدمه، يادداشتي از خود مريم عميد آمده که برگرفته از اولين شماره روزنام? «شکوفه» است.
گفتني‌ست که روزنام? «شکوفه» اولين نشري? زنان در ايران است که در آن از کاريکاتور نيز براي طرح نقدهاي اجتماعي استفاده شده است. در کتاب «جريد? فريده» بعضي کاريکاتورهاي اين روزنامه هم آمده است.
مطالب روزنام? «شکوفه» نثر و زباني ساده دارند و به‌راحتي براي مخاطب امروزي هم قابل درک‌اند. با اين حال، با توجه به زمان انتشار اين نشريه، طبعاً اصطلاحات و واژگاني هم در نوشته‌هاي اين روزنامه به کار رفته که امروزه ديگر متداول نيستند و ممکن است مخاطبان امروزي معناي آن‌ها را ندانند. براي رفع اين مشکل، در کتاب «جريد? فريده» واژه‌نامه‌اي آمده که در آن معناي لغات و اصطلاحات دشوار و نامتداول در زمان? ما آمده است.
کتاب‌هايي از نوع «جريد? فريده» نه فقط به‌لحاظ مطالعات تاريخي و اجتماعي که به‌لحاظ کمک به گسترش دايره واژگان مخاطبان نيز مفيد هستند و به‌ويژه به کار کساني که کارشان نوشتن است مي‌آيند. در مطالب کتاب «جريد? فريده» با نثر و زباني مواجهيم که در عين سادگي، نشان از تسلط نويسندگان مطالب بر ادبيات کلاسيک و متون کهن فارسي دارد.
کتاب «جريد? فريده» مطالبي متنوع درباره مطالبات اجتماعي زنان اواخر عصر قاجار را پيش روي مخاطبان امروز مي‌گذارد. در اين کتاب همچنين، از خلال مطالب و يادداشت‌هايي که از روزنام? «شکوفه» انتخاب شده، با سبک زندگي زنان در دوران قاجار آشنا مي‌شويم و همچنين درمي‌يابيم که زنان روشنفکر آن روزگار چه نگاهي به مقول? پيشرفت و ترقي داشته‌اند و چقدر از اوضاع زنان در غرب مطلع بوده‌اند.
بخشي از کتاب «جريد? فريده» به مطالبي از روزنام? «شکوفه» اختصاص دارد که در آن‌ها، زنان ايراني، به‌لحاظ نقش اجتماعي و حضورشان در اجتماع، با زنان غربي مقايسه شده‌اند و از اين لحاظ به حضور و نقش فعال نداشتن زنان ايراني در جامعه انتقاد شده است. در مطالب اين کتاب همچنين با نقد موانعِ سرِ راه پيشرفت و تحصيل زنان و نقد عقايد کهنه و بازدارنده‌اي مواجهيم که بر طبق آن‌ها زنان از تحصيل و سوادآموزي منع مي‌شده‌اند.
در يکي از مطالب کتاب «جريد? فريده» مي‌خوانيد: «هرگاه به صفح? روزگار به قهقرا برگرديم همانا خواهيم ديد که در اين جهان زناني بوده‌اند که در زير مقنعه کله‌داري‌ها کرده، در فهم حقايق اجتهاد فرموده، لشکر شکسته‌اند و کشور گرفته‌اند. صد کار کرده‌اند و صد راه رفته‌اند. در علم و دانش معلم? دهر بوده‌ و در هر علمي و فني با بينش چه سلطنت‌ها که کرده‌اند و چه حکم‌ها که فرموده‌اند. چه ملکه‌ها که بر سرير سلطنت تکيه فرموده و فرمانفرمايي نموده و امورات مملکت را در نهايت عدل و نَصَف پيش برده و مردان روزگار را در تحت اطاعت خويش درآورده تا بر همه‌کس واضح شود که خداوند عليِ اعلي در آفرينش بخل نفرموده، مرد و زن را در قواي ظاهري و باطني يکسان خلق کرده و در هر دو صنف گوهر گران‌بها که عقل باشد به وديعه گذارده و هر دو صنف را قابل ترقي و تحصيل علوم و صنايع فرموده. پس اي خانم‌هاي محترمه، چشم باز کنيد. حواس ظاهره و باطن? خودتان را جمع فرماييد و سخنان و اقوال بعضي از عوام را دور اندازيد که عقيده دارند که زن‌ها نبايد علم و خط و سواد داشته باشند. اين حرف‌ها شنيدني و گوش‌دادني نيست و بدون تأمل و تحقيق است. اين‌ها يعني چه؟ پيغمبر اکرم فرموده که تحصيل علم فريض? هر مسلم و مسلمه است.
هرگاه به‌دقت تصور بفرماييد منافع علم بسيار است. در اين مقام نيستم، همين‌قدر عرض مي‌کنم علم است که ما را باعفت مي‌کند، علم است که ماها را باشرافت مي‌نمايد. علم است که ماها را از فقر و پريشاني نجات مي‌دهد. علم است که ما را از چاه جهل خارج کرده به جاه دانش و معرفت مي‌رساند. علم است که ماها را خوشبخت و محبوب شوهران مي‌نمايد. علم است که ما را قابل خانه‌داري و بچه‌داري و تربيت نوباوگان مي‌نمايد. علم است که اخلاق پست و رذيله را از ما دور مي‌کند و ما را متصف مي‌نمايد به آداب تربيت و وضع معاشرت و نجابت و شرافت، و به ما نشان مي‌دهد راه حق و باطل را و مي‌رساند ما را به زندگي ابدي. اگر ما زن‌ها حس داشته باشيم نبايد بگذاريم آني دخترهامان از تحصيل علم و هنر کوتاهي کنند. به هر شکلي و هر زحمتي که هست اسباب تحصيل آن‌ها را بايد فراهم کنيم و نگذاريم که اولادهاي ما مثل خودمان بي‌علم بار بيايند.»
کتاب «جريد? فريده» در نشر اطراف منتشر شده است.

درباره مريم عميد (مزين‌السلطنه)، صاحب‌امتياز و مديرمسئول روزنام? «شکوفه»
مريم عميد سمناني، ملقب به مزين‌السلطنه، روزنامه‌نگار و مترجم ايراني و از زنان روشنفکر و پيشرو عصر قاجار است. او دختر ميرزا ابراهيم عميدالسلطنه، پزشک قشون ناصرالدين‌شاه، بود. تحصيلات ابتدايي را نزد پدرش آموخت و بعد به آموختن زبان فرانسه و عکاسي پرداخت. مريم عميد، علاوه بر تأسيس روزنام? «شکوفه»، در سال 1291 خورشيدي مدرسه‌اي دخترانه به نام «مزينيه» تأسيس کرد. او به‌منظور ترويج و تشويق تحصيل دختران، در مدرس? مزينيه به‌ازاي دو دانش‌آموز که شهريه پرداخت مي‌کردند، يک دانش‌آموز را رايگان ثبت نام مي‌کرد و با والدين و خانواده‌هاي دانش‌آموزان هم توافق مي‌کرد که تا پايان سال تحصيلي دانش‌آموزان را از مدرسه بيرون نياورند.
مريم عميد کتاب‌هايي را هم از زبان فرانسه به فارسي ترجمه کرده است.

رتب? کتاب «جريد? فريده» در گودريدز: 2 از 5.