بیچارگان

کتاب «بيچارگان» اثر فيودور داستايوسکي
اولين رمان داستايوسکي. کتاب «بيچارگان»، با عنوان اصلي ?????? ????، رماني است دربار? فقر و مردم فقير.
داستايوسکي بيست‌وچهار سال بيشتر نداشت وقتي نگارش کتاب «بيچارگان» را به پايان برد و با همين اولين رمان خود در عالم ادبيات خوش درخشيد و به‌عنوان يکي از اميدهاي آيند? ادبيات روسيه مطرح شد.
کتاب «بيچارگان» وقتي براي اولين بار منتشر شد، هم توجه مخاطبان عادي را به خود جلب کرد و هم ستايش متخصصان ادبيات و منتقدان ادبي را برانگيخت و بلينسکي، که در زمان داستايوسکي منتقدي مشهور و تأثيرگذار در روسيه بود، اين رمان را اولين رمان اجتماعي روسيه ناميد.
از جمله آثاري که کتاب «بيچارگان» با آن مقايسه شده است، قص? کوتاه و مشهور «شنل» از نيکلاي گوگول است.
متن اصلي کتاب «بيچارگان» اولين بار در سال 1846 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «بيچارگان»
داستايوسکي کتاب «بيچارگان» را در ژانر رمان نامه‌نگارانه و در قالب نامه‌نگاري بين زن و مردي که هردو فقير هستند و عاشق يکديگرند، نوشته است.
کتاب «بيچارگان» تصويرگر فقر است و روايتگر زندگي مردم فقير و رابط? آن‌ها با مردم ثروتمند. داستايوسکي در کتاب «بيچارگان» فرودستان را به‌عنوان شخصيت‌هاي اصلي رمان برگزيده و ضمن کاوش در ژرفاي اين شخصيت‌ها، موقعيت فقر را به‌شيوه‌اي هنرمندانه ترسيم کرده است. او در کتاب «بيچارگان» نشان مي‌دهد که فقر چگونه مي‌تواند مانع عشق بشود و در وصال عاشق و معشوق اخلال ايجاد کند و آن‌ها را از هم دور کند.
کلّ کتاب «بيچارگان» به‌صورت نامه‌نگاري بين دو شخصيت اصلي داستان، که با وجود اختلاف سني‌اي که باهم دارند به يکديگر دل باخته‌اند، روايت مي‌شود. مردِ داستان، مردي سالخورده است و معشوق? او دختري جوان و اين هردو در فقر و فاقه به‌سر مي‌برند.
کتاب «بيچارگان» را، چنانکه پيش‌تر اشاره شد، از جمله با قص? کوتاه «شنل» گوگول مقايسه کرده‌اند و در متن اين رمان، که در آن از ادبيات و آثار ادبي هم سخن مي‌رود، ارجاعي هم به اين قص? کوتاه وجود دارد و به شباهت‌هايي بين يکي از شخصيت‌هاي اصلي آن با قص? کوتاه «شنل» اشاره مي‌شود.
در بخشي از کتاب «بيچارگان» از زبان شخصيت مرد رمان، خطاب به معشوقه‌اش، مي‌خوانيد: «پنجره‌ي شما آن روبه‌روست، آن طرفِ حياط. حياط هم که باريک است. هر وقت از حياط بگذريد، مي‌بينم‌تان. اين‌جا براي منِ بخت‌برگشته همه‌چيز شادتر و صدالبته ارزان‌تر است.
اين‌جا محقرترين اتاق، با شام و ناهار، سي و پنج روبل کاغذي در ماه هزينه دارد. من که توان پرداختش را ندارم! اما اجاره‌ي اتاق من فقط هفت روبل کاغذي است. غذا هم پنج روبل نقره که روي هم مي‌شود بيست و چهار روبل کاغذي. درحالي‌که سابق، سي روبل مي‌پرداختم و خيلي از امکانات اين‌جا را هم نداشتم. نمي‌توانستم هميشه چاي بنوشم. اما حال براي چاي و قند پولي کنار مي‌ماند. مي‌دانيد دلبند من، نداشتن پول چاي به‌غايت شرم‌آور است. خب اين‌جا مردم اوضاع خوبي دارند و به همين سبب آدم جلوشان شرمنده مي‌شود. به خاطر ديگران چاي مي‌نوشي، وارنکا، براي حفظ ظاهر، براي آبرو اما من سخت نمي‌گيرم، براي من توفيري ندارد.
آدم اميدوار است قدري پول هم ته جيبش بماند. اگر چيزکي هم براي چکمه و لباس کنار بگذاري، چيز چنداني مي‌ماند؟ حقوقم اين‌طوري خرج مي‌شود ديگر. شکايتي ندارم البته و راضي‌ام. کافي است. چندين سال است که کافي بوده؛ پيش آمده پاداشي هم در کار باشد.»

دربار? فيودور داستايوسکي، نويسند? کتاب «بيچارگان»
فيودور ميخايلوويچ داستايوسکي (????? ?????????? ???????????)، متولد 1821 و درگذشته به سال 1881، از بزرگترين نويسندگان کلاسيک قرن نوزدهم و از مهمترين نمايندگان عصر طلايي ادبيات روسيه است. او نويسنده‌اي بود با زندگي‌اي پر از اُفت‌وخيز و تلاطم. يک‌‌بار حتي تا دمِ مرگ و پاي جوخ? اعدام رفت اما در آخرين لحظات اعلام شد که بخشوده شده است. سالهايي را در سيبري زنداني بود. از بيماري صرع نيز رنج مي‌برد و اين‌ها همه، در کنار عوامل و رويدادهايي ديگر، تأثيرات خود را به‌نحوي بر جهان‌بيني و آثار داستاني‌اش به ‌جا گذاشتند.
داستايوسکي در رمان‌هايش آيند? جهان، برآمدن نظام‌هاي توتاليتر و بحرانهايي را که انسان مدرن در قرن بيستم قرار بود از سر بگذراند پيش‌بيني کرده و پرسش‌ها و ترديدهايي را دربار? انسان و انتخاب‌هاي او و نيز درباب مقول? خير و شر و شک و يقين پيش کشيده که همچنان براي انسان قرنِ بيست‌و‌يکمي نيز مطرح است. شخصيت‌پردازي قدرتمند و ترسيم ماهران? تلاطمات دروني و پيچيدگي‌ها و تناقضات شخصيتي آدم‌ها و درگيري‌شان با بحرانهاي وجودي و هستي‌شناختي، از خلال قصه‌هايي جذاب و پُرکشش، از ويژگي‌هاي اصلي آثار شاخصِ داستايوسکي است. او به ويژه در رمان‌هاي «جنايت و مکافات»، «برادران کارامازوف»، «شياطين» و «ابله» اوج هنر قصه‌پردازي و نيز عصار? جهان‌بيني خود را به نمايش گذاشته است. اين رمان‌ها، با گذشت اين‌همه‌سال از نوشته‌شدن‌شان، همچنان تَر و تازه و شاداب‌اند و مثل هر اثر بزرگ کلاسيک، همچنان حرفهاي تازه‌ و مهمي براي گفتن دارند.
داستايوسکي روزنامه‌نگار چيره‌دستي هم بود و از سال 1861 تا 1863 ماهنام? «زمان» را سردبيري کرد؛ ماهنامه‌اي ادبي، سياسي، اقتصادي و فلسفي که لئونيد گروسمن در کتاب «داستايفسکي، زندگي و آثار» از آن به‌عنوان «واقعه‌اي بزرگ در تاريخ مطبوعات روسيه» ياد مي‌کند و دليل توفيق اين ماهنامه را «قريحه شگفت‌آور داستايفسکي، شيفتگي آتشينش در طلب انديشه‌هاي نو، روحي? مبارزه‌جوي او به‌عنوان يک نويسنده سياسي و عشق بي‌آلايشش به آفريده‌هاي مردم خود» مي‌داند.
از داستايوسکي، به‌جز رمان و داستان کوتاه، نوشته‌هاي غيرداستاني بسياري هم در موضوعات مختلف به ‌جا مانده است. او همچنين مترجم آثاري از ادبيات آلمان و فرانسه بوده است.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «بيچارگان»
کتاب «بيچارگان» با ترجم? آرزو آشتي‌جو در نشر چشمه منتشر شده است. اين ترجمه با مؤخره‌اي دربار? کتاب «بيچارگان» همراه است که ترجم? فصل اول کتاب «موافق و مخالف: يادداشت‌هايي درباره‌ي داستايوسکي» نوشت? ويکتور شکلُفسکي است.
از کتاب «بيچارگان» ترجمه‌هاي فارسي ديگري هم منتشر شده است که از جمل? آن‌ها مي‌توان به ترجم? خشايار ديهيمي، منتشر شده در نشر ني، و ترجم? پرويز شهدي اشاره کرد. ترجم? پرويز شهدي از اين رمان، با‌ عنوان «مردمان فرودست» در نشر به‌سخن منتشر شده است.