چگونه فوکو بخوانیم

کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» نوشت? يوهانا اوکسالا
نقش? راهي براي فوکوخواني و آشنايي اوليه با انديشه‌هاي ميشل فوکو. کتاب «چگونه فوکو بخوانيم»، با عنوان اصلي How To Read Foucault، کتابي از مجموع? «چگونه بخوانيم»، به‌ويراستاري سايمون کريچلي، است.
مجموع? «چگونه بخوانيم» مجموعه‌اي است شامل کتاب‌هايي که در هرکدام از آن‌ها پژوهشگر و مؤلفي صاحب‌نظر دربار? يک متفکر و نويسند? بزرگ، معرفي و شرحي مختصر از آرا و انديشه‌هاي آن متفکر و نويسنده را، با اتکا به پاره‌هايي از نوشته‌هاي خود او و شرح و تفسير موشکافان? آن پاره‌ها، به خوانندگان مبتدي ارائه مي‌دهد.
مجموع? «چگونه بخوانيم» دريچه‌اي است براي ورود به جهان فکري متفکران و نويسندگان تاريخ‌ساز که که هرکدام نقط? عطفي در تاريخ انسان و جهان بوده‌اند و چشم‌اندازي تازه به روي بشر گشوده‌اند و تفسيرهايي نو و بديع دربار? انسان و جهان ارائه داده‌اند.
کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» هم از قاعد? ديگر کتاب‌هاي مجموع? «چگونه بخوانيم» مستثنا نيست. در اين کتاب، يوهانا اوکسالا براساس قطعاتي برگزيده از نوشته‌هاي ميشل فوکو، دريچه‌اي به روي وجوه گوناگون فلسف? فوکو گشوده است و جنبه‌هاي مختلف و مفاهيم کليدي انديش? او را، به‌طور مختصر، معرفي کرده است.
کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» مقدمه‌اي مناسب و مفيد براي کساني است که علاقه‌مند به آشنايي با انديشه‌هاي ميشل فوکو هستند و دنبال شروعي مناسب و روشنگر براي اين آشنايي مي‌گردند.
متن اصلي کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» اولين بار در سال 2007 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «چگونه فوکو بخوانيم»
مانند ديگر کتاب‌هاي مجموع? «چگونه بخوانيم» کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» هم از ده فصل تشکيل شده است. فصل‌هاي ده‌گان? کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» با پاره‌هايي منتخب از آثاري از ميشل فوکو آغاز مي‌شوند. اين پار‌هاي برگزيده، که بر پيشاني هر فصل از کتاب درج شده‌اند، مفاهيمي کليدي از جهان فکري فوکو را در خود دارند و هر يک بر وجهي از منظوم? فکري اين فيلسوف مشهور فرانسوي نور مي‌تابانند.
در کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» نويسنده گِردِ پاره‌هايي که از آثار فوکو انتخاب کرده مي‌گردد و آن‌ها را با جزئي‌نگري حلاجي مي‌کند و اين‌گونه، فوکو را به‌ميانجي خود فوکو به ما مي‌شناساند.
در ابتداي کتاب «چگونه فوکو بخوانيم»، پس از پيش‌گفتاري به‌قلم سايمون کريچلي که ويراستار مجموع? «چگونه بخوانيم» است و پيش از فصل‌هاي ده‌گان? کتاب، مقدمه‌اي از نويسنده آمده و در پايان کتاب هم گاه‌شمار زندگي ميشل فوکو.
فصل‌هاي ده‌گان? کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» عبارتند از: «آزادي فلسفه»، «عقل و جنون»، «مرگ انسان»، «بي‌نام‌ونشانيِ ادبيات»، «از ديرينه‌شناسي به تبارشناسي»، «زندان»، «سکسواليته‌ي سرکوب‌شده»، «جنس حقيقي»، «قدرت سياسي، عقلانيت و نقد» و «کردارهاي خود».
در بخشي از کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» مي‌خوانيد: «ميشل فوکو (84 – 1926) فيلسوفي با استعدادي شگرف و استثنايي، کنشگري سياسي، نظريه‌پردازي اجتماعي، منتقدي فرهنگي، مورخي خلاق، روشنفکري با اشتهار جهاني و استاد معتبرترين مؤسسه‌ي دانشگاهي فرانسه بود، کسي که شيوه‌هاي انديشيدن امروزي ما را چنان تغيير داد که ديگر بازگشت به پيش از آن ناممکن است. پروژه‌ي انتقادي او همچنان الهام‌بخش محققان، هنرمندان و کنشگران سياسي است تا از رهگذر آن به شيوه‌هاي بديعِ برساخته شدن شکل‌هاي جديد انديشه و نيز راه‌هاي فروپاشي يقين‌هاي کهنه پي ببرند – همان يقين‌هايي که غالباً کاشف به عمل مي‌آيد چيزي جز توهماتي آرامش‌بخش نيستند.
فوکو کتاب‌هاي خود را جعبه‌ابزاري مي‌دانست که خواننده مي‌تواند با جست‌وجو در آن، ابزار مورد نياز خود را براي انديشيدن و عمل کردن بيابد. بااين‌همه، به کار بستن اين ابزارها پاي پرسش‌هاي بغرنج درباب تفسير را به ميان مي‌کشد، زيرا کاربرد يک ابزار را همواره زمينه و نهايتاً اهداف کار ما تعيين مي‌کند. يک قلوه‌سنگ را مي‌توان هم براي چکش‌کاري به کار برد هم براي شکستن پنجره. براي درک بهتر منظور فوکو مي‌توان گفت اگر کسي بر آن باشد تا نظم اجتماعي تثبيت‌شده را به پرسش بکشد، از همه‌ي حقايق متصلب دست بشويَد، و درعين‌حال به‌نوعي پايبند آزادي باشد، اين ابزار برايش مفيد خواهد بود.
مناقشه‌هاي درگرفته پيرامون آثار فوکو تا حدي به اين دليل است که مي‌توان از آن‌ها به شيوه‌هايي مختلف استفاده کرد. اصالت و جاذبه‌ي آن‌ها برآمده از ماهيت چندوجهي‌شان است. از اين آثار يک نظريه يا آموزه‌ي واحد درنمي‌آيد، آن‌ها مجموعه‌ي متنوعي از انديشه‌ها را ارائه مي‌دهند، مجموعه‌اي مشتمل بر تحليل‌هايي گوناگون که به کار تبيين مجموعه‌اي از موضوعات مختلف مي‌آيند. هدف اصلي از خواندن آثار فوکو کاربست جديد و خلاقانه‌‌ي اين جعبه‌ابزار است.
بااين‌همه، مي‌توان در اين پيکره‌ي چندوجهي رشته‌هايي وحدت‌بخش پيدا کرد، بي‌آن‌که در دام تقليل آن‌ها به يک نظريه يا روش‌شناسي واحد افتاد. در سراسر کارنامه‌ي فلسفي فوکو، آزادي مسئله‌اي راهبر بوده است. حوزه‌ي مطالعاتي او کردارهاي اجتماعي بود: کل انديشه‌ي او را مي‌توان مطالعاتي در مورد ابعاد مختلف اين کردارها برشمرد. در ضمن، مشخصه‌هاي روش‌شناختي انديشه‌ي او، يعني استفاده‌ي نوآورانه‌اش از تاريخ‌نگاري به‌مثابه‌ي روشي فلسفي، خصلتي يک‌شکل و بسيار بديع به آثارش اعطا مي‌کند. فوکو فيلسوفي بود که از تاريخ براي درک جامعه‌ي معاصر بهره مي‌گرفت تا اين جامعه را در جهت کسب آزادي‌هاي بزرگ‌تر تغيير دهد.»
کتاب «چگونه فوکو بخوانيم» با ترجم? عليرضا خالقي دامغاني و نرگس ايماني مرني در نشر ني منتشر شده است.

دربار? يوهانا اوکسالا، نويسند? کتاب «چگونه فوکو بخوانيم»
يوهانا اوکسالا (Johanna Oksala) پژوهشگر و استاد فلسفه است. از آثار او مي‌توان به کتاب‌هاي‌ «تجربه‌هاي فمينيستي: تحقيقات فوکويي و پديدارشناسي» و «فوکو، سياست و خشونت» اشاره کرد.